کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس

کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس نوشته‌ی عطا محمد، رمانی ساختارشکنانه و تأمل‌برانگیز در ادبیات داستانی معاصر است؛ اثری که با فاصله گرفتن از روایت خطی و الگوهای کلاسیک داستان‌پردازی، تجربه‌ای متفاوت از خواندن و معنا ساختن پیش روی مخاطب می‌گذارد. این رمان به جای تکیه بر پیرنگی یک‌دست و علت‌ومعلولی، از خلال قطعاتی پراکنده، ذهنیت متلاطم انسان معاصر را بازمی‌نمایاند و بحران هویت، آوارگی و تنهایی را به مرکز روایت می‌کشاند.

درباره‌ی کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس

تصور کنید زندگی‌تان را در حاشیه‌های یک متن گم‌شده جست‌وجو می‌کنید. شما «بیکس» هستید؛ مسافری که در نقطه‌ی صفر بی‌مکانی ایستاده و جهان اطرافش مدام در حال تغییر شکل است. در کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس اثر عطا محمد (Eta Mihemed)، شما همراه با بیکس از خیابان‌های استکهلم تا کوچه‌های خاطره‌زده‌ی سلیمانیه سفر می‌کنید. داستان بیکس تلاشی برای کنار هم گذاشتن قطعات یک هویت متلاشی‌شده است. این صدویک قطعه‌ی روایی، تکه‌های آینه‌ای شکسته هستند که تصویر انسان آواره را در میان جنگ، مهاجرت و فقدان بازتاب می‌دهند.

با خواندن هر حاشیه، شما در حال چیدمان دوباره‌ی زندگی کسی هستید که خویشتنِ خویش را در جابه‌جایی میان جغرافیاها گم کرده است. آیا می‌توان با کنار هم قرار دادن این حاشیه‌ها، تصویری کامل از یک انسان تبعیدی ساخت؟ این پرسشی است که در قلب رمان عطا محمد، شما را به چالش می‌کشد.

هندسه‌ی روایت؛ تحلیل ساختار موزاییکی و تجربی داستان

این سبک روایی در کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس، فراتر از یک انتخاب فرمی، ابزاری برای عیان کردن ذهنیت متلاطم قهرمان است. این بخش‌ها در کنار هم، تصویری شکسته اما زنده از شخصیت بیکس در داستان می‌سازند. در این فرم موزاییکی، سکوت‌ها، شکاف‌ها و ناپیوستگی‌ها خود به بخشی از معنای اثر تبدیل می‌شوند و نویسنده‌ی کتاب عطا محمد از همین گسست‌ها برای بازآفرینی جهانی استفاده می‌کند که در آن هویت، خاطره و تعلق، ماهیتی لغزان و ناتمام دارند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این اثر، جایگاه «شکاف» و «غیاب» در ساختار روایت است. عطا محمد روایت را بر اساس آنچه ناگفته می‌ماند بنا می‌کند. سکوت‌ها، وقفه‌ها، حذف‌ها و گسست‌های روایی، بخشی از معنابخشی در طول اثر هستند و خواننده را به مشارکتی فعال در خلق روایت دعوت می‌کنند. در این رمان، حقیقت در میان فاصله‌ها شکل می‌گیرد؛ گویی آنچه حذف شده به اندازه‌ی آنچه روایت شده، اهمیت دارد.

شخصیت داستانی بیکس در کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس عطا محمد، تمثیلی از انسان آواره‌ای است که میان جغرافیاهای گوناگون، از سلیمانیه و ایران تا ترکیه، یونان و سوئد، در جست‌وجوی تعریفی برای بودن خویش سرگردان مانده است. نویسنده با بهره‌گیری از مفاهیم فلسفی و ایده‌های هندسی، جهان‌هایی با ابعاد متفاوت را پیش می‌کشد تا از خلال آن‌ها نسبت انسان با زمان، مکان، زبان، حافظه و تنهایی را بررسی کند. این جابه‌جایی میان جهان‌های بی‌بعد و دوبعدی، به استعاره‌ای نیرومند برای تجربه‌ی بی‌مکانی، تعلیق و فرسایش هویت بدل می‌شود.

از ایجازِ بیان تا عمق پرسش‌های هستی‌شناسانه در کتاب عطا محمد

زبان عطا محمد در رمان 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس، ساده، پیراسته و دقیق است؛ زبانی که بدون آرایه‌پردازی اضافی، بار فکری و عاطفی سنگینی را حمل می‌کند. کتاب حاضر از آن دست رمان‌هایی است که خواننده را به مواجهه‌ای عمیق با پرسش‌های بنیادین هستی، تبعید، ملت، حافظه و امکان بازسازی خویشتن فرامی‌خواند. همین ویژگی، این کتاب را به اثری قابل‌توجه در ادبیات تجربی و معاصر کردی تبدیل کرده است.

