کتاب یادداشت‌های زیرزمینی اثر فئودور داستایوفسکی؛ با ترجمه علی مصفا از نشر چشمه

کتاب یادداشت‌های زیرزمینی ترجمه‌ی علی مصفا، یکی دیگر از آثار درخشان فئودور داستایوفسکی است که به رسم بهترین کارهای او، به‌جای تمرکز بر پیشبرد قصه‌ای پرحادثه و پرماجرا، خواننده را به درون تفکرات و اوهام ذهنی آشفته و رنجور فردی منزوی می‌برد. راوی بی‌نام کتاب، مردی است که از جامعه فاصله گرفته و در خلوت، پیوسته رفتارها و شکست‌هایش را واکاوی می‌کند و در تناقضی فراگیر، هر نتیجه‌ای را که به آن می‌رسد، لحظه‌ای بعد، زیر سوال می‌برد.

درباره‌ی کتاب یادداشت‌های زیرزمینی

فئودور داستایفسکی (Fyodor Dostoevsky)، کتاب یادداشت‌های زیرزمینی (Notes from Underground) را در دو بخش نوشته است؛ بخش نخست، تک‌گویی بلند و مالیخولیایی در باب سرشت آدمی، عقل، اراده، سعادت و امکان خوشبختی است و بخش دوم همین دست‌مایه‌ها را در کنش‌های اجتماعی و روابط مختلف، آشکار می‌کند. در این میان، عنصر وحدت‌دهنده‌ی این دو بخش، مقوله‌ی جبر و اختیار است.

راوی بی‌نام کتاب یادداشت‌های زیرزمینی نشر چشمه، با تصور عقلانی و منطقی بودن تمامی رفتارها و کنش‌های آدمی، مخالف است؛ از دید او، انسان‌ها گاها کاملا آگاهانه، برخلاف مصلحت و سود شخصی خود عمل می‌کنند تا صرفا این امر را به اثبات برسانند که موجوداتی محاسبه‌پذیر و فرمان‌بردار نیستند. آزادی انتخاب برای راوی داستان فئودور داستایفسکی همیشه به انتخاب‌هایی سازنده منجر نشده و گاهی به انفعال، اشتباه و آسیب به خود یا دیگران منجر می‌شود.

یادداشت‌های زیرزمینی فئودور داستایفسکی؛ روایت انزوا

راوی کتاب یادداشت‌های زیرزمینی با ترجمه‌ی علی مصفا، گویی به نوعی آگاهی بیش از حد دچار است که بیش از اینکه برایش آزادی و سعادت به ارمغان آورد و شناختی عمیقا روشن برایش شکل دهد، سبب نوعی انفعال فراگیر در او شده که اراده‌اش را فلج کرده و او را در چرخه‌ای از نشخوار فکری، شرم، خشم و پشیمانی فرو برده است. در اغلب اوقات، میان آن چیزی که راوی می‌گوید و می‌خواهد و آن چیزی که دست به انجامش می‌زند، فاصله است و همین تناقض، از ویژگی‌های بنیادین کتاب است.

انزوا و بیگانگی شخصیت اصلی این داستان فلسفی فئودور داستایفسکی، صرفا برآمده از یک وضعیتی اجتماعی و زیستی نیست، بلکه راوی در یک زندان ذهنی گرفتار آمده، وضعیتی که او را از هرگونه تجربه‌ی مستقیم زندگی دور کرده و سبب شده که در رفت‌وبرگشتی دائمی با افکار تکرار شونده و بی‌پایانش، گرفتار شود.

کدام ترجمه‌ی کتاب یادداشت‌های زیرزمینی بهتر است؟

آثار شاخص تاریخ ادبیات، به دلیل ماندگاری و استقبال گسترده از آن‌ها، در دوره‌های مختلف بارها ترجمه می‌شوند و همین امر، انتخاب نسخه‌ی مناسب را برای خواننده دشوار می‌کند. یک ترجمه‌ی با کیفیت، علاوه بر رعایت لحن اثر، می‌بایست حس و حال جاری در داستان و عواطف جاری در آن را نیز به درستی منتقل کند. ترجمه‌ی علی مصفا که نشر چشمه منتشر کرده، تلاش می‌کند علاوه بر انتقال دقیق معنا، ریتم و آشفتگی آگاهانه‌ی گفتار راوی را نیز تا حد ممکن حفظ کند و از این نظر یکی از ترجمه‌های قابل‌توجه این اثر به شمار می‌رود.

