کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری

معرفی کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری

کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری اثری از منا تیموری و دکتر فریبا حاجی علی است که وهابیت و سلفی‌گری را ریزبینانه و با دیدگاهی انتقادی مورد بررسی قرار می‌دهد. این کتاب با بررسی ستون‌های اصلی سلفی‌گری و وهابیت، به ریشه‌های تاریخی، مبانی فکری و اصول استنباط فقهی در جریان وهابیت پرداخته و تأکید دارد که این جریانات با نفی عقل و جایگزینی آن با ظاهرگرایی افراطی، موجب ترویج خشونت و شکل‌گیری تروریسم اسلامی شده‌اند.

درباره‌ی کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری

مونا تیموری و دکتر فریبا حاجی علی در کتاب پیش رو ضمن تحلیل عقاید مذهبی گروه‌های منحطی مانند داعش، القاعده و طالبان، به نقد دیدگاه‌های آن‌ها در رابطه با مفاهیمی مثل توحید، توسل و شفاعت می‌پردازند. این کتاب که در قالب چهار فصل تدوین شده، در فصل اول تعریف واژه‌هایی مانند کفر، سلف، شرک، تکفیر و... از منظر قرآن و روایات را در منظور دارد و جریان‌شناسی تاریخی وهابیت و رهبران آن را مورد بررسی قرار می‌دهد.

سپس در ادامه و در فصول بعدی، ابتدا مبانی فکری جریان‌های تکفیری سلفی و وهابی را موشکافانه زیر ذره‌بین گذاشته و سپس شیوه اجتهاد و تقلید در وهابیت را تشریح می‌کند. فصل چهارم و انتهایی کتاب نیز به جرم‌شناسی تروریسم و ضرورت جرم‌انگاری تکفیر در حقوق داخلی ایران و جهان اختصاص دارد. اگر به تاریخ اسلام یا خاورمیانه علاقه دارید، خرید کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری می‌تواند قدم بلندی برای کسب شناخت بیشتر نسبت به ماهیت فرقه وهابیت و ریشه‌های آن باشد.

کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری برای شما مناسب است اگر

• به مباحث کلامی و فقه تطبیقی علاقه دارید؛ چرا که این کتاب به تحلیل تطبیقی مفاهیمی مانند شفاعت، توحید، توسل و شیوه اجتهاد بین مذاهب و فرقه‌های اسلامی می‌پردازد.
• از تحلیل‌گران سیاسی حوزه خاورمیانه هستید و نیاز دارید تا گروهک‌هایی مانند داعش، طالبان، القاعده و زمینه‌های شکل‌گیری آن‌ها در منطقه را مورد بررسی قرار دهید.
• به عنوان دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های حقوق و فقه یا جریان‌شناسی و تاریخ اسلام مشغول به فعالیت هستید و به یک منبع قابل اعتماد برای رفع نیازهای تحقیقاتی خود احتیاج دارید.

در بخشی از کتاب انحطاط اجتهاد در مسیر جریان شناسی مکتب فقهی وهابیت و فرقه‌های تکفیری می‌خوانیم

شواهد تاریخی بیانگر آن است که گروه و فرقه‌های رادیکال با هدف بیداری اسلامی و احیای اسلام ظهور یافته‌اند. بیداری اسلامی پدیده‌ای است که در واکنش به استعمار کشورهای اسلامی به‌وسیلۀ غرب و شرق برای اعاده عزت اسلامی در جهان اسلامی به وجود آمد و در کشورهای اسلامی به صورت جُنبش‌های فکری- اجتماعی و نظامی متجلّی گردید.

زمینه‌های شکل‌گیری احیای اندیشه و سنت اصیل اسلامی همواره از دیرباز در درون جامعه و اندیشه مسلمانان وجود داشته و طی قرون متمادی بخشی از جامعه اسلامی به شمار رفته است؛ اما این نوع تفکر به علل مختلف کمتر در سده‌های گذشته به مرحله عمل رسیده است؛ بنابراین از آن جا که بافت جمعیتی کشورهای اسلامی به‌خصوص در منطقۀ خاورمیانه دارای تکثر قومی - فرقه‌ای زیادی است؛ وجود این مسئله موجب گردیده تا استعمارگران غربی از دیرباز با آگاهی از آن با استراژی ایجاد اختلافات مذهبی به حمایت از جریان‌های افراطی وهابیت و سلفی بپردازد و آن‌ها را با برنامه‌های خود همراه سازند تا موجبات حضور همیشگی خود را در این منطقه فراهم سازد. با این رویکرد غربی‌ها در سه منطقۀ اسلامی سرمایه‌گذاری کردند: وهابیت در حجاز؛ بهائیت در ایران و قادیانیت در هند.

