کتاب مرید شیطان اثر جرج برنارد شاو از نشر خوارزمی (نویسنده برنده جایزه نوبل)

ریچارد به مرگ محکوم شده و گویی چوبه‌ی دار سزای مبارزان علیه استعمارگران است. کتاب مرید شیطان، نمایشنامه‌ای تاریخی است که رگه‌هایی از طنز نیز در آن دیده می‌شود. جرج برنارد شاو که از برندگان جایزه نوبل ادبیات است، ما را در جریان جنگ استقلال آمریکا، به خانواده‌ای پر از تضاد دعوت می‌کند. خانواده‌ای که در آن مادر متعصب و فرزند او انقلابی است. در چنین فضایی، علاوه‌بر نظاره کردن ظلم انگلیسی‌ها، به عمق ریاکاری جامعه نیز پی می‌بریم.

درباره‌ی کتاب مرید شیطان

عمو پیتر به دار آویخته شده است. انگلیسی‌ها او را به جرم شورش علیه سلطنت، به قتل رسانده‌اند. البته او تنها کسی نیست که خانواده‌ی دجن را سوگوار کرده است. تیموتی دجن (برادر پیتر) نیز که برای آخرین ملاقات با برادر محکوم به اعدامش به اسپرینگ‌تون رفته بود، بیمار می‌شود و در بستر می‌میرد. مرگ تیموتی و پیتر، سرآغاز آشوبی بزرگ در خانواده‌ی دجن و نیوانگلندِ غرق در قیام است. کتاب مرید شیطان اثر جرج برنارد شاو ما را به وقایع مربوط به انقلاب برای استقلال آمریکا می‌برد.

جرج برنارد شاو که از برندگان جایزه‌ی نوبل ادبیات و بهترین نمایشنامه‌نویسان انگلیسی‌زبان است، در نمایشنامه تاریخی مرید شیطان، فضای آکنده از ریاکاری و دروغ جامعه‌ی آمریکا پیش از استقلال را مورد نقد قرار می‌دهد.

نکته‌ای که موجب می‌شود تا کتاب مرید شیطان منحصربه‌فرد بوده و با سایر آثار ادبی که درباره‌ی انقلاب آمریکا تحریر شده‌اند، متفاوت باشد، عقاید و دریچه‌ی نگاه جرج برنارد شاو است که به‌عنوان یک فابیانیست (یکی از جنبش‌های سوسیالیستی انگلستان) به پدیده‌ها می‌نگرد. همین موضوع موجب شده تا او برخلاف اغلب اندیشمندانی که درباره‌ی انقلاب آمریکا اثری خلق کرده‌اند، با انقلابیون کاملاً موافق نباشد و با روش خشونت‌آمیز آن‌ها مخالفت کند. (البته تا پایان عمر چنین موضعی نداشت و به‌مرور واقع‌بین شد.)

نمایشنامه‌های جرج برنارد شاو؛ روایتی از تاریخ و قیام

به جمع خانواده‌ی «دجن» خوش آمدید. مادر این خانواده زنی سنگدل، به‌شدت مذهبی، مستبد، ضدانقلاب و طرفدار سلطنت است. خانم دجن تصور می‌کند همه جز خودش گناهکار هستند و هر کس با او موافق نیست، شیطانی در کالبد انسان است. در چنین شرایطی، پسر بزرگ خانواده، ریچارد، ترجیح می‌دهد رفیق و مرید شیطان باشد تا اینکه همچون مادرش در افکاری پوچ و ظالمانه غرق شود.

نمایشنامه‌ی مرید شیطان، جامعه‌ی آمریکا در قرن 18 را با جزئیاتی طنزآمیز به تصویر کشیده است. جرج برنارد شاو به ما نشان می‌دهد که همه در این فضا و اجتماع ریاکار هستند و هیچ‌کس یارای این را ندارد که حقیقت خود را نمایش دهد. یکی از این افراد تیموتی دجن بوده که به‌تازگی درگذشته است.

تیموتی به‌خاطر همسرِ مذهبی و ضدانقلابش، سال‌ها با برادر خود (پیتر) ارتباطی نداشت و تظاهر می‌کرد که با شورشی‌ها مخالف است؛ اما حالا که مرده، معلوم می‌شود که در وصیت‌نامه‌ی خود بیشتر اموالش را به پسر ارشدش، ریچارد، که شورشی و ضدمذهب بوده، بخشیده است.

