کتاب موریانه

معرفی کتاب موریانه

کتاب موریانه اثر لایلا مارتینس، داستانی ترسناک و تخیلی است که اجازه نمی‌دهد حق فرودستان و زنان تحت تبعیض، پایمال شود. نویسنده ما را به خانه‌ای دعوت می‌کند که مملو از سایه‌هاست. این خانه بر خون فقرا بنا شده؛ اما مادربزرگ و نوه‌اش که صاحبان این خانه هستند، اجازه نمی‌دهند ظالمان بدون جزا باقی بمانند و می‌دانند که برای برقراری عدالت، باید خشونت را با خشونت پاسخ دهند. این داستان، در سال 2024 در لیست دریافت جایزه‌ی ملی کتاب در بخش ادبیات ترجمه نامزد شده است.

درباره‌ی کتاب موریانه

این خانه تسخیر شده است؛ البته نه توسط ارواح و اجنه و موجودات ناشناخته. این زنده‌ها هستند که این خانه‌ی ارواح را تسخیر کرده‌اند و مزاحم سایه‌های این خانه شده‌اند. خانه‌ای که کتاب موریانه (Woodworm)، اثر لایلا مارتینس (Layla Martínez)، در آن روایت شده، زمینِ مخصوص مرگ فقرا و طبقات پایین اجتماع است. گویا در این شهر، به‌جز زمینی برای مُردن و گوری دسته‌جمعی، چیز دیگری نصیب کارگران و کشاورزان روستا نخواهد شد.

در این شهر که حتی کسی دلیل مرگ فقرا را نمی‌پرسد و نیست شدن انسان‌های مفلوک حتی ثبت نمی‌شود، راوی رمان موریانه به‌خاطر ناپدید شدن پسر خانواده‌ی خارابو، که راوی در آنجا خدمتکار است، بازداشت شده و کار خود را از دست داده است. چند ساعتی بیشتر از آزادی او نمی‌گذرد و در میان سیل خبرنگاران و رسانه‌هایی که او را عامل گم شدن پسر خانواده‌ی ثروتمند می‌دانند، به سوی خانه‌ی مادربزرگش راهی می‌شود؛ جایی که هیچ‌گاه حس نخواهید کرد تنها مانده‌اید و ارواح شما را رها نمی‌کنند.

موریانه لایلا مارتینس، علیه سرمایه‌داری و مردسالاری

پدر پسرک گمشده به خانه‌ی مادربزرگ راوی آمده تا وسایل پسرش را پس بگیرد. او ثروتمند است و گویی با رنج آشنا نیست. انگار شنیدن فریاد و نجوای مظلومانی که در این خانه به سایه و روح تبدیل شده‌اند، در توان او نیست. مرد به طبقه‌ی بالا می‌رود و در تاریکی اتاق ناپدید می‌شود و به سرنوشت پسرش دچار می‌شود. رمان موریانه ما را به گذشته می‌برد تا نخستین روح و سایه‌ی کتاب موریانه لایلا مارتینس را بشناسیم.

در سالیان دور، مادرِ مادربزرگ با مردی آزارگر، فاسد و خشن ازدواج می‌کند. او هنگامی متوجه می‌شود زندگی‌اش نابود شده است که با واقعیت درونی شوهرش آشنا می‌شود. همسر او زنان جوان را فریب می‌داد و با وعده‌ی ازدواج و تهدید به بردن آبروی دختران، از زنان جوان سوءاستفاده و اخاذی می‌کرد.

برقراری دادگاه عدالت در رمان موریانه

او مردی خشن بود که همسر و دخترش (مادربزرگ) را زیرِ بارِ کتک می‌گرفت، اما با نواخته شدن شیپور جنگ، در حفره‌ی کوچکی پشت کمد دیواری پنهان شد. او باید می‌فهمید که فحش و تهدید از درون حفره باعث ترس کسی که بیرون آن ایستاده است، نخواهد شد؛ اما ندانست و کاری کرد که همسرش تنها دریچه‌ی کوچک را با گچ بپوشاند، شرِ همسر فاسد و آزاردهنده‌اش را برای همیشه از سر جهان کم کند و او را به سایه‌ای در این خانه تبدیل کند. لایلا مارتینس در کتاب موریانه انتشارات البرز، نمایانگر چرخه‌ی بی‌پایان خشونت است.

