کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال: درآمدی کوتاه و نو

ام گای تامپسون در کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال در حالی فلسفه اگزیستانسیال را با روان‌درمانی پیوند می‌زند که این دو، تا سال‌های متمادی، مسیرهایی جداگانه را می‌پیمودند. او در این اثر منحصربه‌فرد، با ترکیب فلسفه وجودی با بستر درمان بالینی، مفاهیم بنیادینی همچون انتخاب، اصالت، آزادی و معنای رنج را از نو تعریف کرده و با بازخوانی آرای متفکرانی چون سارتر، فروید و هایدگر، بر اهمیت ایجاد پیوندی شخصی‌تر بین درمانگر و مراجع تأکید می‌کند.

درباره‌ی کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال

دنیای فناوری‌زده‌ی امروز، فرایند روان‌کاوی و روان‌درمانی را به مجموعه‌ای از تکنیک‌های سرد و غیرشخصی تبدیل کرده است. در روان‌کاوی مدرن، تحلیل‌گران به‌جای این که تکنیک‌های مورد استفاده را با شخصیتشان سازگار کنند، شخصیت خود را با این قالب‌های خشک دستوری تطبیق می‌دهند! و این نکته سبب شده تا روان‌کاو به‌جای این که یک فرد واقعی و قابل‌درک باشد، صرفاً به ابزاری تبدیل شود که پشت نقابی سفت و سخت از قوانین پنهان شده باشد.

ام. گای تامپسون (M. Guy Thompson) در کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال: درآمدی کوتاه و نو (Existential Psychoanalysis: A Contemporary Introduction) این رویکرد را زیر سؤال برده و با پیوند زدن بینش‌های فروید به فلسفه سارتر، در جهان روان‌کاوی دریچه‌ای نو می‌گشاید.

نویسنده در فصل اول کتاب روانکاوی اگزیستانسیال، تفاوت این رویکرد با سایر مکاتب روان‌کاوی را توضیح داده و مفاهیمی مانند عاملیت، اضطراب، آزادی و... را با نیل به آن مورد بررسی قرار می‌دهد. ام گای تامپسون با بیان تجربیات شخصی خود از دوران کودکی تا حضورش در کوبا و جنگ ویتنام، توضیح می‌دهد که چطور روان درمانی اگزیستانسیال در عبور از این بحران‌های شخصی به او کمک کرده و صرفاً یک مفهوم تئوریک نیست، بلکه از دل بحران‌های واقعی زندگی سر برآورده است.

به چالش کشیدن روانشناسی بالینی

فصل دوم کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال به نقش محوری ژان پل سارتر در پردازش این مفهوم اشاره دارد. نویسنده با پرداختن به مفهوم آگاهی پیشاتأملی سارتر، مدل ناهشیار فروید را نقد می‌کند و سپس در فصل سوم، «اصالت» به‌عنوان یک ویژگی متمایزکننده معرفی می‌شود. ام. گای تامپسون با بررسی آرای نیچه و هایدگر توضیح می‌دهد که چطور این مفهوم در آثار آن‌ها ریشه دارد و همچنین بر اهمیت رنج و پذیرش واقعیت‌های زندگی نیز تأکید می‌کند.

فصل چهارم و پایانی کتاب روانکاوی اگزیستانسیال، حذف بُعد شخصی روان‌کاوی را نقد می‌کند. نویسنده این‌طور بیان می‌کند که چرا روان‌کاوان باید بین خود و مراجعانشان رابطه‌ای انسانی و شخصی را ایجاد کرده و از استفاده‌ی صرف از تکنیک‌های غیرشخصی پرهیز کنند. در این بخش تفاوت روان‌کاوی اگزیستانسیال با درمان‌های غیر روان پویشی نیز توضیح داده می‌شود.

