کتاب جادو و ذهن: ساز و کارها، کارکردها، و رشد تفکر و رفتار جادویی

کتاب جادو و ذهن اثر اوژن سابوتسکی، پژوهشی متفاوت و تأمل‌برانگیز در حوزه‌ی روانشناسی شناختی و روانشناسی رشد است که یکی از پیچیده‌ترین جنبه‌های ذهن انسان، یعنی تفکر جادویی را بررسی می‌کند. نویسنده با تکیه بر سال‌ها کار تجربی، نشان می‌دهد تفکر جادویی صرفاً یک باور خرافی یا منحصر به دوران کودکی نیست، بلکه بخشی از سازوکار شناختی انسان است که در مراحل مختلف زندگی نقش‌هایی مهم و گاه پنهان ایفا می‌کند.

درباره‌ی کتاب جادو و ذهن

تفکر جادویی همواره شکلی ناپخته از اندیشیدن به حساب آمده که با رشد عقلانیت و پیشرفت رشد شناختی در کودکان از میان می‌رود و در بزرگسالان نیز تنها در قالب خرافات یا باورهای غیرمنطقی باقی می‌ماند. اوژن سابوتسکی (Eugene V. Subbotsky) در کتاب جادو و ذهن (Magic and the Mind: Mechanisms, Functions, and Development of Magical Thinking and Behavior) این دیدگاه سنتی را به چالش می‌کشد و رویکردی تازه به رفتار و تفکر جادویی ارائه می‌دهد.

اوژن سابوتسکی در کتاب جادو و ذهن: ساز و کارها، کارکردها و رشد تفکر و رفتار جادویی استدلال می‌کند که تفکر جادویی نه رقیب علم، بلکه در بسیاری از موقعیت‌ها مکمل اندیشه‌ی علمی است و می‌تواند در خلاقیت، حل مسئله، سازگاری روانی و حتی تعاملات اجتماعی نقشی سازنده داشته باشد. از این منظر، تفکر جادویی نه در نقطه‌ی مقابل علم، بلکه در تعامل با آن قابل بررسی است.

تفکر جادویی؛ سازوکارها و کارکردها

در فصل‌های مختلف کتاب جادو و ذهن، موضوعاتی همچون مفهوم و ماهیت تفکر جادویی، رابطه‌ی آن با علم و دین، رشد باورهای جادویی در کودکان، نقش این نوع تفکر در خلاقیت و رشد شناختی، تأثیر فرهنگ بر شکل‌گیری باورهای جادویی، ارتباط تفکر جادویی با تخیل، تلقین و اقناع بررسی می‌شود. اوژن سابوتسکی نشان می‌دهد این نوع تفکر چگونه در عرصه‌هایی مانند سیاست، تبلیغات، روان‌درمانی و زندگی روزمره حضور دارد و بر تصمیم‌ها و رفتارهای انسان اثر می‌گذارد.

در کتاب جادو و ذهن اوژن سابوتسکی رویکردی میان‌رشته‌ای برگزیده که یافته‌های روانشناسی کودک، روانشناسی شناختی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و فلسفه‌ی ذهن را در کنار پژوهش‌های تجربی قرار می‌دهد. سابوتسکی با طراحی آزمایش‌های متعدد و تحلیل داده‌های پژوهشی، به‌جای تکیه بر حدس و گمان، تلاش می‌کند ساز و کارهای شکل‌گیری و تداوم تفکر جادویی را از دوران کودکی تا بزرگسالی توضیح دهد و جایگاه آن را در شناخت ذهن انسان و ساختار ذهن روشن سازد.

این اثر از اوژن سابوتسکی پژوهشی نوآورانه و خواندنی است که تصویری تازه از تفکر جادویی ارائه داده و نشان می‌دهد این پدیده، برخلاف تصور رایج، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی ذهنی انسان است. کتاب جادو و ذهن با مقدمه‌ای از مصطفی ملکیان و ترجمه‌ی فرشید مرادیان و نگین ناصری تفتی فرصتی است برای بازاندیشی درباره‌ی رابطه علم، باور، تخیل و ذهن.

با خرید کتاب جادو و ذهن انتشارات کتاب ارجمند نگاهی تازه به فهم ساز و کارهای ذهن، تفکر جادویی و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی بیندازید.

