کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی اثر سید جواد میری از نشر نقد فرهنگ

کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی به کوشش سید جواد میری، تلاش می‌کند مسئله‌ی زبان مادری را از منظری علمی و میان‌رشته‌ای بررسی کند و آن را در پیوند با مفاهیمی همچون هویت، فرهنگ، جامعه، ملیت و حقوق شهروندی، قرار دهد. این کتاب شامل مجموعه مقالاتی از بیژن عبدالکریمی، زهرا حاجی شاه کرم، محمدرضا زمردی، ناصر فکوهی و... است که با هدف بررسی ابعاد مختلف زبان مادری و نقش آن در شکل دادن به هویت ملی و فرهنگی، گردآوری شده‌اند.

درباره‌ی زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی

زبان، تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها و قواعد به منظور ارتباط میان انسان‌ها نیست، بلکه بخشی از تجربه‌ی زیسته و هویت اجتماعی - فرهنگی افراد و گروه‌ها را شکل می‌دهد. کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی به بررسی رابطه‌ی میان زبان و هویت می‌پردازد؛ سید جواد میری و دیگر نویسندگان این اثر، زبان مادری را یکی از عناصر مهم در شکل دادن به شخصیت و خودآگاهی افراد معرفی می‌کنند. زبان در ابتدا پیوندی میان فرد و محیط پیرامونش برقرار می‌کند و در ایجاد و بسط ادراک و تفکر او نقشی مهم ایفا می‌کند.

سید جواد میری به همراه گروه نویسندگان کتاب بر این موضوع تاکید دارند که مفهوم زبان مادری به‌عنوان پایه‌ای برای تک‌گویی درونی، به چه شکل در فرایند ساخت فردیت و هویت شخصی، نقشی مهم بازی می‌کند. این اثر در بخش‌های مختلف خود به نسبت میان زبان مادری، زبان ملی و هویت اجتماعی می‌پردازد و تلاش می‌کند رابطه‌ی تودرتویی که میان این مفاهیم وجود دارد را با دقتی بسیار، موشکافی کند.

پیوندی میان زبان، فرهنگ و هویت

از دید نویسندگان کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی، به منظور فهم جایگاه زبان در جامعه‌ی ایران، می‌بایست میان زبان رسمی، زبان ملی و زبان مشترک تفاوت قائل شد، چرا که هرکدام از آن‌ها دارای کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و تاریخی بسیار متفاوتی‌اند. علاوه بر این، نویسندگان به بررسی ارتباط میان ملیت و زبان نیز پرداخته و تلاش کرده‌اند تا زبان را در چارچوب تجربه‌ی تاریخی و اجتماعی خاص ایران، مورد تحلیل قرار دهند و بر چندبعدی بودن هویت ایرانی در طول تاریخ، صحه بگذارند.

در این نگاه، زبان فارسی به‌عنوان زبان رسمی و مشترک جایگاه تاریخی مهمی دارد، اما در عین حال، ایران در طول تاریخ، محل حضور گروه‌های مختلف زبانی و فرهنگی بوده است. ازاین‌رو، بررسی رابطه‌ی میان زبان فارسی و زبان‌های مادری دیگر گروه‌های اجتماعی - فرهنگی، نیازمند توجه به نقش زبان مشترک در ایجاد ارتباط و انسجام ملی است.

زبان و هویت ایرانی؛ مسئله‌ای فراتر از واژه‌ها

آموزش به زبان مادری از دیگر موضوعات مورد توجه نویسندگان کتاب است؛ این موضوع در کتاب نه صرفا به‌عنوان یک مسئله‌ی آموزشی ساده، بلکه به‌عنوان بخشی مهم از رابطه‌ی درهم‌پیچیده‌ی میان زبان و هویت فرهنگی - اجتماعی افراد بررسی می‌شود. نویسندگان با طرح مسئله‌ی دوزبانگی و دغدغه‌های تحصیلی، به این پرسش می‌پردازند که جوامع چندزبانه چگونه سعی می‌کنند میان زبان مادری، زبان رسمی و زبان آموزشی، ارتباطی دقیق برقرار کنند.

