بله
کتاب چرا تئاتر؟ مجموعه جستاری به قلم نویسندگان و نظریه‌پردازان هنرهای نمایشی در سراسر جهان است که با تلاش کاتجی د گیست، کارمن هرنبوستل و میلو رائو ویراسته و گردآوری شده‌اند. هر نویسنده در جستار خود از زاویه‌ای منحصربه‌فرد به عرصه‌ی تئاتر و اهمیت آن می‌نگرد تا به پرسشی بزرگ و عمیق پاسخ دهد و اهمیت هنر نمایش را عیان سازد.
درباره‌ی کتاب چرا تئاتر؟
در دورانی که پاندمی جهان را فراگرفته بود و دنیای هنرهای نمایشی، تئاتر و انواع اجراهای زنده در رکود به سر می‌بُرد، گروه تئاتر ان‌تی‌گنت طی یک فراخوان جهانی، صد هنرمند سرشناس را دعوت کرد تا به این پرسش سترگ پاسخ دهند؛ اینکه چرا تئاتر تا این حد منحصربه‌فرد و زیبا و در عین حال ضروری است؟ کاتجی د گیست (Kaatje De Geest) در کنار کارمن هرنبوستل (Carmen Hornbostel) و میلو رائو (Milo Rau) پاسخ هنرمندان به این پرسش را در قالب کتاب چرا تئاتر (Why Theatre?) به انتشار رسانند.
درواقع گروه تئاتر ان‌تی‌گنت و انتشارات وربرشر ورلاگ با همکاری یکدیگر مجموعه‌ی کتاب‌های طلایی را در حوزه‌های متنوعی رقم زده‌اند و کتاب چرا تئاتر؟، پنجمین کتاب از این مجموعه محسوب می‌شود که به مقوله‌ی تئاتر و اهمیت آن می‌پردازد.
نگاه فلسفی، روانکاوی و اجتماعی به تئاتر
آنچه کتاب چرا تئاتر؟ را به اثری متمایز و خواندنی بدل می‌سازد این است که نگاه هنرمندان، منتقدان و نظریه‌پردازان مختلفی از سراسر جهان را پیش روی شما قرار می‌دهد؛ نگاه و نظریاتی که نه‌تنها تئاتر کلاسیک را مورد کاوش قرار می‌دهد، بلکه پرفورمنس آرت، رقص، اکتیویسم، تئاتر سیاسی و... را نیز از یاد نمی‌برد. از طرفی، نویسندگان جستارهای کتاب چرا تئاتر؟ هر کدام به شیوه‌ی خود به پرسش مورد نظر پاسخ داده‌اند و با ارائه‌ی پاسخ‌های کوتاه در قالب خاطره، مقاله، نامه، مانیفست و... بر جذابیت این اثر افزوده‌اند.
با اینکه یادداشت‌های پیش رو اغلب کوتاه و مختصرند اما هر یک در نوع خود نقاطی را روشن می‌کنند و نکات زیبایی‌شناختی، نقطه نظرات نقادانه و جذابیت‌های نهانی را آشکار می‌کنند. برخی نویسندگان در یادداشت خود با رویکردی فلسفی به تئاتر نگریسته‌اند، بعضی هم دید روانکاوی را چاشنی نوشته‌شان کرده‌اند. در جستارهای متعددی نیز نظریات عرفانی، اجتماعی و سیاسی نسبت به هنر تئاتر به چشم می‌خورد که هر یک می‌تواند دریچه‌ی تازه‌ای را در سپهر تفکر خواننده بگشاید.
تنوع نظرات در کتاب چرا تئاتر؟
شیوه‌های متفاوت نگرش به پرسش واحد چرا تئاتر؟ در دوره‌ی حساسی که هنرهای نمایشی در آن در حال رنگ باختن بوده، ویژگی مجذوب‌کننده‌ی این اثر است که به مقوله‌ی تکثر و تنوع آرا جانی دوباره بخشیده؛ به‍‌خصوص که ملیت متفاوت نویسندگان این تنوع فکری را پررنگ‌تر ساخته است. با این حال و با وجود تمام تفاوت‌های فکری و نظری، اغلب نویسندگان جستارهای کتاب چرا تئاتر؟ بر این موضوع مهم تأکید می‌ورزند که اجرای زنده افزون بر عنصر سرگرم‌کنندگی، به دلیل مواجهه‌ی مستقیم با مخاطب و بدن‌مندی اجراکننده به هنری ویژه بدل شده که در کمتر رسانه‌ای می‌توان مشابه آن را یافت.
