کتاب پرتره اثر نیکلای گوگول از نشر چشمه

نگاه مرموز آدم در یک نقاشی؛ نکند می‌خواهد چیزی بگوید؟ نیکلای گوگول در کتاب پرتره، داستانی اجتماعی - فلسفی را روایت می‌کند. در پترزبورگ، نقاش جوانی که به نان شب محتاج است، با تردید تابلوی پرتره‌ی پیرمردی ترسناک را می‌خرد. در فضای وهم‌آلود و ترسناکی که این نویسنده‌ی سرشناس روسی ساخته، چارتکوف جوان متوجه چیزی غیرعادی پشت تابلوی نقاشی می‌شود؛ چیزی که زندگی‌اش را دگرگون می‌کند.

درباره‌ی کتاب پرتره

کتاب پرتره (The Portrait)، این داستان کوتاه کلاسیک از نیکلای گوگول (Nikolai Gogol) در فضایی سرد و دلهره‌آور در دو پاره روایت می‌شود. قسمت اول زندگی هنرمند بااستعداد و جوانی است به نام چارتکوف. او متوجه چیزی پشت تابلوی نقاشی پرتره‌ی پیرمردی مرموز می‌شود؛ مقداری باورنکردنی پول!

چارتکوف باید تصمیم بگیرد؛ سخت‌ترین کار برای هنرمندان فقیری چون او، انتخاب بین رفاه تنیده در شهرت از یک سو و فقر ناشی از اصالت از سویی دیگر است. چارتکوف راه اول را انتخاب می‌کند. این پول بادآورده مقدمه‌ای برای تغییر مسیر زندگی هنری‌اش می‌شود؛ او به‌جای تلاش و ممارست برای پرورش استعدادش، تصمیم می‌گیرد طبق سلیقه‌ی مشتری و در ازای پول کار کند.

پرتره؛ روایت در روایت

بخش دوم این داستان با یک عقب‌گرد به زمانی برمی‌گردد که این پرتره‌ی پرماجرا کشیده شد. سوژه‌ی نقاشی انسانی است فاسد؛ از آن‌ها که در روسیه‌ی تزاری با پول ربا، طمع‌ورزی و امیال شیطانی شناخته می‌شوند. این بخش از کتاب پرتره‌ی نیکلای واسیلیویچ گوگول، پیامدهای شومی را به تصویر می‌کشد که متوجه نقاش بعد از کشیدن پرتره‌ی پیرمرد می‌شود.

کتاب پرتره نشر چشمه به شکل ساختارمندی نوشته شده. بخش اول حول محور اهمیت و ارزشی است که یک پرتره دارد و در بخش دوم داستان، منشأ پرتره و سرگذشت نقاشی را در قالب روایت در روایت توضیح می‌دهد. ظرافت این نوشته جایی بیشتر می‌شود که به مسئله‌ی داستان می‌پردازیم. داستان فقط درباره‌ی نقاشی نیست، گوگول پرسش بزرگ‌تری را در نظر دارد؛ آیا رفاه و موفقیت مالی ارزش فدا کردن اصول و اخلاقیات را دارد؟

کتاب با ترجمه‌ی پرویز همتیان بروجنی نه‌تنها در زمانه‌ی سرد و پر از فشار روسیه یخ نزده است، بلکه می‌تواند به کمک انسان معاصر هم بیاید تا سوالات عمیقی از خود بپرسد و شاید جوابی نیز بیابد. با خرید کتاب پرتره اثر نیکلای گوگول که انتشار آن به عهده‌ی نشر چشمه بوده است می‌توانید نمونه‌ای روشن از انتخاب بین دوراهی اصالت و طمع‌ورزی را در قالب یک داستان کوتاه بخوانید.

در نکوداشت کتاب پرتره

• نیکلای گوگول در این داستان استعاری، تأملی فلسفی درباره‌ی روح انسان، هنر و قدرت ویرانگر طمع ارائه می‌دهد. شخصیت اصلی داستان، هنرمندی به نام چارتکوف، پرتره‌ای مرموز به دست می‌آورد که برای او ثروت به ارمغان می‌آورد، اما در عوض الهام هنری و صداقت او را از بین می‌برد. گوگول با هنرمندی نشان می‌دهد که مادی‌گرایی و زیاده‌خواهی چگونه می‌توانند استعداد و معنویت انسان را منحرف و تباه کنند. پرسش‌هایی که این اثر مطرح می‌کند همچنان تازگی و اهمیت خود را حفظ کرده‌اند: چه چیزی مهم‌تر است؛ روح یا پول؟ شهرت یا آفرینش هنری مستقل و آزاد؟ (دیمیتری برکوت)

اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از کتاب پرتره

• فیلم صامت پرتره محصول سال 1915 به کارگردانی ولادیسلاو استارویچ ساخته شد.
• اپرایی با همین نام و بر اساس این داستان در سال 1980 توسط Mieczysław Weinberg اجرا شد.
• اقتباسی با عنوان «پرتره‌ی رازآلود» در سال 2002 و توسط BBC Radio 4 صورت گرفت.