نکوداشت‌های کتاب جادو و ذهن

• اوژن سابوتسکی در این اثر جسورانه و نوآورانه که حاصل سال‌ها پژوهش اوست، بنیان‌های یک علم شناختی، رشدی و فرهنگی را درباره‌ی جادو پی‌ریزی می‌کند. کتاب جادو و ذهن که بر دهه‌ها کار تجربی و بررسی واکنش افراد به نمونه‌های رایج جادو، مانند جعبه‌های جادویی، چوب‌دستی، وردها و دگرگونی‌های جادویی، استوار است، مروری جامع بر پژوهش‌های پیشین، چارچوبی نظری و بدیع و تبیینی دقیق از روند رشد تفکر جادویی ارائه می‌دهد تا نقش غیرعقلانی، خلاقانه و معنادار جادو را در زندگی انسان امروز بهتر درک کنیم. (کارل اِن. جانسون، دکترای روان‌شناسی، دانشگاه پیتسبورگ)
• کتاب جادو و ذهن سهمی بسیار ارزشمند و تأثیرگذار در گسترش فهم ما از پدیده جادو دارد. پژوهش اوژن سابوتسکی چالشی مهم برای سنت دیرینه‌ی اندیشه‌ی عقل‌گرایانه به شمار می‌رود؛ چالشی که می‌تواند ما را به سوی رویکردی جامع‌تر و انعطاف‌پذیرتر در شناخت انسان هدایت کند؛ رویکردی که ماهیت اکتشافی دانش را می‌پذیرد و به سرچشمه‌ها و شکل‌های گوناگون آن ارج می‌نهد. (ادوارد بِوِر، پایگاه علمی Project MUSE)

کتاب جادو و ذهن برای شما مناسب است اگر

• دانشجو و پژوهشگر روانشناسی شناختی، روانشناسی رشد، روانشناسی کودک یا علوم شناختی هستید و به شناخت ذهن انسان و فرایندهای شناختی علاقه‌مندید.
• قصد دارید کتابی درباره‌ی تفکر جادویی و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی بخوانید.

در بخشی از کتاب جادو و ذهن: ساز و کارها، کارکردها، و رشد تفکر و رفتار جادویی می‌خوانیم

لازم است میان "باورهای جادویی" و "باور به قدرتِ مطلقِ علم"، که گاهی اوقات یکسان با باورهای جادویی انگاشته می‌شود، تمایز قائل شد. در واقع به دلیل دستاوردهای حیرت‌آورِ علم در دنیایِ معاصر، یک دیدگاه عمومی و رایج وجود دارد مبنی بر اینکه علم قادر به تبیین تقریباً همه چیز - حتی اگر نه در حال، بلکه در آینده - است. چنین باوری ریشه در این حقیقت دارد که قرون گذشته که علم به اندازۀ زمان حال پیشرفت نکرده بود، بسیاری از دستاوردهای علمی (انتقال علائم دیداری و شنیداری از راه دور، پرواز در آسمان و سفر به فضا، توانایی مشاهدۀ موجودات بسیار ریزی که با چشمِ غیرمسلح قابل دیدن نیستند)، در واقع جادویی به نظر می‌رسیدند (نِمِروف و رُزین، 2000؛ تمبیاه، 1990). باور به قدرتِ مطلقِ بالقوۀ علم، برای نمونه منجر به تعبیر پدیده‌های فرا‌روان‌شناختی به عنوان پدیده‌هایی فیزیکی‌شده است که سازوکار آن‌ها هنوز به توسط علم کشف نشده‌اند (بم و هانورتون، 1994).

با این حال یک تفاوت بسیار مهم میان تبیین‌ها، بر حسب "نیروهای فیزیکی هنوز شناخته نشده" و "نیروهای جادویی" وجود دارد. برخلافِ نیروهای طبیعی (مانند نیروی جاذبه یا میدان‌های الکترومغناطیسی)، که به شیوه‌ای قابل پیش‌بینی عمل می‌کنند و عاری از هرگونه آگاهی و هشیاری‌اند، نیروهای جادویی به طور ضمنی مبتنی بر ارتباط میان یک فرد و جهان‌اند (لوهرمن، 1989). نیروی جاذبه به شیوه‌ای مکانیکی اشیای مادی را به سمت خود می‌کشاند، در حالیکه یک ورد جادویی برای نمونه، ممکن است بیانگر آن باشد که یک پیام معنادار به "ارواحی" فرستاده‌شده است که در درونِ شئ یا فرایندِ موردِ هدف آشیان دارند، با این فرض که این ارواح قادر به درک این پیام به همان شیوه‌ای هستند که انسان‌ها زبان را می‌فهمند، و آن‌ها براساس اینکه این پیام‌ها چه معنایی برایشان دارند، می‌توانند خوشحال یا خشمگین شوند.