کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده اثری از غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان افراز روایتی مستند و درعین‌حال زنده است از یکی از مهم‌ترین تجربه‌های شکل‌گیری و تثبیت تئاتر در ایران است؛ نویسندگان در این اثر با تکیه بر خاطرات، روایت‌ها و ساعت‌ها مصاحبه با داریوش اسدزاده، تصویری روشن از مسیر پرفراز و نشیب تئاتر نوین ایران و تماشاخانه‌های تهران ارائه می‌دهند.

درباره‌ی کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده

داریوش اسدزاده از چهره‌های ماندگار تئاتر و سینمای ایران بود که بخش مهمی از عمر خود را در صحنه‌های نمایش، به‌ویژه در تماشاخانه‌ی تهران، سپری کرد. او علاوه بر فعالیت به‌عنوان بازیگر و کارگردان، با ثبت خاطرات و روایت‌های تاریخی خود، نقش مهمی در حفظ بخشی از تاریخ تئاتر در ایران ایفا کرد. در کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده، غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان افراز حاصل بیش از صد ساعت گفت‌وگو با داریوش اسدزاده را منعکس کرده‌اند.

در گفت‌وگوهایی که غلامحسین دولت‌آبادی با داریوش اسدزاده کرده، موضوعات متنوعی دیده می‌شود. از زندگی و خاطرات شخصی اسدزاده گرفته تا برنامه‌های تماشاخانه‌ی تهران و نحوه‌ی مدیریت آن، تئاتر لاله‌زار، نمایش تخت‌حوضی و هنرمندانی که در زمینه‌ی تئاتر و هنرهای نمایشی فعالیت می‌کردند. نام بسیاری از هنرمندان قدیمی و سرشناس تئاتر چون عبدالحسین نوشین یا عزت‌الله انتظامی در کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10 ذکر و به فعالیت‌ّهای هنری آن‌ها اشاره شده است.

تماشاخانه طهران در اسناد و تصاویر

در بخش دوم از کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده، دو نمایشنامه‌ی کمدی و اقتباسی از داریوش اسدزاده با نام‌های «ازدواج فوری» و «نوکر زرنگ» ارائه گردیده که فضای اجرایی، موضوعات رایج و سلیقه‌ی هنری دوران فعالیت تماشاخانه‌ی تهران را نشان می‌دهند. بخش آخر این کتاب نیز شامل مدارک، تصاویر، قراردادها، اسناد تاریخی و شواهدی از فعالیت‌های اجرایی و مدیریتی تماشاخانه می‌شود و وجهی پژوهشی و مستند به کتاب می‌بخشد.

کتاب غلامحسین دولت‌آبادی و اعظم کیان افراز بیش از آنکه صرفاً خاطره‌نگاری باشد، به تاریخچه‌ی تئاتر در ایران و روند شکل‌گیری نهادهای نمایشی رسمی می‌پردازد. در بطن این اثر می‌بینیم که چگونه تلاش‌های افرادی چون سیدعلی نصر باعث شد هنر نمایش از اجراهای پراکنده و محدود به جایگاهی رسمی و آکادمیک برسد و نخستین تماشاخانه‌ی دائمی کشور شکل بگیرد.

تاریخ شفاهی به روایت داریوش اسدزاده

کتاب تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده دهمین جلد از مجموعه‌ی تئاتر ایران در گذر زمان است که با تکیه بر روایت‌های شفاهی و تجربه‌های زیسته، بخشی مهم از تاریخ تئاتر معاصر ایران را بازسازی می‌کند. غلامحسین دولت‌آبادی در این اثر، رخدادهای فرهنگی و هنری را از نگاه یک شاهد و کنشگر اصلی بازتاب داده و شرایط اجتماعی و فرهنگی دوران، دشواری‌های توسعه‌ی تئاتر و نقش تماشاخانه‌های تهران در تثبیت جایگاه تئاتر را به نمایش گذاشته است.

