کتاب سمی اما صمیمی اثر الهام عباسی عهدیه از نشر چشمه

کتاب سمی اما صمیمی نوشته‌ی الهام عباسی عهدیه، از روابطی می‌گوید که از بیرون نزدیک و عادی به نظر می‌رسند، اما درونشان پر از احساس گناه، تردید و فرسودگی است. آدم‌های آسیب‌زننده همیشه با فریاد و تهدید وارد زندگی ما نمی‌شوند؛ گاهی محبت را به ابزار کنترل تبدیل می‌کنند، سکوت را جای تنبیه می‌گذارند یا واقعیت را طوری تغییر می‌دهند که فرد به برداشت خودش شک کند. این کتاب برای شناخت همین رفتارهای پنهان نوشته شده است.

درباره‌ی کتاب سمی اما صمیمی

کتاب سمی اما صمیمی الهام عباسی عهدیه مجموعه‌ای از الگوهای ناسالم را در روابط عاطفی، خانوادگی، دوستانه و کاری بررسی می‌کند. بمباران عاشقانه، تنبیه با سکوت، تهدید به جدایی، مقایسه‌ی تخریبی، محدودیت مالی و گس‌لایتینگ از جمله رفتارهایی هستند که در کتاب توضیح داده می‌شوند. کنار هر الگو نیز نشانه‌ها و راه‌هایی برای مواجهه با آن مطرح می‌شود تا خواننده فقط با یک فهرست بلند از هشدارها تنها نماند.

نقطه‌ی قوت کتاب سمی اما صمیمی این است که رفتار سمی را به پرخاشگری آشکار محدود نمی‌کند. بعضی رابطه‌ها ظاهراً آرام‌اند، اما یکی از طرفین مدام مجبور است خودش را توضیح دهد، بابت نیازهای طبیعی‌اش عذرخواهی کند یا برای جلوگیری از ناراحتی طرف مقابل روی پوسته‌ی تخم‌مرغ راه برود. کتاب سمی اما صمیمی به این شکل‌های کم‌سروصداتر کنترل نام می‌دهد. وقتی الگویی نام داشته باشد، تشخیص تکرار آن هم آسان‌تر می‌شود.

شناخت رفتارهای سمی و ابزارهای کنترل‌گری در روابط

مسیر کتاب سمی اما صمیمی انتشارات دیوار در ادامه از بررسی دیگران به ذهن خود فرد برمی‌گردد. تفکر همه یا هیچ، فیلتر منفی، تعمیم شتاب‌زده، نیاز افراطی به کنترل و کوچک‌شمردن رفتارهای آسیب‌زا از تله‌هایی هستند که ممکن است ماندن در یک رابطه‌ی فرساینده را طولانی‌تر کنند. این تغییر زاویه مهم است؛ زیرا خواننده را در نقش قربانی کاملاً منفعل نگه نمی‌دارد و نشان می‌دهد خودآگاهی و مرزبندی چگونه می‌توانند بخشی از چرخه را متوقف کنند.

با این حال، بهتر است اصطلاح‌هایی مانند «فرد سمی» یا «هوش سیاه» را برچسب تشخیصی قطعی ندانیم. یک رفتار ناخوشایند یا یک دعوای بد، به‌تنهایی تمام یک رابطه را تعریف نمی‌کند. مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که کنترل، تحقیر، ایجاد ترس یا دستکاری واقعیت به الگویی تکرارشونده تبدیل شود. کتاب سمی اما صمیمی می‌تواند برای تشخیص نشانه‌ها و نظم‌دادن به تجربه‌های مبهم مفید باشد، اما در روابط همراه با خشونت یا آسیب روانی شدید جای کمک تخصصی را نمی‌گیرد.

کتاب را انتشارات دیوار چاپ و روانه‌ی بازار کرده است. اگر در یک رابطه سمی گیر افتاده‌اید و با آدم‌های آسیب‌زننده سروکار دارید، خرید کتاب سمی اما صمیمی می‌تواند کمک بسیاری در چنین مواقعی به شما بکند.

کتاب سمی اما صمیمی برای شما مناسب است اگر

• در یک رابطه مدام احساس گناه، سردرگمی یا فرسودگی می‌کنید.
• می‌خواهید کنترل عاطفی، گس‌لایتینگ و سکوت تنبیهی را بهتر بشناسید.
• در تعیین مرزهای شخصی یا نه گفتن مشکل دارید.
• به روان‌شناسی روابط و شناخت خطاهای ذهنی علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب سمی اما صمیمی: 99 شگرد پنهان هوش سیاه و راهکارهای مقابله با آن می‌خوانیم

«فرصت‌طلبی» یا «زمان‌بندی گزینشی» تکنیکی است که در آن فرد سمی به صورت آگاهانه سخنان، درخواست‌ها یا رفتارهای خاص خود را در زمانی مطرح می‌کند که شما از نظر عاطفی آسیب‌پذیر، خسته، خوشحال یا درگیر هستید. در این شرایط، توانایی شما برای مقاومت یا ارائه‌ی پاسخ منطقی کاهش می‌یابد و فرد سمی می‌کوشد تسلط بیش‌تری بر شما پیدا کند. این شگرد با هدف بهره‌جویی از ضعف موقتی شما و تأمین منافع خود طراحی شده است. فرد سمی معمولاً زمان‌هایی را انتخاب می‌کند که تحت فشار هستید یا به‌تازگی از چالش‌های زیادی عبور کرده‌اید. سپس با مطرح کردن یک موضوع تلاش می‌کند از شما سوءاستفاده کند و به‌نوعی امتیاز بگیرد.

فرض کنید در حال مکالمه‌ی تلفنی هستید و فردی از کنار شما رد می‌شود و اشاره می‌کند که آیا می‌تواند از کیف شما پول بردارد. شما، بدون فکر زیاد، با دست علامت می‌دهید که بله. این تکنیک دقیقاً با همین مکانیزم عمل می‌کند.

مثال‌ها

در روابط خانوادگی: همسرتان زمانی که تازه از محل کار بازگشته‌اید و در جست‌وجوی آرامش هستید شروع به گفت‌وگو درباره‌ی مشکلاتش می‌کند و از شما کمک می‌خواهد؛ زیرا می‌داند در آن لحظه توان یا تمایل مخالفت ندارید؛ مثلاً می‌گوید: «مبل‌ها را ببین چه‌قدر کهنه شده‌اند؛ مبل‌هایی را که در سایت نشانت دادم سفارش بدهم؟ فقط یک دست باقی مانده!» و شما که خسته و کلافه‌اید و فقط می‌خواهید آرامش داشته باشید با این پیشنهاد موافقت می‌کنید.

در محیط کار: رئیس‌تان دقیقاً زمانی که درگیر یک پروژه‌ی فوری هستید وظیفه‌ای اضافه بر عهده‌تان می‌گذارد؛ مثلاً در اوج کار به سراغ‌تان می‌آید و می‌گوید: «لطفاً وقتی کارتان تمام شد این چند صفحه را هم تایپ کنید.» و چون ذهن‌تان درگیر است، بدون تأمل قبول می‌کنید.