کتاب از عشق اثر خوزه ارتگا ئی گاست با ترجمه لیلی گلستان از نشر مرکز

کتاب از عشق مجموعه‌ای از جستارها و مقالات فلسفی خوزه ارتگا ئی گاست است که آراء و نظرات او در باب عشق در آن گردآوری شده است. او با مرور نظریات فلاسفه‌ی باستان همچون افلاطون، آگوستین قدیس و اسپینوزا و مقایسه‌ی آن‌ها با دیدگاه‌های متفکران متأخر نظیر ستاندال، به جمع‌بندی ویژه‌ای می‌رسد و تعریفی دقیق‌تر از این مفهوم جاودانه ارائه می‌دهد.

درباره‌ی کتاب از عشق

خوزه ارتگا ئی گاست فیلسوف اسپانیایی در کتاب از عشق به بررسی مفهوم عشق می‌پردازد. عشق مفهومی جاودانه است که از دیرباز وجود داشته و هنوز بر سر معنا، چیستی و چرایی آن مجادله‌های بسیاری در جریان است. این اثر سه جستار فلسفی از این نویسنده را در بر می‌گیرد که با وجود گذشت یک قرن از نگارش آن‌ها، همچنان تازگی خود را حفظ کرده‌اند و می‌توانند ذهن مخاطب را به چالش بکشند.

این جستارها ابتدا در سال 1926 و 1927 در روزنامه‌ی اسپانیایی ال سل چاپ شدند، سپس در سال 1933 به آلمانی ترجمه شدند و در نهایت در سال 1941 نسخه‌ی اسپانیایی این کتاب در دسترس عموم قرار گرفت. در کتاب از عشق به خوبی می‌توانید با آراء و نظریات بی‌پرده‌ی این فیلسوف آشنا شوید؛ آراء و نظریاتی که بر مبنای تعاریف کلاسیک از فرهنگ، طبقات اجتماعی و دوره‌های تاریخی مختلف شکل گرفته‌اند.

خوزه ارتگا ئی گاست در این اثر دیدگاه‌های علمی و رمانتیک را هم‌سو می‌کند. او مبانی زیست‌شناختی داروین و تحلیل‌های روان‌کاوانه‌ی فروید را درباره‌ی شیفتگی می‌پذیرد. با این حال، او عشق را فراتر از میل غریزی می‌داند. در نظر او، عشق نوعی تمرکز حداکثری بر معشوق است. برخلاف تحلیل ستاندال که عشق را توهمی ناپایدار می‌خواند، ارتگا این تجربه را بر پایه‌ی بینش و درک واقعیت می‌بیند و نه پندارهای واهی.

عشق از دیدگاه خوزه ارتگا ئی گاست

از دیدگاه خوزه ارتگا ئی گاست که در کتاب از عشق بیان شده است، عشق می‌تواند بسیار فراتر از هیجانات زودگذر، هوس یا عواطف سطحی عمل کند؛ احساساتی که بیشتر مردم به اشتباه آن‌ها را عشق می‌نامند، اما از نظر او تجلی واقعی این مفهوم نیستند. او عشق حقیقی را پدیده‌ای نامنتظر می‌داند که برای همگان رخ نمی‌دهد و نه آن را صرفاً غریزه‌ای فیزیکی می‌شناسد و نه با تعاریف انتزاعی افلاطونی یکسان می‌داند.

در نگاه ارتگا، عشق جریانی پویا برای نزدیکی به معشوق و مرکزیت بخشیدن به نیروی حیات و پویایی زندگی انسان است که به جای تحمیل تنهایی یا ایجاد توهمات کاذب، باعث می‌شود فرد با تمام توان و توجه‌اش، برای ساختن یک زندگی ارزشمند تلاش کند. نویسنده در مقالات گردآوری شده در کتاب از عشق، ماهیت عشق بین دو جنس مخالف را تحلیل و آن را از تمایل جنسی متمایز می‌کند.

با وجود جذابیت‌های کتاب از عشق، نقدهایی هم به آرای خوزه ارتگا ئی گاست وارد است. امروزه دسته‌بندی‌های او از عشق در دوره‌های مختلف تاریخی یا تعریفش از زن ایده‌آل اسپانیایی، دقیق و درست به نظر نمی‌رسند. بسیاری معتقدند این نگاه‌ها بیش از حد کلی‌گو هستند و حتی رگه‌هایی از نگاه‌های جنسیتی قدیمی در آن‌ها دیده می‌شود.

برای شناخت تاریخ فلسفه‌ی قرن بیستم و به‌طور ویژه در باب عشق، خرید کتاب از عشق و آشنایی با آراء خوزه ارتگا ای گاست ضروری به نظر می‌رسد. این اثر را لیلی گلستان به فارسی برگردانده و نشر مرکز آن را روانه‌ی بازار کتاب کرده است.

کتاب از عشق برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید نگاهی عمیق‌تر به مقوله‌ی عشق و روابط عاشقانه داشته باشید.
• می‌خواهید مسائل پیچیده‌ی فلسفی را با زبانی روان و بدون اصطلاحات دشوار بخوانید.
• مشتاقید نقطه‌نظر فیلسوفان کلاسیک و مدرن درباره‌ی عشق را با یکدیگر مقایسه کنید و به نتیجه‌ای مشخص دست یابید.

در بخشی از کتاب از عشق می‌خوانیم

زنِ عاشق به‌نظرش می‌آید که اغلب باید ناامید باشد چون هرگز مردی را با تمامیت‌اش در برابر خود نمی‌بیند که دوستش بدارد. زن همیشه مرد را کمی حواس‌پرت می‌یابد، انگار در راه آمدن به وعده‌ی دیدار، روحش به این سو و آن سو رفته است، و بالعکس. مرد حساس، شرم‌زده است که قادر نیست مثل زن عاشق، که با تمام وجودش حضور دارد،‌ تمامیت‌اش را در اختیار بگذارد. به همین دلیل، مرد در برابر حس کمالی که زن قادر است به او بدهد، همیشه ناشی و ناصالح است. بنابر اصولی، زن به عرفان و خواب مصنوعی و حالت عاشقانه تمایل دارد. حالا اگر برگردیم به مطالعه‌ی شیلدر، می‌بینیم که او در مورد قرابت بین عشق و عرفان، توضیحی را اضافه می‌کند در مورد جسم و بدن، که هم عجیب است و هم مهم.

خواب به دلیل هیپنوتیزم، تفاوت چندانی با خواب مصنوعی ندارد. به همین دلیل کسی که زیاد می‌خوابد سوژه‌ی بسیار فوق‌العاده‌ای برای خواب مصنوعی است. چون به‌نظر می‌رسد که بین عمل خوابیدن و جایی در قشر مغز به نام بطن سوم، رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. ناآرامی‌های خواب و تورم مغز و رخوت، با تخریب این عضو هم‌سو است. شیلدر فکر می‌کند پایه‌ی جسمانی هیپنوتیزم را پیدا کرده است، هرچند که در عین حال، بطن سوم «یک عضو محوری برای اعمال جنسی است» و باعث ناآرامی‌های جنسی می‌شود. من به موضعی کردن مغز خیلی اعتماد ندارم. این باور سخت نیست که اگر سر مردی را ببُرند، او دیگر نمی‌تواند حس کند یا فکر کند. اما زمانی که ما سعی در مشخص کردن و جستجوی موضوع عصبی هر عملکرد در روانشناختی می‌کنیم، آن وقت این آشکاریِ فوق‌العاده به شکلی فزاینده شروع به محو شدن می‌کند.