دولت‌آبادی و کیان افراز با تدوین این کتاب منبعی فراهم کرده‌اند که فراتر از ثبت خاطرات شخصی، تاریخ یک نهاد هنری و بخشی از مسیر شکل‌گیری تئاتر مدرن در کشور را روایت می‌کند. با خرید کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه‌ی تهران به روایت داریوش اسدزاده به منبعی معتبر، مستند و تصویری درباره‌ی تاریخ هنرهای نمایشی ایران و شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین تماشاخانه‌های ایران در مواجهه با تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دست خواهید یافت.

کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10 برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر تئاتر هستید و می‌خواهید درباره‌ی تاریخچه‌ی تئاتر و هنرهای نمایشی در ایران بیشتر بدانید.
• علاقه‌مندید متنی مصاحبه‌ای با یکی از هنرمندان بزرگ کشور را بخوانید و نقش فعالیتش را در شکل‌گیری هنر تئاتر و نمایش امروز مرور کنید.

در بخشی از کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 10: تماشاخانه تهران به روایت داریوش اسدزاده می‌خوانیم

از آشنایی‌تان با تئاتر بگویید. چطور به این هنر علاقه‌مند شدید؟

در ایام نوجوانی پدرم من را به تئاتری به‌نام «سعادت» می‌برد. همیشه می‌گفت اگر درس‌هایم را خوب بخوانم مرا به دیدن تئاتر می‌برد. حدود سال‌های 1314، 1315. این تئاتر برنامه‌هایش را در خیابان سرچشمه روبه‌روی پامنار اجرا می‌کرد. یک سالن تابستانی (روباز) آن‌جا بود که گروه‌های سنتی یعنی سیاه‌بازها نمایش اجرا می‌کردند؛ هنرمندانی چون مهدی مِسری، حسین حوله‌ای و.... آن‌ها در آن زمان در عروسی‌ها و ختنه‌سوران‌ها هم دست به اجرای نمایش می‌زدند. اولین جرقه در ذهن من، هنگام دیدن این نمایش‌ها خورد. کم‌کم علاقه‌مند شدم که وارد این حرفه شوم. البته فقط در فکر خودم. جرأت این که به پدرم این فکر را بگویم نداشتم. پدر با توجه به این‌که ارتشی بود و روحیه‌ی دیگری داشت، اصلاً با این‌جور کارها مخالف بود.

حتماً تمایل داشت شما هم شغل او را دنبال کنید؟

بله. برای همین هم مرا برای ادامه‌ی تحصیل در مدرسه‌ی نظام ثبت‌نام کرد که درنهایت من از آن‌جا فرار کردم. من فکر و ذکرم فقط تئاتر بود. در هر فرصتی نمایش می‌دیدم؛ تخت‌حوضی، تعزیه، پرده‌خوانی، پرده‌داری. جاهایی که عروسی بود می‌رفتم و نمایش‌ها را نگاه می‌کردم. دو اتفاق من را به تئاتر بسیار نزدیک کرد. یکی این بود که در خیابان ری، بازارچه‌ی نایب‌السلطنه عروسی‌ای قرار بود برگزار شود که به یک حاجی تعلق داشت. به‌کمک مادرم به آن عروسی رفتم. من آن‌جا جلوی در اتاق مطرب‌ها که به آن صورتک‌خانه می‌گفتند ایستادم. اهل خانه فکر می‌کردند که من جزء مطرب‌ها هستم. مطرب‌ها هم فکر می‌کردند من از اهالی خانه هستم. من برای آن‌ها هر چه می‌خواستند می‌آوردم؛ ذغال، آب، غذا. درواقع پادوی آن‌ها شده بودم. اما اتفاق دیگر وقتی بود که برای دیدن تئاتر به تماشاخانه‌ی تهران رفتم. برنامه یک واریته‌ی بهاری (نوروزی) بود. برنامه‌ای به کارگردانی فضل‌الله بایگان و معزالدیوان فکری. درواقع دو نمایش بود. اولی اُپرتی بود که معزالدیوان کار کرده بود. در زمانی حدود یک ساعت. یک ساعت دوم، نمایشی بود از بایگان. بعد از اجرا رفتم پشت صحنه. از اشخاصی که بودند پرسیدم من می‌خواهم هنرپیشه شوم باید چکار کنم و آن‌ها مرا راهنمایی کردند که بروم به هنرستان هنرپیشگی.