کتاب حقیقت، مجاز، واقعیت

کتاب حقیقت، مجاز، واقعیت اثر صادق نیک پور، به جمع‌بندی نظریه‌های مختلف و معروف مطرح شده، به‌خصوص کاربردی در فرهنگ و ادبیات ایران در ارتباط با مفاهیم سه واژه حقیقت، مجاز و واقعیت از نظر معتقدان مختلف می‌پردازد.

هدف مقایسه یا رد و یا تأیید هیچکدام نیست، بلکه هدف نمایاندن تنوع معانی و شناوری مفاهیم این واژگان است تا شارحان و مصححان متون و نیز کاربران برای درک مفهوم واقعی یک متن یا پیام بدانند که باید به معنای مد نظر همان مکتب مراجعه کنند تا ارزیابی و نقد و تحلیل در ملاک صحیح خود قرار گیرد.

سه اصطلاح مجاز، حقیقت، واقعیت از واژگان بسیار پرکاربرد نه فقط در ادبیات فارسی که در سایر رشته‌ها از قبیل عرفان، فلسفه، حقوق، فقه، زبان‌شناسی است و باز هم نه فقط در زبان فارسی و یا عربی که حتی در سایر زبان‌ها و نیز مکاتب از گذشته‌های دور تا به امروز حتی در فلسفه‌ها و مکاتب قرون اخیر مورد توجه و تحقیق است.

این اصطلاحات و مفاهیم درونی آن‌ها به علت نوع جهان‌بینی و اعتقاد صاحب‌نظران و مسلک‌ها و مکاتب تعریف‌ها و تعبیرهای متعددی را در پی داشتند.

در ضمن عشق نیز با همه مفاهیم و پیچیدگی‌های تعریفی و اعتقادی مرتبط با خود نیز در این میان آمیخته با مفاهیم حقیقت و دیگر واژگان هم‌راهش گردید و هر کدام از واژگان بار معنایی تصاعدی از قرارگیری در کنار هم را با هم شریک شدند و دنیای جدید حقیقت و واقعیت و مجاز در انکسار متعدد مفاهیم آمیخته با عشق رنگارنگ جلوه نمود. انواع نظریه‌ها مطرح گردید و استدلال‌های فلسفی و یا عرفان نظری و اعتقادات شهودی عرفان عملی با آن آمیخته شد، استدلال‌های کلامیون و نیز فقها در تأیید و یا رد هر نظریه مبتنی بر علوم عقلی و نقلی بر کثرت نظریات افزودند.

در قرون معاصر نظریه‌پردازان مطلق‌گرایی یا نسبی‌گرایی، پوزتویست‌ها و مکاتب اومانیستی، ناتورالیست‌ها و نیز ایده‌آلیست‌ها، ماتریالیست‌ها و همه دیگران در مکاتب سیاسی، اجتماعی، حقوقی، جرم‌شناسی، روانشناسی نظریه‌های متعدد در تبیین مرز بین مفاهیم و تفکیک واضح و روشن هر کدام ارائه دادند که البته بیشتر در ادغام مفاهیم و شناوری موضوعیت هر کدام بیشتر دخیل گردیدند.

تعابیری همانند مجاز در برابر حقیقت، واقعیت در مقابل حقیقت، مجاز هم‌تراز استعاره، واقعیت در مقابل دروغ، مجاز به‌عنوان تصویر، حقیقت و اشتباه در نظریه‌های مختلف از تطابق مفاهیم و هم‌ترازی آن‌ها در تحلیل‌های منتقدان پدیدار گردید.

در بخشی از کتاب حقیقت، مجاز، واقعیت (Truth,Trope,Reality) می‌خوانید:

حقیقت را آن چیزی دانسته‌اند که به‌طور قطع و یقین ثابت است و هم این طور مفاهیم راست، درست، صحیح، حق را نیز برای آن آورده‌اند و نیز آن را واجب بر مردم دانستند و گاه آن را خالص محض معنی نمودند و در هر منبعی که از مجاز صحبت شده حقیقت را نیز مطرح نموده‌اند و بسیاری مدخلی مجزا بر آن نیز قرار دادند.

در فلسفه حسب تعریفات جرجانی حقیقت هر چیز آن است که قوام آن چیز بدان بستگی دارد، و نیز گفته‌اند که حقیقت یعنی ماهیت که آن را ذات نیز گفته‌اند و در شرحی پیچیده‌تر کشاف اضافه نموده است حقیقت عبارت است از ماهیت به اعتبار وجود، صوفیان و عرفا نیز تعاریف و معانی خاصی بر حقیقت بیان کردند.