با وجود اینکه در ظاهر یادداشت هنرمندان تلاش برای پاسخ به یک پرسش است اما در ورای آن این اثر دعوتی مکتوب است برای شناخت و درک دوباره‌ی هنر تئاتر. پس اگر شما هم برای شیفتگی بی‌حد خود نسبت به تئاتر پاسخی نمی‌یابید، بدون شک خرید کتاب چرا تئاتر؟ و همراه شدن با یادداشت‌های هنرمندان می‌تواند به شما کمک کند تا به جواب ویژه‌ی خودتان دست پیدا کنید.
ناگفته نماند که کتاب چرا تئاتر نشر نیماژ با ترجمه‌ی معین محب‌علیان به فارسی برگردانده شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.
کتاب چرا تئاتر برای شما مناسب است اگر
- شیفته‌ی هنر تئاتر و نمایش هستید.
- دلتان می‌خواهد با نگاه هنرمندان و صاحب‌نظران جهان نسبت به هنر تئاتر آشنا شوید.
- می‌خواهید به درکی روشن نسبت به اهمیت تئاتر دست یابید.
در بخشی از کتاب چرا تئاتر؟: کتاب طلایی پنجم می‌خوانیم
چرا تئاتر؟ چون در فضای تئاتر و پرفورمنس چیزی ارزشمند از کنار هم نشستن و حرف‌نزدن وجود دارد، در توافقی اشتراکی که سکوتی شکل می‌گیرد (کم‌وبیش) سکوتی نوشته‌شده، کسب‌شده و حفظ‌‌شده که خودش را بر تمامی حضار آشکار می‌کند، همچنین در تعهدی پخش‌شده که کم‌وبیش تمرکزی در جهت مشخص دارد. چون در این‌چنین فضای تئاتری و پرفورمنس هرچقدر هم که شکننده و چالش‌برانگیز باشد، زنجیره‌ای پیچیده از مثلث‌سازی هم‌زمان امکان‌پذیر هستند.
مثلث‌سازی میان آن‌هایی که اجرا می‌کنند و آنانی که در مقام تماشاگران حاضر می‌شوند و عمیق‌تر شاید غیرمحتمل میان تمامی افرادی که حاضرند در فضای پرفورمنس و همه‌ی آن‌هایی که حاضر نیستند، آن‌هایی که بیرون هستند، غایب‌اند، شرکت نکرده‌اند، میلی برای توجه یا نیازی برای شرکت ندارند. چون‌که این تثلیث‌ها -فرایندهای زنده‌ی مکان‌یابی اجتماعی و اکتشاف نسبی که اجرا خودش طلب می‌کند- ابزارهایی مهم برای سنجش هویت ما محسوب می‌شوند، هویتی که ممکن است باشیم یا می‌توانستیم باشیم و آنچه که نیستیم.
چون‌که این فرایندهای اندازه‌گیری (درک، احساس، حساس‌بودن به چیزی) هم‌جواری و فاصله، تشابه و تفاوت تا جایی که من می‌فهمم، اساس‌های عمیق بر مفاهیمی ازجمله اخلاق، سیاست و سؤال‌هایی از رابطه‌ی شکل‌گرفته‌اند. چه کسی حاضر است؟ و چون تئاتر و پرفورمنس همان‌طور که پیداست قدمتی طولانی دارند، با ساختارهای مشکل‌ساز انتظار و قدرت درهم تنیده‌اند، چراکه با اقتصاد نیز زلفی گره زده‌اند و همیشه زیر پرچم سرمایه‌داری بوده‌اند. بااین‌وجود، فضاهایی هست که می‌توانیم آزمایش تفکرِ ملموس را در آن‌ها اجرا کنیم، مذاکره‌ای لب تیغ میان فردیت خودمان و هویت‌های اشتراکی که نامش را می‌شود دردسر همگانی نامید. چون اینجاوآنجا مشاهده‌کنندگانی وجود دارند و ما نیز مورد تماشا قرار می‌گیریم و همیشه هوای یکسانی را استنشاق می‌کنیم؛ از این‌رو ما نویسندگان متقابلی از هر سکوت در هر مکث هستیم، موضوعاتی که هم‌جواری، فاصله، تفاوت و تشابه ما را انعکاس می‌دهند و در ارتباط با احتمالات و مسئولیت‌های رابطه در حجمی فراتر از جهان قرار می‌گیرند.