محکومان به اعدام در نمایشنامه‌ی مرید شیطان

در شهر خبری پیچیده است. گویا سرگرد سویندن می‌خواهد یک یاغی را از شهر اسپرینگ‌تون دستگیر و او را اعدام کند. حدس کشیش اندرسن که جرج برنارد شاو در کتاب مرید شیطان شما را با او آشنا خواهد کرد، این است که آن یاغی کسی نیست جز ریچارد؛ اما این موضوع حقیقت ندارد. انگلیسی‌ها در تعقیب خود کشیش اندرسن هستند.

او در کلیسای شهر، برای شکست خوردن انگلیسی‌ها در جریان جنگ استقلال، دعا کرده و از شرکت‌کنندگان در مراسم مذهبی روز یکشنبه نیز خواسته است تا برای استقلال آمریکا به درگاه خدا راز و نیاز کنند. بدیهی است که چنین کاری از نظر انگلیسی‌ها جرم بزرگ و نابخشودنی خواهد بود و پاسخ چنین خطایی چوبه‌ی دار است.

کتاب مرید شیطان ترجمه‌ی سید حسن رضوی، ما را به خانه‌ی کشیش دعوت می‌کند تا شاهد صحنه‌ای هولناک باشیم. سربازان انگلیسی به در خانه می‌کوبند و مرگ در یک قدمی ریچارد و اندرسن است. آن‌ها باید برای نجات خود چاره‌ای پیدا کنند.

با خرید کتاب مرید شیطان انتشارات خوارزمی که بهترین کتاب جرج برنارد شاو است، به دیدن نمایشنامه‌ای در میدان جنگ دعوت خواهید شد؛ جنگی که در یک سو استعمارگران و در سوی دیگر مبارزانی قرار دارند که حالا جان دو نفر از آن‌ها در خطر است و هر آن ممکن است به چوبه‌ی دار آویخته شوند.

کتاب مرید شیطان برای شما مناسب است اگر

• در جست‌وجوی یک نمایشنامه دربارۀ انقلاب آمریکا هستید که رگه‌هایی از طنز نیز در آن وجود داشته باشد.
• از خواندن کتاب‌های جورج برنارد شاو لذت می‌برید و می‌خواهید با نمایشنامه‌نویسی که توانسته نوبل ادبیات را از آن خود کند، آشنا شوید.
• به نمایشنامه‌های اجتماعی و تاریخی علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب مرید شیطان می‌خوانیم

ریچارد: برعکس بلی، همه یاغی هستید. البته مثل من در کوچه و بازار به جرج سیم ناسزا نگفته‌اید، ولی همه در کلیسا از خدا خواسته‌اید که او شکست بخورد و پیشوای شما هم در این استغاثه کشیش اندرسن بوده است، کشیشی که برای تهیۀ اسلحه، انجیل خانوادگی فروخته است. ممکن است مرا به‌دار نیاویزند، زیرا مرگ مرید شیطان که مستحق به‌دارآویختن است مردم را تحت تأثیر قرارنخواهدداد. اما مرگ کشیش اندرسن (جودیت وحشت‌زده خود را به‌شوهرش می‌چسباند) یا یک مشاور حقوقی (هاوکینز مانند کسی که توانایی آن را دارد که خود را حفظ کند) یا یک دلال درستکار (عمو تیتوس خشمگین و وحشت‌زده مانند سگ غضب‌آلود می‌غرد) یا یک شراب‌خوار توبه کرده (عمو ویلیام که اعصابش خرد شده از ترس ناله می‌کند و سر پایش بند نمی‌شود) بهتر می‌تواند ثابت کند که اقدامات جرج سیم واقعاً جدی است.

اندرسن: (کاملاً به‌حال طبیعی) دوستان برویم. تعمد دارد که شما را بترساند. مطلقاً خطری در میان نیست (همسرش را از خانه بیرون می‌برد. دیگران همه نزدیک در جمع می‌شوند که از اندرسن پیروی کنند سوای اسی که کنار ریچارد می‌ماند).

ریچارد: (با صدای بلند و تمسخرآمیز) آهای، آهای، چند نفر از شما با من خواهید ماند که پرچم امریکا را بر بام خانۀ شیطان بالا بکشیم و برای آزادی بجنگیم؟ (همه ازدحام می‌کنند که از خانه زودتر خارج بشوند. کریستی هم با آن‌ها خارج می‌شود. ریچارد خطاب به مادرش که از آن‌ها پیروی می‌کند) عجب! مادر تو هم فرار می‌کنی؟