گرچه فرهنگ علوی مردم ایران و همچنین وقوع انقلاب اسلامی ایران توانست ریشۀ بهائیت را از ایران بر کند. و قادیانیت نیز نتوانست با اهداف خود در شبه‌قارّۀ هند دست یابد، وهابیت در حجاز با کمک پادشاهی بریتانیا و رهبری توماس ادوارد لارنس، رایزن نظامی این کشور در دولت عثمانی، بر این منطقه سلطه یافت.

بنابراین مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر پیدایش و گسترش سلفی را می‌توان در آشفتگی اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی، فقر دینی، فرهنگی و مالی در میان جوامع و از همه مهم‌تر حمایت همه‌جانبۀ غرب به‌خصوص انگلیس و صهیونیسم یهودی برای تداوم سلطۀ خود و استمرار آن دانست.

غربی‌ها در سده‌های اخیر باعث انحراف حرکت‌های اصیل اسلامی و تقویت فرقه‌گرایی، متناسب با منافع خود در جهان اسلام شدند تا بدین وسیله بتوانند یکپارچگی و هم‌بستگی مسلمانان جهان را از بین ببرند تا توان دفاعی آن‌ها را سرکوب کنند و نگذارند که آنان با استفاده از حقایق و معارف اصیل اسلام، قدرت اتحاد خود را بشناسند و به‌مقابلۀ با استعمارگران بپردازند.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
فصل نخست: کلیات
بخش اول: مفهوم‌شناسی واژگان و اصطلاحات کلیدی
گفتار اول: کفر
مبحث اول: معنای لغوی کفر
مبحث دوم: معنای اصطلاحی کفر
مبحث سوم: اسباب کفر
مبحث چهارم: اقسام و مراتب کفر
مبحث پنجم: کفر از منظر فقها
مبحث ششم: کفر از منظر حقوق‌دانان
گفتار دوم: تکفیر
مبحث دوم: تکفیر در لغت
مبحث دوم: تکفیر در اصطلاح
مبحث سوم: تکفیر در آیات
مبحث سوم: تکفیر از منظر فقها
گفتارسوم: سلف
مبحث اول: معنی لغوی
مبحث دوم: معنی اصطلاحی
مبحث سوم: سلفی‌گری
مبحث چهارم: سلفی
گفتار چهارم: شبهه
مبحث اول: معنی لغوی شبهه
مبحث دوم: تعریف اصطلاحی شبهه
گفتار پنجم: شرک
مبحث اول: معنای لغوی شرک
مبحث دوم: معنای اصطلاحی شرک
مبحث سوم: اقسام شرک
مبحث چهارم: شرک در روایات
مبحث پنجم: شرک از منظر فقها
مبحث ششم: شرک در اصطلاح حقوق‌دانان
گفتارششم: ارتداد
مبحث اول: معنای لغوی ارتداد
مبحث دوم: معنای اصطلاحی ارتداد
گفتار هفتم: بدعت
مبحث اول: معنای لغوی بدعت
مبحث دوم: معنای اصطلاحی بدعت
بخش دوم: جریان‌شناسی تاریخی وهابیت و سلفی‌گری
گفتار اول: تاریخچه و معرفی رهبران جریان سلفی‌گری
مبحث اول: محمد بن عبدالوهّاب
مبحث دوم: احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه حرانی
مبحث سوم: ابن‌قیم جوزیه
مبحث چهارم: شاه ولی الله دهلوی
مبحث پنجم: سید محمد رشید رضا
مبحث ششم: سید قطب
گفتار دوم: خاستگاه و مبانی فکری جریان‌های سلفی
مبحث اول: زمینه‌های شکل‌گیری سلفیت
مبحث دوم: زادگاه و خاستگاه جریان سلفی
مبحث سوم: اصول و مبانی مشترک گروه‌ها و شخصیّت های سلفی
مبحث چهارم: عوامل گوناگونی سلفی‌گری