عباس (آراکو) محمودی نیز کوشیده است با حفظ لحن، ریتم و ساختار خاص متن اصلی، این تجربه‌ی متفاوت را به زبان فارسی منتقل کند و امکان آشنایی مخاطب فارسی‌زبان با یکی از جریان‌های مهم ادبیات معاصر کرد را فراهم سازد.

خرید کتاب 101 حاشیه درباره‌ی زندگی پیچیده‌ی بیکس انتشارات افراز گامی برای ورود به جهان ذهنی یکی از برجسته‌ترین نویسندگان معاصر کرد است. این کتاب برای خوانندگانی که از ادبیات داستانی، انتظاری فراتر از سرگرمی دارند و به دنبال متنی هستند که ذهن را به چالش بکشد، گزینه‌ای متمایز محسوب می‌شود.

کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های فلسفی، اندیشه‌محور و تأمل‌برانگیز علاقه دارید.
• از خواندن رمان‌های مدرن، پست‌مدرن و ساختارشکن با روایت غیرخطی لذت می‌برید.
• به موضوعاتی مانند هویت، مهاجرت، تبعید، تنهایی و بحران انسان معاصر علاقه‌مند هستید.
• می‌خواهید با ادبیات کردی و آثار نویسندگان برجسته‌ی کرد آشنا شوید.

در بخشی از کتاب 101 حاشیه درباره زندگی پیچیده بیکس می‌خوانیم

1- طعمِ سرما

نزدیکی‌های غروبی دیرهنگام بود، وقتی که از درّه‌ی عمیق و طولانی، جهانی را ترک کرد و به حومه‌ی شهر رسید. در خیابانی خالی به طرف پائین، به سوی مرکز شهر سرازیر شد (پیداست که بیکس نقشه‌ی شهر را از جهانِ دوبعدی گذشته‌اش به یاد داشت. به همین خاطر می‌دانست کجا می‌رود و نقشه‌ی شهر برایش ناآشنا نبود. آن خیابان مستقیم هم، اسمش «تویْ مَلیک» بود.) به علت خستگی به طرف مخروبه‌ای تاریک رفت و پاهایش را دراز کرد، پاهایش همان پاهای نحیف قبلی نبودند که انگار با مداد کشیده شده باشند. با دست پاهایش را مالید، پاهای ضخیمش در درون دست‌هایش احساس خوبی بهش می‌داد. سپس دستش را روی سینه‌اش گذاشت و درحالی‌که سینه‌اش حین نفس‌کشیدن بالا می‌آمد، ضربان قلبش را احساس کرد. بیکس فهمید که تغییر عمیقی در بدنش روی داده است و ‌حالا او بُعد هم دارد و مردی مسطح بر روی زمین نیست. اما این تغییر کی و کجای سفرش اتفاق افتاده بود؟ نمی‌دانست، چون‌که در تمام طول مسیر از ترس متوجه تغییر بدنش نشده بود. «اکنون من جایی را در فضا اشغال کرده‌ام.» این‌گونه به خودش گفت و سپس بقچه‌اش را که چند تکه لباس در آن بود باز کرد. بعد از پوشیدن لباس‌ها روی خاک دراز کشید. سرمای غروب هم زیر پوستش می‌خزید و او هم از آن حس، لذت می‌برد.

بیکس به خواب عمیقی فرو رفت.

2- پرسه‌زدن در بُعدِ عمق

صبح زود، به محض این‌که آفتاب به تنش خورد و گرم شد، بیکس بیدار شد و دوست داشت در خیابان‌ها و کوچه‌ها پرسه بزند. او می‌خواست حضورش را درون شهر و میان اشیاء احساس کند. او می‌خواست به عمق چیزها برود. آن بُعد جدید برای او شگفت‌آور بود.

پرسه‌زدن در کوچه‌های محله‌ی «توی مَلیک» و از آن‌جا به طرفِ «ابراهیم پاشا» و دیدن بچه‌هایی که بازی می‌کنند و بالارفتنِ توپی به آسمان، جارو زدن جلوی خانه‌ها توسط زنان و بلندشدن گرد و خاک در هوا. آویزان‌ شدن شاخه‌های درختان و پیچک‌ها بر روی دیوارها، سحرِ بی‌پایانی برای بیکس داشتند. او می‌ایستاد و کوچه‌های طولانی را نگاه می‌کرد و زیبایی ابعاد را در این شهر حس می‌کرد. احساسِ فراغ، برایش چیزی غیرقابل توصیف بود. آنچه به اشیاء و چیزها معنا می‌بخشد، آسودگی خاطر است.