کتاب پرتره برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات کلاسیک و ادبیات روسیه علاقه دارید.
• داستان شنل گوگول را خوانده و دوست داشته‌اید.
• به داستان‌های فلسفی با فضایی وهم‌آلود علاقه دارید.

در بخشی از کتاب پرتره می‌خوانیم

تعداد زیادى ارابه، درشکه و کالسکه‌ى سرپوشیده در برابر درهاى ورودى خانه‌اى متعلق به یکى از دوستداران هنر توقف کرده بودند. در این مکان اموال این دوستدار هنر که زندگى خود را با خرسندى تمام صرف جمع‌آورى آثار هنرى کرده بود به حراج گذاشته شده بود و به فروش مى‌رفت. بى‌تردید این اشخاص به عنوان حامیان و پشتیبانان هنر نامیده مى‌شوند. زیرا میلیون‌ها روبل سرمایه‌اى را که توسط پدران‌شان و یا خود ایشان اندوخته شده است، بر سر خرید نقاشى و دیگر آثار هنرى بر باد مى‌دهند. در حقیقت این اشخاص وابسته به نسلى منقرض شده هستند. زیرا قرن نوزدهم در دست بانکدارانى است که لذت را در ارقام میلیونى که بر روى کاغذ ثبت گشته است، مى‌بینند. سالن حراج مملو از بازدید کنندگانى از گروه‌هاى مختلف بود که همانند لاشخورها به سوى مردار کشیده شده بودند.

در میان آنان گروه‌هاى مختلفى از بازرگانان روسى در رده‌هاى مختلف با کت‌هاى سرمه‌اى‌رنگ آلمانى دیده مى‌شدند. در چنین اماکنى ظاهر و سیماى آنان تا اندازه‌اى بى‌تکلف و آرام است و آن چاپلوسى عمومى که از خصلت‌هاى ذاتى بازرگانان روس است، در آن‌ها دیده نمى‌شود. نوعى چاپلوسى که هنگام پذیرفتن مشترى در مغازه‌ى خویش از خود بروز مى‌دهند. در این مکان آن‌ها کاملاً بدون تشریفات رفتار مى‌کنند. با وجود این که در همین اتاق بسیارى از همان اشراف‌زادگانى حضور دارند که این بازرگانان با کمال میل حاضرند در مقابل ایشان تعظیم و تکریم کنند. در این مکان بازرگانان بى‌پروا و بدون تشریفات به بررسى تابلوها و کتاب‌ها مى‌پردازند و با اشتیاق سرسختى خود را نشان مى‌دهند و در مقابل رقیبان اشراف‌زاده‌ى خویش با دادن قیمت‌هاى بالاتر سرسختانه به رقابت مى‌پردازند.

هم‌چنین تعداد کثیرى از دلالان حضور دارند که همه روزه حتى قبل از صرف صبحانه نیز در چنین اماکنى شرکت مى‌کنند. خبرگان اشراف‌زاده‌اى نیز وجود دارند که خود را موظف مى‌دانند که از هیچ فرصتى براى افزودن به کلکسیون هنرى خویش دریغ نورزند. از نظر آن‌ها بین ساعت 12 تا 1 هیچ کارى بهتر از شرکت کردن در این‌گونه حراجى‌ها نیست. سرانجام نجیب‌زاده‌هایى اصیل با لباس‌هایى نخ‌نما که هیچ‌گاه روز را با اندیشه‌ى کسب سود آغاز نمى‌کنند. افرادى که تنها هدف‌شان دانستن این مطلب است که چه کسى بیش‌ترین و چه فردى کم‌ترین پول را مى‌پردازد و در حراج چه کسى دیگرى را شکست داده و به چه چیز دست مى‌یابد. تابلوهاى بسیارى به صورت درهم و برهم در اطراف پراکنده شده‌اند. در میان آن‌ها مبلمان و کتاب‌هایى با نام صاحبان قبلى‌شان دیده مى‌شود.