خرید کتاب یادداشت‌های زیرزمینی، گزینه‌ای عالی برای تمامی علاقه‌مندان به کتاب‌های فئودور داستایفسکی است. آثار این نویسنده تاثیری غیر قابل انکار بر ادبیات مدرن و اگزیستانسیالیستی بعد از خود برجای گذاشتند و با تمرکز بر روایت درونی و بسط عواطف، احساسات و افکار شخصیت‌های قصه و حذف رخدادهای بیرونی چشمگیر، راهی به سوی ادبیات فردمحور و اندیشه‌ورز، گشودند. این کتاب توسط علی مصفا به فارسی ترجمه شده و نشر چشمه آن را منتشر کرده است.

اقتباس سینمایی از کتاب یادداشت‌های زیرزمینی

• گری والکوف (Gary Walkow) در سال 1995 فیلمی بر اساس این رمان با نام یادداشت‌های زیرزمینی، اقتباس کرد که در آن هنری چیر‌نی (Henry Czerny) و شریل لی (Sheryl Lee) به ایفای نقش پرداختند.

کتاب یادداشت‌های زیرزمینی برای شما مناسب است اگر

• به دیگر کتاب‌های داستایوفسکی مثل جنایت و مکافات، برادران کارامازوف و قمارباز، علاقه دارید.
• دست‌مایه‌هایی مثل انزوا و بیگانگی، جبر و اختیار در ادبیات روسیه برایتان جالب توجه شده است.
• به مقوله‌ی خودآگاهی و خودویرانگری علاقه دارید و می‌خواهید با عقاید داستایفسکی در خصوص این مفاهیم آشنا شوید.

در بخشی از کتاب یادداشت‌های زیرزمینی می‌خوانیم

در خفا و از درون، دندان‌هایم را به جانم فرومی‌کردم و آن‌قدر فشار می‌دادم و فشار می‌دادم و شیره‌اش را می‌مکیدم تا بالاخره تلخی آن تبدیل به شیرینی شرم‌آور و نفرین‌شده‌ای می‌شد و دست‌آخر لذتی قطعی و حقیقی. بله، لذت، لذت! پای این حرفم می‌ایستم. دلیل به حرف آمدنم این است که مدام می‌خواسته‌ام بفهمم و مطمئن شوم که آیا دیگران هم چنین لذت‌هایی را تجربه می‌کنند؟

برای‌تان توضیح خواهم داد: سرچشمه‌ی این لذت وقوفی است بیش‌ازحد آشکار به حقارت خویشتن، احساس آن‌که به ته خط رسیده‌ای و اوضاعت، هر چند بد، طور دیگری نمی‌تواند باشد، که هیچ مفری برایت مهیا نیست، که هرگز به انسانی دیگر تغییر نخواهی یافت، که حتی اگر وقت و ایمان کافی برایت باقی بود تا خودت را به چیز متفاوتی بدل کنی، باز هم به‌احتمالی میل به تغییر نمی‌داشتی، و حتی اگر چنین میلی می‌داشتی، باز هم کاری نمی‌کردی زیرا در واقع شاید چیزی وجود نداشته باشد که بخواهی به آن بدل شوی.

بالاخره و مهم‌تر از همه، وقوع تمام این‌ها مطابق است با قوانین عادی و اساسی آگاهی حاد و لَختی‌ای که یک‌راست از این قوانین برآمده است و به تبع آن نه‌تنها هیچ کاری نداری که برای تغییر خود بتوانی انجام دهی، بلکه اصلاً هیچ کاری نداری که انجام دهی. پس در نتیجه‌ی همین آگاهی حاد است که مثلاً معلوم می‌شود: خیلی خوب، تو رذلی انگار شخص رذل را دلگرم می‌کنیم تا احساس کند به‌واقع رذل است. اما دیگر کافی است… آه، همه را گفتم، و چه چیز را توضیح دادم؟ … چه‌طور می‌توان این لذت را توضیح داد؟ اما خودم توضیحش می‌دهم! تا آخرش خواهم رفت! برای همین قلم به دست گرفتم….