کتاب بی‌بی پیک

کتاب بی‌بی پیک به قلم لودمیلا اولیتسکایا، از آثار درخشان ادبیات مدرن روسیه است و داستان زندگی سه نسل از زنان یک خانواده را در روسیه‌ی معاصر روایت می‌کند. این کتاب روابط میان مادران و دختران، تضادها و فواصلی را که این نسل‌ها نسبت به یکدیگر دارند، در بستری تاریخی و به سبک رمان‌های قرن نوزدهم روسیه به تصویر می‌کشد.

درباره‌ی کتاب بی‌بی پیک

هنوز ساعت چهار صبح نشده بود که آنا فیودورنا، وحشت‌زده از کابوسی هولناک از خواب پرید. این کابوس اگرچه قلب او را می‌فشرد، اما در کمال تعجب فرصتی را به او پیشکش کرد که متعلق به خودش بود. در آن ساعت از صبح، تمامی اعضای خانواده در خواب به سر می‌بردند و کسی بیدار نبود که خرده‌فرمایشی را به او سفارش کند و به این طرف و آن طرف بکشاندش. آنا برای خودش قهوه‌ای گذاشت و در حال تصمیم‌گیری برای استفاده از این سعادتِ به‌دست‌آمده بود، که یک اتفاق ناگهانی او را متوقف کرد! این اتفاق غیرمنتظره که در عین روزمره بودن، برای آنا ناگوار به حساب می‌آمد، محور اصلی داستان کتاب بی‌بی پیک (The Queen of Spades) را شکل می‌دهد.

لودمیلا اولیتسکایا (Lyudmila Ulitskaya) از نویسندگان مهم ادبیات مدرن روسیه است که آثارش جوایز ادبی بزرگی را برای او به ارمغان آورده. او در کتاب بی‌بی پیک، ضمن وفاداری به سنت‌های به جا مانده از ادبیات پرشکوه قرن نوزدهم روسیه، داستان سه نسل از زنان یک خانواده را روایت می‌کند که با شتابی بی‌نظیر تجربیات تاریخی گوناگون را از سر گذرانده‌اند. این سه نسل، مادر، دختران و نوه‌های یک خانواده هستند و همگی در یک خانه‌ی قدیمیِ به‌جامانده از طرح مسکن استالین زندگی می‌کنند.

داستان کتاب بی‌بی پیک از همان صحنه‌ی ابتدایی ما را به درون زندگی این سه زن می‌کشاند. فضای خانه‌ی آنا فیودورنا، تنهایی و ترس‌های او را در کنار تصویر مادر مستبد و لذت‌‌جویش، مور، که با واکر و کتاب خاطرات جعلی‌اش ناگهان در قاب ظاهر می‌شود، به‌تصویر می‌کشد. رابطه‌ی بیمار این مادر و دختر و شخصیت ایرادگیرِ مور، روایتِ دلربایی فوق‌بشری او و عشاق متعددی که در زندگی‌اش جای داشتند، همان ابتدا در مقابل چشمان خواننده جان می‌گیرند. مور، زنی کنترل‌گر است که با قدرت مرموزی بر تمامی آدم‌های اطرافش همچون زیردستانی مطیع حکفرمایی می‌کند. عمق فاجعه تا آنجایی پیش رفته که زندگی شخصی، ازدواج و تمامی زیست اجتماعی این زن‌ها تحت تأثیر تصمیمات مور شکل گرفته است.

اما ماجرا قرار نیست به همین منوال باقی بماند. با بازگشت یک شخصیت به خانه‌ی مور و دختران، تلنگری به آن‌ها وارد می‌شود، غبار گذشته‌های حسرت‌بار ناگهان به کناری می‌رود و زنان تحت سلطه‌ی این مادر پیر و مستبد، به فرصتی برای رهایی و شورش علیه سنت‌ها و قوانین قدیمی حاکم بر خانه و خانواده دست می‌یابند.