خرید کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی شما را با اثری روبه‌رو می‌کند که تلاش دارد یکی از مهم‌ترین مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه‌ی ایران را با رویکردی دقیق و علمی مورد بررسی قرار دهد. نویسندگان با کنار هم قرار دادن دیدگاه‌های فلسفی، جامعه‌شناختی و فرهنگی، نشان می‌دهند که زبان مادری تنها وسیله‌ای برای ارتباط نیست، بلکه بخشی از فرایند شکل‌گیری هویت فردی و پیوند انسان با جامعه و فرهنگ خویش است. این اثر توسط انتشارات نقد فرهنگ منتشر شده است.

کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی برای شما مناسب است اگر

• دوست دارید در خصوص ارتباط میان هویت ایرانی و زبان فارسی بیشتر بدانید.
• آموزش به زبان مادری برایتان مسئله‌ای جدی است و می‌خواهید در این خصوص مطالعات دقیق داشته باشید.
• قصد مطالعه‌ی کتابی را دارید که با نگاهی علمی و جامعه‌شناختی به مقوله‌ی زبان بپردازد.
• به رابطه‌ی میان زبان و هویت فرهنگی و نقش زبان در شکل‌گیری تجربه‌های انسانی علاقه‌مند هستید.

در بخشی از کتاب زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی می‌خوانیم

هویت پاسخی به کیستی و چیستی ماست، اینکه ما کیستیم و چیستیم البته بستگی‌های فراوان به جامعه، فرهنگ، جغرافیا، تاریخ، تمدن و زبان ما هم دارد و همه این عوامل می‌توانند تعیین‌کننده هویت ما باشند. از سوی دیگر، در جهان امروز با بسط و گسترش مدرنیته، هویت مدرن و یا آن‌گونه که برخی می‌پندارند هویت جهانی هم به سایر انواع هویت‌هایی که از گذشته داشتیم، اضافه شده و از همین‌جاست که هویت ملی و قومی ما ایرانیان دستخوش تحولات و البته دستخوش برخی بحران‌های اساسی هم شده است. به گفته داریوش شایگان:

انسان امروز ازآن‌رو دچار بحران هویت است که هویت دیگر مجموعه یکدست از ارزش‌های ثابت و مطمئن نیست... هویتِ همگون و یکدست، مثلاً هویتی که منشأ آن ملت یا دینِ انحصارطلب است، صرفاً از طریق نفی دیگران به اثبات خویش می‌رسد. البته این گفته بدان معنا نیست که شخصیت ما در نوعی گدازه بی‌شکل و نشان حل شده است، بلکه بدان معناست که تقلیل شخصیت ما به سطح فردیتی بی‌مایه دیگر پاسخگوی واقعیتِ فردیِ مدرنِ ما نیست... زیرا همان‌طور که هم‌زمانی گفتارها و پایان استیلای ایدئولوژی‌های حاکم، به صداهای مدفون گذشته جانی دوباره بخشیده و آن‌ها را از اعماق تاریخ برون آورده، همه سطوح آگاهی نیز که بالقوه در وجود ما لانه کرده بودند، فعلیت می‌یابند، در کنار یکدیگر ابراز وجود می‌کنند و از هویت‌هایی خبر می‌دهند که حتی از وجودشان هم آگاه نبودیم. البته ما فقط «جمعیت» درون خود را کشف نمی‌کنیم، تنها پی نمی‌بریم که وجودمان مجموعه‌ای از اشخاص گوناگون است، بلکه متوجه می‌شویم که این اشخاص در ضمن آگاهی‌هایی هستند که بعضی از آن‌ها به دوردست‌ها، به زمان پیدایشِ تمدن‌های کهن تعلق دارند و مراحل تکامل ما را در زمان متذکر می‌شوند‌ ما در وجود خود همه «افسانه‌های قرون» را گرد آورده‌ایم، این افسانه‌ها با مراسم، تصاویر و رویاهای جمعی خود در درون ما حاضرند.