مبحث پنجم: اقسام سلفی‌گری
بخش سوم: عوامل ترویج سلفی‌گری
گفتار اول: تأثیر انگلستان (استعمار) در گسترش جریان سلفی‌گری و وهابیت
گفتار دوم: تأثیر آل سعود در گسترش جریان سلفی‌گری و وهابیت
مبحث اول: اولین حکومت سعودی وهابی (1744 1818م)
مبحث دوم: حکومت دوم سعودی وهابی (18431891م)
مبحث سوم: سومین حکومت سعودی وهابی (1902م)
گفتارسوم: تأثیر فروپاشی عثمانیان بر گسترش جریان سلفی‌گری و وهابیت
فصل دوم: مبانی فکری و کلامی و اعتقادی جریان سلفی‌گری و وهابیت
بخش اول: مبانی فکری جریان تکفیر
گفتار اول: کفر در معنای لغوی و اصطلاحی
مبحث اول: کفر در اصطلاح
مبحث دوم: انواع کفر
مبحث سوم: اوصاف کفر
مبحث چهارم: اقسام کفر
مبحث پنجم: کفر از منظر فقهی و مذاهب
گفتار دوم: گروهک‌های تکفیری و اقسام آن
مبحث اول: إخوان‌المسلمین
مبحث دوم: طالبان
مبحث سوم: القاعده
مبحث چهارم: الشباب
مبحث پنجم: بوکو حرام
مبحث ششم: جبهه النصره
مبحث هفتم: احرارالشام
مبحث هشتم: تحریرالشام
مبحث نهم: گروه داعش
گفتار سوم: موانع تکفیر
مبحث اول: جهل
مبحث دوم: خطا
مبحث سوم: اکراه
مبحث چهارم: تأویل
گفتار چهارم: موجبات تکفیر
مبحث اول: به‌وسیله سخن‌گفتن (قول)
مبحث دوم: به‌وسیله انجام کار (فعل)
مبحث سوم: به‌وسیله اعتقاد داشتن
مبحث چهارم: به‌وسیله شک کردن
بخش دوم: عناصر و مبانی کلامی و اعتقادی جریان سلفی‌گری و وهابیت
گفتار اول: مبانی توحید و شرک از دیدگاه وهابیان
مبحث اول: توحید از دیدگاه فلاسفه و شیعه
مبحث دوم: مبانی توحید از دیدگاه وهابیان
مبحث سوم: شرک از دیدگاه فلاسفه و شیعه
مبحث چهارم: شرک و حدود آن از دیدگاه وهابیت
گفتار دوم: تجسیم خداوند از نظر وهابیان
مبحث اول: دیدگاه اهل‌سنت راجع به تجسیم
مبحث دوم: دیدگاه تشیع راجع به تجسّیم
مبحث سوم: تجسیم از دیدگاه وهابیان
مبحث چهارم: دلایل نفی تجسّیم از دید تشیع
گفتار سوم: تأویل از دیدگاه اهل‌تشیع، اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: تأویل در لغت
مبحث دوم: نظرات و دیدگاه اهل‌تسنن و وهابیون
مبحث سوم: تأویل از دیدگاه اهل‌تشیع
گفتار چهارم: تحریف در قرآن، از دیدگاه تشیع، اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: تحریف در لغت و اصطلاح
مبحث دوم: دلایلی بر تحریف‌ناپذیری قرآن از دید شیعه
مبحث سوم: تحریف از دیدگاه وهابیان
گفتار پنجم: رجعت از نظر اهل‌تشیع و اهل‌سنت و وهابیت
مبحث اول: رجعت در معنای لغوی و اصطلاحی
مبحث دوم: رجعت در ادیان دیگر
مبحث سوم: امکان و وقوع رجعت از منظر قرآن
مبحث چهارم: امکان و وقوع رجعت از دیدگاه روایات
مبحث پنجم: دلایل عقلی اثبات امکان وقوعی رجعت
مبحث ششم: ادعای منکران رجعت (وهابیان)
فصل سوم: اصول استنباطات شرعی و مبانی فقهی و حقوقی جریان‌های سلفی‌گری و وهابیت
بخش اول: اصول استنباطات و مبانی احکام شرعی