روانکاوی اگزیستانسیال به‌مثابه گفت‌وگویی شخصی

ام گای تامپسون باور دارد که انسان‌ها خود در نهایت مسئولیت انتخاب شیوه‌ی وجود داشتن و «بودن» خود را بر عهده دارند و درمانگر باید با پذیرش این مسئله و قبول عدم قطعیتی که ایجاد می‌کند، به‌جای تلاش برای قرار دادن خود و مراجعان در قالب‌های مشخص، صرفاً در کنارشان حاضر باشد.

نثر روان و کلام شیوای نویسنده سبب شده تا کتاب عاری از اصطلاحات تخصصی پیچیده باشد و هم روان‌کاوان و هم علاقه‌مندان به کتاب‌های روانشناسی بتوانند از مطالعه‌ی آن لذت ببرند. اگر به کتاب‌های روانشناسی اگزیستانسیال علاقه دارید، خرید کتاب روانکاوی اگزیستانسیال اثر ام. گای تامپسون را از دست ندهید. این کتاب را انتشارات فراهم با ترجمه‌ی محمدمهدی کهربی در اختیار علاقه‌مندان قرار داده است.

کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال برای شما مناسب است اگر

• از جمله متخصصان روان‌کاوی و روان‌درمانی هستید که دوست دارید ادراکی شخصی‌تر و تحول‌آفرین‌تر را در برخورد با مراجعین‌تان ایجاد کنید.
• از دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های علوم اجتماعی و روانشناسی هستید و به دنبال منابعی برای به‌روزرسانی اطلاعات خود می‌گردید.
• به ترکیب فلسفه با حوزه‌ی روان‌کاوی و کتاب‌های اگزیستانسیالیسم یا سایر کتاب‌های روانشناسی عمومی، علاقه دارید.

در بخشی از کتاب روان‌کاوی اگزیستانسیال: درآمدی کوتاه و نو می‌خوانیم

آن زمان من برای خواندن سارتر بسیار جوان بودم، اما چند سال بعد، پس از آنکه خانواده‌ام کوبا را به مقصد زادگاهشان، تنسی، ترک کردند به سراعش رفتم. سارتر مرا با فلسفه‌ی اگزیستانسیال آشنا کرد و آن فلسفه برایم به نوعی آیین بدل شد، البته یک آیین زمینی. این تقریباً همزمان بود با کشف زیگموند فروید و این ایده‌ی نامتعارف در ذهنم شکل گرفت که سارتر و فروید یک حرف را می‌زنند، اما به زبان‌هایی متفاوت.

در سال‌های بعد، توانستم آثار فلسفی اولیه‌ی سارتر را بخوانم، اما آنچه واقعاً توجهم را جلب کرد، بخشی از کتاب هستی و نیستی سارتر بود که به روان‌کاوی اگزیستانسیال اختصاص داشت. زمانی که از دبیرستان فارغ‌التحصیل شدم، تصمیم گرفتم روان‌کاو اگزیستانسیال شوم؛ با اینکه دقیقاً نمی‌دانستم یعنی چه.

زندگی گاهی غافلگیری‌های عجیبی برایمان دارد. ایالت تنسی، در تابستان 1966، بی‌مقدمه مرا به خدمت سربازی فراخواند و به ویتنام فرستاد. من نیز، مانند بسیاری از هم‌قطارانم در آنجا، متقاعد شده بودم که برای مردن به آن جا فرستاده شده‌ام. بااین‌حال، شانس آوردم که در یک واحد اطلاعاتی در سایگون گمارده شدم و این امر، فرصت مغتنم مطالعه در اوقات فراغتم را برایم فراهم آورد. من در آثار سارتر و نیچه غرق شدم.

آن‌ها به من آموختند که ما همواره در حال مردن هستیم و هرچه به مرگ نزدیک‌تر می‌شویم، زندگی گران‌بهاتر می‌شود. فکر می‌کنم به‌خصوص سارتر به من کمک کرد تا مرگم را زندگی کنم و از آن جان سالم به در ببرم، و به همین خاطر همیشه قدردانش خواهم بود.