کتاب کاتب اهریمن: روایتی از زندگی ابن‌ رشد

ابن رشد کیست؟ کتاب کاتب اهریمن از نویسنده‌ی مشهور فرانسوی - مصری‌تبار، ژیلبر سینوئه، راوی زندگی، تاملات و تاثیرات ابن رشد، چهره‌ی شاخص علم و فلسفه‌ی اسلامی است. این رمان تاریخی، با درهم آمیختن تخیل، فلسفه و تاریخ، داستانی غیرخطی و جذاب از ماجراهای این فیلسوف و دانشمند بزرگ را روایت می‌کند؛ داستانی درباره‌ی جسارت و نوآوری‌های ابن رشد و اختلافات مقامات مسیحی و مسلمان آن دوره که نهایتاً به تبعید و طرد شدن او منجر شد.

درباره‌ی کتاب کاتب اهریمن

رمان تاریخی کاتب اهریمن (Averroès ou le secrétaire du diable) از ژیلبر سینوئه (Gilbert Sinoué)، زندگی، اندیشه و تاثیرات محمد بن احمد بن رشد اندلسی، معروف به ابن رشد را بر تاریخ فلسفه و علم دنبال می‌کند. رمان، ساختاری بدیع دارد؛ برخی فصول کتاب، از دید ابن رشد روایت می‌شوند و سرگذشت و آرای او را شرح می‌دهند و فصول دیگر، به حوادث مختلفی که پس از مرگ او اتفاق افتاد می‌پردازند؛ از تکفیر شدن و سوزانده شدن آثارش، تا راز ماندگاری نامش در تاریخ علم و ادب جهان.

بر طبق کتاب کاتب اهریمن، یکی از دلایل اصلی منفور بودن ابن رشد در زمان حیات و حتی قرن‌ها پس از فوتش، تلاش او برای توجیه ایمان از طریق عقل، منطق و فلسفه بود؛ رویکردی که در آن زمان، با آموزه‌های جریان اصلی مسیحیت و اسلام در تضاد بود. برای مثال، ابن رشد، کتاب تهافت التهافت را در نقد مخالفت‌های غزالی با منطق و فلسفه تالیف کرده و او را متهم به سفسطه می‌کند. علاوه بر این، ابن رشد، اولین فیلسوف مسلمانی بود که به زنان فقه می‌آموخت و معتقد بود که آنان نیز قادر به قضاوت هستند.

سرگذشت ابن رشد در بستر ادبیات معاصر فرانسه

کتاب کاتب اهریمن اثر ژیلبر سینوئه، نویسنده‌ی مشهور ادبیات معاصر فرانسه، به روایت صرف داستان زندگی ابن رشد بسنده نمی‌کند و آرای این فیلسوف بزرگ را از زبان خودش نقل می‌کند. یکی از دغدغه‌های اصلی ابن رشد، تمامیت‌خواهی برخی از رجال دین بود که به عقیده‌ی او، هیچ چیزی از دین نمی‌دانستند و از آن برای کنترل مردم سوءاستفاده می‌نمودند. پاسخ عشق ابن رشد به دانشوری، سوزانده شدن آثار و تبعید شدن به مراکش بود؛ تبعیدی که به‌خاطر حس تعلقش به زادگاهش قرطبه، تا پایان عمرش موجب عذاب دوچندانش بود.

یکی از ویژگی‌های جذاب کتاب کاتب اهریمن ژیلبر سینوئه، نشان دادن تاثیر و واکنش بزرگان علم و ادب تاریخ به نوشته‌های اوست؛ از دانته که در کمدی الهی، او را جزو اهالی برزخ می‌داند تا مایکل اسکات، فیلسوف دربار فردریک دوم که آثار او را از عربی به لاتین و انگلیسی ترجمه کرد و زمینه‌های محبوبیت او را بین مسیحیان مهیا کرد.

خرید کتاب کاتب اهریمن انتشارات مروارید را به تمام علاقه‌مندان به رمان فلسفی و تاریخی پیشنهاد می‌کنیم. ترجمه‌ی فارسی درخشان این اثر برعهده‌ی سیدحمیدرضا مهاجرانی بوده و توسط شخص نویسنده مورد تمجید قرار گرفته است.

کتاب کاتب اهریمن برای شما مناسب است اگر

• دوست دارید زندگی و افکار ابن رشد را از طریق داستانی جذاب و گیرا دنبال کنید.
• علاقه‌مند به رمان‌های فلسفی هستید و می‌خواهید یکی از آثار محبوب این سبک را مطالعه کنید.
• به دنبال رمانی تاریخی هستید که تلاقی تمدن مسیحی و اسلامی را روایت کند.

در بخشی از کتاب کاتب اهریمن: روایتی از زندگی ابن‌ رشد می‌خوانیم

نمی‌دانم چه شد که ناگهان یاد غزالی افتادم، طوری که تمام فکرم را به خودش مشغول کرد.

اگر یک روز اتفاق بیفتد و من و او همدیگر را ببینیم، آیا آن ملاقات ختم به خیر می‌شود؟ من و او تقریباً در تمام جنبه‌ها با هم اختلاف نظر داریم. فکر می‌کنم او حتی یک کتاب از آثار ارسطو و افلاطون را نخوانده باشد، مگر به انگیزۀ مخالفت با آن‌ها. برای اثبات این ادعا فقط کافی است به یکی از آثارش به نام تهافت الفلاسفه اشاره کنم که او در سراسر آن نظریه‌ها و دیدگاه‌های فلاسفه را به باد استهزا گرفته و همه را رد کرده. من هم در جوابش کتاب تهافت التهافت را نوشتم.

چطور توانسته ادعا کند جهان در زمان مشخصی خلق شده؟ من در رد این نظر گفتم: اگر بپذیریم که جهان در زمان مشخصی خلق شده و پیش از آن نبوده، به‌نوعی اعتراف کرده‌ایم که وجود امری است حادث و نه قدیم و به عبارتی روزی عدم همه‌گیر و فراگیر بوده و این چیزی است که منطق آن را رد می‌کند و نمی‌پذیرد. چطور خالقی که ازلی‌اش می‌دانیم روزی بدون هستی و عالم وجود داشته و به چه علت در خلق موجودات تأخیر روا داشته؟

اگر بپذیریم که عالم حادث است و نه قدیم و در زمانی مشخص ایجاد شده و تا پیش از آن نبوده، ناگزیر از پذیرش این امر می‌شویم که یک قدرت و نیروی خارجی به خداوند تکلیف کرده تا جهان را بیافریند. ولی آیا واقعاً خداوند تحت تأثیر امری قرار می‌گیرد؟ آیا خداوند اهل تغییر نظر است؟ اگر چنین باشد، دیگر می‌توان پذیرفت خداوند کامل و عاری از نقصان است؟ اگر خداوند اهل تغییر نظر باشد، پس چه تفاوتی با انسان دارد؟ آیا این حرف بی‌اساس نیست؟