گفتار اول: بررسی فقهی اجتهاد و تقلید از منظر تشیع
مبحث اول: اجتهاد
مبحث دوم: اجتهاد از نظر تشیع
گفتار دوم: بررسی فقهی و تطبیقی اجتهاد از منظر اهل‌تسنن و فرقة سلفی - تکفیری وهابیت
مبحث اول: اجتهاد از نظر اهل‌تسنن
مبحث دوم: اجتهاد از نظر وهابیت
بخش دوم: منابع و مبانی استنباطات احکام شرعی از دیدگاه تشیع و اهل‌تسنن و فرقه سلفی - تکفیری وهابیت
گفتار اول: قرآن
مبحث اول: چگونگی استنباط از قرآن
مبحث دوم: قرآن از دیدگاه وهابیت
گفتار دوم: سنت
مبحث اول: سنت از دیدگاه تشیع
مبحث دوم: سنت از دیدگاه اهل‌تسنن
مبحث سوم: سنت از دیدگاه وهابیت
گفتار سوم: اجماع
مبحث اول: اجماع در لغت و اصطلاح
مبحث دوم: نظر علما اهل‌سنت در رابطه با اجماع
مبحث سوم: دیدگاه کلی امامیه بر اجماع
مبحث چهارم: معنای اجماع و اقسام آن
مبحث پنجم: اجماع از دیدگاه وهابیان
گفتار چهارم: عقل
مبحث اول: مفهوم عقل
مبحث دوم: انواع ادراکات عقلی
مبحث سوم: جایگاه عقل در اسلام
مبحث چهارم:جایگاه عقل در فقه امامیه
مبحث پنجم: جایگاه عقل در فقه اهل سنت
مبحث ششم: جایگاه عقل در اندیشه وهابیت
مبحث هفتم: پیشینه ظاهرگرایی و عقل‌ستیزی
گفتار پنجم: قیاس
مبحث اول: ارکان قیاس
مبحث دوم: اقسام قیاس
مبحث سوم: جایگاه قیاس فقهی در استنباط تشیع و تسنن
مبحث چهارم: جایگاه قیاس فقهی در استنباط تشیع و تسنن
مبحث پنجم: افتراق قیاس اهل‌سنت و قیاس در شیعه
مبحث ششم: قیاس از نظر تشیع
مبحث هفتم: بطلان قیاس از حیث قرآن، روایات و عقل
مبحث هشتم: قیاس از نظر وهابیت
گفتار ششم: استحسان
مبحث اول: معنای لغوی استحسان
مبحث دوم: معنای اصطلاحی استحسان
مبحث سوم: دلایل مذهب شافعی و امامیه در رد و عدم حجیت استحسان
مبحث چهارم: ادله حجیت استحسان
مبحث پنجم: دلایل روایی استحسان
مبحث ششم: اجماع
مبحث هفتم: منکران استحسان و دلایل آن‌ها
مبحث هشتم: جایگاه استحسان در نزد وهابیت
مبحث نهم: برخی از فتواهای فرقة وهابیت
گفتار هفتم: مصالح مرسله
مبحث اول: مصالح مرسله در معنای لغوی
مبحث دوم: مصالح مرسله در اصطلاح فقها
مبحث سوم: جایگاه مصالح مرسله در فقه امامیه
مبحث چهارم: مصلحت مرسله از دیدگاه وهابیت
گفتار هشتم: سَدِّ ذرایع و فَتح ذرایع
مبحث اول: سَدِّ ذرایع در لغت
مبحث دوم: سَدِّ ذرایع در اصطلاح
مبحث سوم: سَدِّ ذَرایع در اصطلاح فقها اهل‌سنت
مبحث چهارم: سَدِّ ذَرایع در اصطلاح فقهای امامیه
مبحث پنجم: فتاوای وهابیون بر اساس سد ذرایع
بخش سوم: تحلیل و بررسی اهّم موضوعات فقهی و احکام شرعی مورد اختلاف وهابیون و سایر مذاهب اسلامی
گفتار اول: توسل از دیدگاه تشیع و اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: معنای لغوی و اصطلاحی توسل
مبحث دوم: ریشه قرآنی توسل
مبحث سوم: درخواست اولیای الهی برای دعا و طلب مغفرت از خداوند
مبحث چهارم: توسل در آینه روایات
