بله
کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری به قلم داگلاس جی دن اویل، جیکوب تی لوی و کریس دبلیو سورپرنانت اندیشه‌های فلسفی و سیاسی مردانی را واکاوی می‌کند که یکی از آن‌ها از کنیسه طرد شد، دیگری کتابش در لیست سیاه کلیسای کاتولیک قرار گرفت و سومی هم نوشته‌هایش سانسور شد! اما نظریات همین سه مطرود - اسپینوزا، مونتسکیو و کانت - بود که جهان مدرن را شکل داد. در کتاب پیش رو که بدون شک نگرش شما به سیاست و جامعه را دگرگون خواهد کرد، نویسندگان شالوده‌ی تفکر این اندیشمندان را مورد بررسی قرار می‌دهند.
درباره‌ی کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری
چرا امروزه جوامع مختلف در کشورهای دموکراتیک و مترقی این اجازه را دارند که آزادانه عقاید خود را بیان کنند، قدرت حاکمانشان را زیر سؤال ببرند یا در یک بازار آزاد و پویا به رقابت و تجارت بپردازند؟ این‌ها حقوقی بدیهی نیستند که نظام‌های حاکمیتی به‌راحتی آن‌ها را در اختیار جامعه قرار داده باشند؛ بلکه حاصل یک انقلاب فکری 300 ساله‌اند که پایه‌های آن را اندیشمندانی نهادند که در کتاب پیش رو با نظریات آن‌ها آشنا می‌شویم.
کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری به قلم داگلاس جی دن اویل، جیکوب تی لوی و کریس دبلیو سورپرنانت مقدمه‌ای موجز و تحلیلی‌ست که نشان می‌دهد چطور آرا و نظریات سه فیلسوف برجسته، یعنی باروخ اسپینوزا، بارون دو مونتسکیو و ایمانوئل کانت، شالوده‌ی جامعه‌ای آزاد را بنا نهادند و سبب تکمیل اندیشه سیاسی لیبرالیسم در عصر روشنگری شدند. اثر حاضر دست ما را می‌گیرد و به روزگاری بازمی‌گرداند که در آن داشتن افکار آزادی‌خواهانه خطری مرگبار داشت.
کاوش میراث فکری چهرههای تأثیرگذار بر لیبرالیسم کلاسیک
کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری با تعریف عصر روشنگری (سده‌ی 17 و 18 میلادی) و توضیح نحوه‌ی شکل‌گیری لیبرالیسم کلاسیک آغاز می‌شود. سپس کتاب در ادامه و در بخش اول، اندیشه‌های فلسفی سیاسی باروخ اسپینوزا، فیلسوف بزرگ هلندی را موشکافانه مورد بررسی قرار می‌دهد. فصول این بخش با رویکردی واقع‌گرایانه خاستگاه‌های تاریخی فلسفه‌ی اسپینوزا در فضای فکری نسبتاً آزاد هلند قرن هفدهم را می‌کاوند و با توضیح زندگی و تکفیر او، دیدگاه‌هایش در باب تساهل را شرح می‌دهند.
اسپینوزا معتقد بود که دولت فقط باید رفتار بیرونی افراد را کنترل کند و سانسور عقاید ناممکن است. همچنین تأکید داشت که قدرت واقعی انسان‌ها در همکاری داوطلبانه، تلاش برای برقراری صلح و پیگیری منافع در یک نظام لیبرال نهفته است. بیان تفکرات این‌چنینی او در کنار نظراتش در رابطه با فلسفه‌ی دین سبب شد که از جامعه‌ی یهودی اخراج شود و هرگونه روابط اجتماعی و مذهبی با اعضا را برایش ممنوع کنند.
نقد استبداد در اندیشه‌ی مونتسکیو
بخش دوم کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری به معرفی بارون دو مونتسکیو و شرح نظریات او اختصاص دارد. مونتسکیو، متفکر برجسته‌ی فرانسوی، حکومت‌ها را به سه دسته‌ی جمهوری، سلطنتی و استبدادی تقسیم می‌کرد و با نقد حکومت‌های مبتنی بر هراس، تأکید می‌کرد که دستیابی به آزادی فقط در سایه‌ی استقلال نسبی دین از دولت مدنی ممکن خواهد بود.
این بخش از کتاب به شرح دیدگاه مونتسکیو در باب تجارت نیز می‌پردازد و نظریه او با عنوان «تجارت نرم» را مورد بررسی قرار می‌دهد. به عقیده‌ی وی بازار آزاد نه‌تنها می‌تواند سبب کاهش جنگ و جدال‌های نظامی و سیاسی شود، بلکه قدرت مطلقه‌ی حاکمان را نیز مهار کرده و موجب برقراری اعتدال و حاکمیت قانون می‌شود.
