معرفی و دانلود کتاب طوفان، اسطوره، آیین: از ایران تا میان‌رودان

معرفی کتاب طوفان، اسطوره، آیین: از ایران تا میان‌رودان

فاطمه اکبری در کتاب طوفان، اسطوره، آیین اشتراکات فکری میان همسایه‌های روزگاران دور، از ایران تا میان‌رودان را از خلال مطالعه‌ی اسطوره‌شناختی بر روایات کهن این اقوام در دستور کار خود قرار داده است. مولف این کتاب، با کاوشی دقیق و اصولی، به مقایسه‌ی میان داستان اسطوره‌ای «طوفان سیل‌آسا» یا «سرمای سهمگین»، که با مایه‌ی فکری یکسان اما در شیوه‌هایی متفاوت در میان اقوام آریایی و بین‌النهرینی تبیین گشته است، می‌پردازد.

معرفی کتاب طوفان، اسطوره، آیین

رَواست اگر اسطوره‌شناسی را چیزی میان فلسفه و هنر در شمار آوریم. اگر سروکار فلسفه با مفاهیم است و از طریق بیان معانی عقلی و کلی است که فیلسوف، به فعل فلسفیدن می‌پردازد، و در مقابل اگر ابزار دست هنر، محسوساتِ جزئی است و هنرمند، به واسطه‌ی آفرینش اثری انضمامی، به سوی تبیین‌گری و تقریر مافی‌الضمیر روحش روی می‌آورد، در اسطوره‌پردازی اما، ما با هر دو شکل از این دو شیوه مواجهیم. بله! داستان‌های اساطیری محملی‌اند دربردارنده‌ی مفاهیمی کلی، که از راه نمود جزئیات، به بیان درمی‌آیند. شروع کتاب طوفان، اسطوره، آیین با یک ایضاح ضروری است. فاطمه اکبری در آغاز این کتاب، وضعیت عالم اسطوره را در میان چارچوب‌های فکری نوع بشر روشن می‌گرداند.

اسطوره‌پردازی، شکلی از بیان است که هم انتزاع و کلیت فلسفی را با خود دارد، و هم مصداق‌مندی و جزئیت هنری. در داستان‌های اساطیری، اقوام، افراد و مردمان در درازای نسل‌ها و طی سده‌ها و هزاره‌ها، مضامین فکری خود را در قالب الگوهایی از حکایات به زبان درمی‌آورند. این الگوها در شمار زیادی از نمونه‌ها، فراتر از مرزها گام برداشته و در میان ملت‌های گوناگون، مشترک است. کتاب طوفان، اسطوره، آیین نگاهی بینامتنی دارد به یکی از این اشتراکات روایی که از زبان نویسنده به شرح و تفصیل درآمده است.

عذاب بزرگ، از جمشید تا نوح

قالب‌های مشابهی در اساطیر ملل دیده می‌شود، که به‌سان مواد اولیه‌ی تشکیل‌دهنده‌ی پی‌رنگ آن داستان‌ها ظاهر می‌گردند. و در این بین، اشاره‌هایی برابر در میان سرزمین‌های مختلف، به وقوع یک بلا و فاجعه‌ی بزرگ و مهیب را می‌توان از جمله‌ی قالب‌های یادشده دانست؛ مصیبت ناخوشایندی که دامنه‌ی ویرانگری آن از کوه‌ها و دریاها گذر کرده و زمین، یا بخش چشمگیری از آن را دربرگرفته است.

در فرگرد یا فصل نخست از کتاب طوفان، اسطوره، آیین، بر تفاوت روایات در بازتاب این قالب اسطوره‌ای اشاره رفته است. همان‌گونه که در این فرگرد دیده می‌شود، ذکر این عذاب آسمانی را در اساطیر ایرانی و آریایی، به‌صورت داستان «زمستانی سخت» می‌بینیم که در دوران پادشاهی «جمشید پیشدادی» به وقوع پیوست. مردم میان‌رودان یا سرزمین بین‌النهرین، این روایت را در شکل یک «سیلاب» که زمین را در کام بی‌رحم خود فرومی‌برد، بیان کرده‌اند. خواه در تمدن‌های کهن‌تر میانرودانی چون سومر و بابل، و خواه در اقوامی که پس از آنان زمام امور را به دست گرفتند، چون آشوریان و سامی‌ها؛ که در چارچوب داستان طوفان نوح یا اوتناپیشتی، به روایتِ مصداقی از این قالب روی آوردند.