مبحث پنجم: توسل در سیره صحابه
مبحث ششم: توسل از دیدگاه اهل سنت
مبحث هفتم: اجماع در مسئله توسل
مبحث هشتم: ابن‌تیمیه و ادعای دروغ اجماع در نهی توسل
مبحث نهم: اجماع علمای اهل‌سنت بر مشروعیت توسل
مبحث دهم: توسل از دیدگاه وهابیان
گفتار دوم: شفاعت از دیدگاه تشیع، اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: شفاعت از نظر تشیع
مبحث دوم: دیدگاه اهل‌سنت راجع به شفاعت
مبحث سوم: شفاعت از دیدگاه وهابیان
گفتار سوم: زیارت و احکام قبور و مشاهد مشرفه از دیدگاه تشیع، اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: زیارت و احکام قبور از دیدگاه وهابیت
مبحث دوم: زیارت و احکام قبور از دیدگاه اهل‌تسنن
مبحث سوم: شبهات قرآنی مطرح شده در زمینه زیارت اهل قبور، از سوی وهابیت
مبحث چهارم: زیارت و احکام قبور از دیدگاه تشیع
مبحث پنجم: ممنوعیت زیارت اهل قبور از نظر وهابیون
مبحث ششم: بررسی مسئله از دیدگاه فقهی - اصولی
مبحث هفتم: حکم نماز خواندن در مشاهد مشرفه
مبحث هشتم: بررسی مسئلة نماز خواندن در مشاهد مشرفه از دیدگاه فقهی و اصولی
مبحث نهم: بررسی مسئله از دیدگاه امامیه
مبحث دهم: و در نهایت اتفاقات تخریب بقیع
گفتار چهارم: اعیاد و جشن از دیدگاه تشیع، تسنن و وهابیت
مبحث اول: عید در قرآن
مبحث دوم: اعیاد و جشن از دیدگاه تشیع
مبحث سوم: اعیاد و جشن از دیدگاه وهابیت
مبحث پنجم: نقد و بررسی حدیث (لا تجعلوا قبری عیدا)
مبحث ششم: دو عید مقبول وهابیان
مبحث هفتم: مکان‌ها و زمان‌های مورد احترام از دید وهابیان
مبحث هشتم: اقوال و فتاوای علمای اهل‌سنت
گفتار پنجم: سوگواری از دیدگاه تشیع و اهل‌تسنن و وهابیت
مبحث اول: سوگواری از دیدگاه تشیع
مبحث دوم: سوگواری از نظر اهل‌تسنن
مبحث سوم: سوگواری از نظر وهابیت
مبحث چهارم: نظریات سردمداران وهابیت
فصل چهارم: جرم شناسی و مجازات تکفیر و سلفی‌گری (تروریسم)
بخش اول: جرم‌شناسی تروریسم
گفتار اول: مکتب شیکاگو
گفتار دوم: مکتب زیست بوم شناسی جنایی
گفتار سوم: نظریه معاشرت‌های ترجیحی
گفتار چهارم: نظریه تعارض‌های فرهنگی
گفتار پنجم: نظریه‌های فشار
بخش دوم: مقررات مربوط به جرم‌انگاری تکفیر و سلفی‌گری
گفتار اول: ضرورت جرم‌انگاری تکفیر
مبحث اول: ضرورت پیشگیری از برخوردهای فراحقوقی و جنگ
مبحث دوم: لزوم پیشگیری کارا در جرائم منتج از تکفیر
مبحث سوم: از مفاد اسناد بین‌المللی تا ضرورت تجریم تکفیر
مبحث چهارم: لزوم شناسایی تکفیر به‌عنوان جرمی مانع
گفتار دوم: مجازات تکفیر در حقوق جزایی ایران
مبحث اول: نگرش گروهک‌های تکفیری به‌عنوان تروسیم و وندالیسم
مبحث دوم: محاربه
مبحث سوم: انواع جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور
نتیجه‌ گیری
منابع و مأخذ
منابع فارسی
الف) کتب
ب) مقلات و جزوات و پایان‌نامه‌ها و سایت‌های علمی
منابع عربی
منابع لاتین