در نهایت داگلاس جی دن اویل، جیکوب تی لوی و کریس دبلیو سورپرنانت، شرح فلسفه‌ی کانت را مدنظر قرار می‌دهند. در این فصول، اخلاق کانت، سیاست کانت و میراثی که او برجای گذاشته مورد بررسی قرار می‌گیرد.
علاقه‌مندان به فلسفه سیاسی بخوانند
این کتاب فقط مرور تاریخ نیست، بلکه دعوتی برای اندیشیدن است. کتاب به‌جای این که پاسخی قطعی بدهد، ما را به هر آن چیزی مجهز می‌کند که برای درک بهتر اندیشه‌های این سه فیلسوف بزرگ به آن‌ها نیاز داریم و در نهایت از ما می‌خواهد که بیندیشیم و قواعد نانوشته‌ای را درک کنیم که جهان مدرن امروزی را شکل می‌دهد.
اگر به کتاب‌های فلسفه‌ی سیاسی علاقه دارید و از مطالعه‌ی نظریات فیلسوفان برجسته و تأثیرگذار تاریخ لذت می‌برید، خرید کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری انتشارات فراهم را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب با ترجمه‌ی عبدالرحمان ذکایی قابل تهیه است.
کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری برای شما مناسب است اگر
- به یک راهنمای خلاصه و فشرده نیاز دارید که عصر روشنگری و اندیشه‌های برجسته‌ترین نظریه‌پردازان آن را شرح داده باشد.
- به کتاب‌های مرتبط با فلسفه‌ی سیاسی و فلسفه‌ی مدرن علاقه دارید و به‌دنبال پاسخ این پرسش می‌گردید که جوامع آزاد، مدرن و مرفه چطور شکل می‌گیرند؟
- از دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی، اقتصاد و یا علوم اجتماعی هستید و ریشه‌ها و مبانی نظری اندیشه‌های سیاسی و اقتصادی مدرن را کاوش می‌کنید.
در بخشی از کتاب ایده‌های بنیادین روشنگری می‌خوانیم
در سال 1656، باروخ اسپینوزا، درحالی‌که فقط 23 سال داشت، به دلیل دیدگاه‌هایش درباره‌ی خدا، شریعت و روح، ازسوی جامعه‌ی یهودیان آمستردام رسماً تکفیر و طرد شد و هرگونه ارتباط یا معاشرت با او برای اعضای آن جامعه ممنوع شد. این واقعه در حالی رخ داد که کتاب اصلی او در باب دین، رساله‌ی الهیاتی_سیاسی، هنوز تا سال 1670 منتشر نشده بود. در آن دوران، دین نیروی فرهنگی مسلط در سرتاسر اروپا بود.
مجادلات دینی فراوان بود و عدم تساهل، حتی در سرزمین‌های نسبتاً بردباری چون هلند، امری رایج به شمار می‌رفت. درون هر فرقه‌ی مذهبی به‌شدت بر همرنگی با جماعت پافشاری می‌شد. به‌علاوه، سال‌های آغازین زندگی اسپینوزا با شعله‌های «جنگ سی‌ساله» هم‌زمان بود؛ جنگی که همچون نبردی مذهبی آغاز شد، اما درنهایت بیش از آنکه نبردی بر سر خودِ دین باشد، به جنگی بر سر هویت‌های فرقه‌ای بدل شد.
در آن عصر، هویت دینی احتمالاً رایج‌ترین مبنا برای هویت گروهی بود. اسپینوزا در طول زندگی خود با برخی فرقه‌های مذهبی لیبرال‌تر و رادیکال‌تر مراوده داشت. برای نمونه، او دوستانی از فرقه‌ی منونایت داشت؛ شاخه‌ای از جنبش آناباپتیست که از جدایی کامل کلیسا از دولت دفاع می‌کرد. بی‌شک، آموزه‌های «رادیکال» آنان هم اسپینوزا را مجذوب خود کرد و هم بر او تأثیر گذاشت و درعین‌حال، او را در تقابل با نهادهای رسمی جوامع یهودی و مسیحی آمستردام قرار داد.
آنچه اسپینوزا را به یک بیگانه بدل کرد، فقط وابستگی‌های شخصی‌اش نبود؛ باورها و آموزه‌های خود او نیز به‌کلی نامتعارف بودند. اگرچه در اینجا قصد نداریم به‌تفصیل درباره‌ی این آموزه‌ها بحث کنیم، آگاهی از آن‌ها برای فهم دعوت او به تساهل ضروری است.