مادر راوی در رمان موریانه سال‌ها پیش به عشق پسری ثروتمند از خانواده‌ی خارابو پاسخ مثبت داد، اما پسر پس از برقراری ارتباط با او، رهایش کرد. طبیعتاً مادربزرگ که دیده بود پدر فاسدش چگونه به سزای عمل خود رسیده است، اجازه نمی‌دهد دخترش به بازیچه تبدیل شود و به جمع هزاران زنی بپیوندد که آسیب دیده‌اند و آسیب نزده‌اند. اهمیت ندارد که کسی این روش برخورد را خشونت قلمداد می‌کند یا توحش؛ برای مادربزرگ و البته نوه‌اش، برقراری عدالت مهم‌تر از زیبا بودن کلماتی است که دیگران درباره‌ی آن‌ها می‌گویند.

با خرید کتاب موریانه لایلا مارتینس بیشتر از اینکه از سایه‌ها و ارواح و صداهای نامفهوم این خانه بترسید، از مشاهده‌ی عدالتی که توسط زنان برقرار شده و حقی که به مظلوم می‌رسد، خوشحال خواهید شد. این اثر توسط مریم حسین نژاد به زبان فارسی بازگردانده شده است.

کتاب موریانه برای شما مناسب است اگر

• به داستان‌های نمادین که با کمک عناصر موهوم، به وضعیت اجتماع انتقاد می‌کنند و تبعیض جنسیتی و طبقاتی را مورد هجمه قرار می‌دهند، علاقه دارید.
• می‌خواهید با یکی از کتاب‌های ترسناک که نمونه‌ای از ادبیات تخیلی اسپانیاست، مواجه شوید.
• به‌دنبال یک رمان تخیلی از ادبیات فمینیستی هستید که شما را با ظلم‌هایی که در روزمره علیه زنان روا داشته می‌شود، آشنا کند.

در بخشی از کتاب موریانه می‌خوانیم

مادرم از آن شکاف برایش غذا می‌فرستاد و سطل آب را عوض می‌کرد، سطلی که نخست برای شستنش استفاده می‌کرد و سپس برای دستشویی. پدرم مطمئن بود جنگ زیاد طول نمی‌کشد و چند هفته بعد یا کودتا دولت را سرنگون می‌کند یا دولت کودتاچی‌ها را. برایش فرقی نداشت، چون همیشه زن‌ها و مشتری‌هایشان بوده‌اند و همیشه هم خواهند بود. این تجارت از همه باثبات‌تر است. اما رادیو کم‌کم چیزهای دیگری گفت.

مادرید سقوط نکرد، اما دولت هم نتوانست دوباره کنترل کشور را به دست بگیرد. پدرم به دیوار مشت می‌کوبید و سر مادرم داد می‌زد. از خشم در آن دخمه دیوانه شده بود. در ده، تنها مردهایی که مانده بودند، پیرها و زمین‌گیرها بودند. شوهر پاکا پایش را در آتش گذاشت تا مجبور نباشد به جبهه برود، با این‌ حال او را بردند. برادرش او را لو داده و گفته بود خائن و ترسو است، و دنبالش آمدند.

کسی نمی‌دانست او را کجا بردند تا تاوان ننگِ ترسویی‌اش را پس بدهد، اما او هیچ‌وقت برنگشت. مادرم این ماجراها را مدام از پشت دیوار برای پدرم تعریف می‌کرد، اما او زیر بار نمی‌رفت. می‌خواست به هر قیمتی شده، بیرون برود. اگر لازم می‌شد، پیاده تا فرانسه می‌رفت یا خودش را در کوه‌ها پنهان می‌کرد. از آن ‌سوی دیوار زمزمه می‌کرد: «چکش رو بیار، وگرنه به خدا قسم وقتی از این‌جا بیام بیرون، لت و پارت می‌کنم» و مادرم می‌رفت و روی نیمکت غذاخوری می‌خوابید تا صدای «قرش قرش قرش» خراشیدن قاشق روی آجرها را تا صبح نشنود.

پدر می‌گفت: «تیکه‌تیکه‌ت می‌کنم پتیاره، وقتی کارِت رو بسازم، خودت هم صورتت رو نمی‌شناسی، پدرت هم نمی‌شناسدِت» و سپس سطل پر از کثافت را به دیوار می‌کوبید.

فریادها و فحش‌هایش آن‌قدر بلند شده بود که مادرم ترسید همسایه‌ها چیزی بشنوند. همه‌ جا چشم و گوش وجود داشت، حتی در آن بیابان دورافتاده‌ که خانه را آن‌جا ساخته بودند. آن وقت بود که سایه‌ها چیزی در گوش مادرم زمزمه کردند و فکری توی سرش انداختند. آن شب، وقتی پدرم خوابش برد، مادرم با آجر و ملات، باقی‌ماندۀ شکاف را هم پر کرد. پس از چند روز، صدای پدر خاموش شد. او هم یکی دیگر از سایه‌های خانه شد.