زنان این داستان به گونه‌ای نماینده‌ی تیپ‌های شخصیتی زنان جامعه‌ی معاصر روسیه هستند؛ از زنانی که دوران استالین را پشت سر گذاشته‌اند تا آن‌ها که مهاجرت کرده‌اند، اما از بندهای گذشته رها نشده‌اند. همه‌ی این زن‌ها یک جا در مسیر تحولاتی قرار می‌گیرند که سال‌ها آرزویش را داشتند، اما شجاعت و اتحادش را نه!

کتاب بی‌بی پیک بر شانه‌های نویسندگان بزرگی همچون پوشکین، تولستوی و تورگنیف استوار است. به گفته‌ی برخی، حتی رئالیسم اولیتسکایا ریشه در رئالیسم پوشکین دارد. لازم به ذکر است که نه تنها نام این کتاب از داستان مشهور پوشکین، کتاب بی‌بی پیک، گرفته شده، بلکه همانطور که یکی از زنان داستان می‌گوید، شخصیت مور نیز با الهام از بی‌بی پیکِ داستان پوشکین آفریده شده است.

کتاب بی‌بی پیک ذیل مجموعه کتاب‌های برج بابل، به همت نشر چشمه و با ترجمه‌ی روان الهام کامرانی به انتشار رسیده است.

کتاب بی‌بی پیک برای چه کسانی مناسب است؟

علاقه‌‌مندان به ادبیات روسیه، ادبیات مدرن جهان و همچنین ادبیات زنان از مطالعه‌ی این کتاب لذت وافری خواهند برد.

در بخشی از کتاب بی‌بی پیک می‌خوانیم

حیرت‌انگیزترین چیز این بود که جزئیات خاطرات مور تمامی نداشتند. آنا فیودورونا مدت‌ها از شرط‌بندی بین مور و دوست مشهورش سر ازدواج مور و برنده شدن گل‌سینه‌ی برلیان باخبر بود اما اولین‌بار بود که درباره‌ی قضیه‌ی پای توی گچ چیزی می‌شنید برای همین ناگهان احساس بدی به پدرش پیدا کرد که مدت‌ها پیش مُرده بود؛ پدری که در کودکی به‌شدت دوستش می‌داشت. پدرش بیست سالی از مادرش بزرگ‌تر بود، اگر خود آنا فیودورونا را حساب نمی‌کردی، او آخرین نماینده‌ی خانواده‌ی پزشک آلمانی بود که زندگی‌اش را وقف حرفه‌اش کرده بود و آن‌قدر به کارش وفادار بود و از خودش مایه می‌گذاشت که به‌کُلی خودش را فراموش کرده بود و بخت یارش بود که هنوز زنده مانده بود. در جوانی، زمانی که در شهرستانی کوچک به طبابت مشغول بود، جمجمه‌ی کارگر جوانی را که داشت از التهاب چرکین گوش میانی می‌مُرد ماهرانه شکافت و جراحی کرد. بعد از انقلاب بُلشویکی کارگر جوان به سطوح عالیه‌ی نظام می‌رسد. اما دکتر شتورخ که با گذر زمان همه به‌کُلی فراموشش کرده بودند از خاطره‌ی بیمار قدردان محو نمی‌شود. آن کارگر جوان به دکتر شتورخ این امکان را می‌دهد تا در سیستم جدید دوباره شروع به کار کند. در هر صورت خدمت وی در مقام پزشک جنگی در ارتش تزاری و متعاقباً خدمت او در بسیج داوطلب ضدبُلشویک مانع از مرگ سخت و شرافتمندانه‌اش بر اثر سرطان در بسترش نشد.

«عجب! پس این ژوهانسبورگ توی آلمانه؟»

افکار پیرزن ممکن بود برای بعضی مثل کک‌های گرسنه‌ای باشند که مدام در حال ورجه‌وورجه هستند اما آنا فیودورونا خصلت‌های حیرت‌انگیز مادرش را می‌شناخت: او همیشه هم‌زمان به چند چیز با هم فکر می‌کرد انگار که از چند نخ یک رشته می‌بافت.

«نه، تو آفریقاست. جمهوری آفریقای جنوبی.»