بلای آسمانی در سایر روایت‌ها

افزون بر ایران و میانرودان، سرزمین‌های مرکزی، که احتمالا سرچشمه‌ی اولیه‌ی این داستان بوده‌اند، غرب و شرق جهان نیز به بیان گزارشی از این حکایت روی آوردند. در غرب و در سنت هلنی، اساطیر یونان از سیلابی یاد می‌کند که به تصمیم خشم‌آگین «زئوس» در مجازات لیکائون درگرفت. در شرق نیز اساطیر هند در داستان ماتیسا، از ماهی شگفت‌انگیزی صحبت می‌کند که «مانو»، وزیرِ دراویدا را از وقوع طوفانی مهلک آگاه ساخت.

روایات یادشده نمونه‌هایی برگزیده بود از کتاب طوفان، اسطوره، آیین. فاطمه اکبری در این کتاب شیوه‌ای بررسی تطبیقی میان اساطیر تمدن‌های کهن، از ایران تا میان‌رودان و حتی فراتر، شامل فرهنگ‌هایی چون هند و یونان را پیش گرفته است. کتابی که افزون بر ذکر اسطوره‌ها و الگوهای روایی مشترک میان این فرهنگ‌ها، به مقایسه‌ی بین کهن‌الگوها (آرکی‌تایپ‌ها) در دل این روایات و حکایات، اهتمام ورزیده است.

کتاب طوفان، اسطوره، آیین: از ایران تا میان‌رودان، پژوهشی اسطوره‌شناختی است از فاطمه اکبری است که نشر خیزران اقدام به چاپ آن کرده.

کتاب طوفان، اسطوره، آیین برای شما مناسب است اگر

• پژوهشگر و دوستدار اسطوره‌شناسی هستید.
• به جستارهای تطبیقی و مقایسه‌ای میان اساطیر ملل علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب طوفان، اسطوره، آیین: از ایران تا میان‌رودان می‌خوانیم

اسطورۀ الهۀ مادر و ازدواج او با ایزد گیاهی از آیین قربانی جدا نیست. در روایات‌ اساطیری، الهۀ‌ باروری عامل مرگ و قربانی ایزد گیاهی می‌شود؛ اگرچه در اکثر موارد الهه برای نجات او از جهان زیر زمین و عالم مردگان‌ تلاش می‌کند. در چند مورد می‌توان حضور آیین قربانی و کارکرد زایایی آن را در اسطورۀ طوفان مشاهده کرد:

1- ورود قهرمان طوفان به همراه جفت‌های موجودات، به کشتی؛

2- هبوط مظلومانه به جهان مردگان؛

3- پیشکش برای خشنودی خدایان و تضمین باروری؛

در فصل پیشین، ارتباط میان گیاه هوم با ایزدان گیاهی تبیین‌شد؛ به این ترتیب با افزایش اهمّیّت قربانی، ایزد هوم نیز جایگاه ویژه‌ای یافت و قربانی او در مراسم مذهبی از ارکان اصلی قرار گرفت. فشردن این گیاه به صورت نمادین، قربانی او تلقّی می‌شود؛ قربانی این ایزد نیز همانند ایزدان گیاهی، همراه با زایش و باروری است. به موجب یسنا زرتشت بدو گفت: ای هوم! کدامین کس، نخستین بار در میان مردمان جهان استومند، از تو نوشابه برگرفت؟ کدام پاداش بدو داده شد و کدام بهروزی بدو رسید؟... نخستین بار در میان مردمان جهان استومند، ویونگهان از من نوشابه برگرفت و این پاداش بدو داده‌شد و این بهروزی بدو رسید که او را پسری زاده شد؛ جمشید خوب‌رمه؛ آن فرّه‌مندترین مردمان؛ آن هورچهر؛ آن که به شهریاری خویش جانوران و مردمان را بی‌مرگ و آب‌ها و گیاهان را نخشکیدنی و خوراک‌ها را نکاستنی کرد.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
سخن ناشر
فرگرد نخست: مبانی نظری و کلّیّات
نظریّۀ اسطوره و آیین
اسطورۀ طوفان در اساطیر ملل
1-2- اسطورۀ طوفان در اساطیر یونان
2-2- اسطورۀ طوفان در اساطیر هند
3- نمادهای هم‌پیوند با درخت و الهۀ باروری
3-1- درخت، ماه و آب
3-2- درخت و گاو
3-3- درخت، ستاره و آب
فرگرد دوم: اسطورۀ طوفان از ایران تا اقوام سامی
بخش 1: روایت‌های اسطورۀ طوفان
1-1- اسطورۀ طوفان در اساطیر ایرانی
2-1- اسطورۀ طوفان در سومر باستان
3-1- اسطورۀ طوفان اکدی
4-1- اسطورۀ طوفان بابلی
5-1- اسطورۀ طوفان یونانی - بابلی
6-1- طوفان نوح
بخش 2: قهرمان طوفان و ایزدان جهان زیرین
2-1- جمشید و انلیل
2-2- جمشید و انکی
2-3- آن، انلیل، انکی، جمشید
2-4- بعل، انلیل و جمشید
2-5- ضحّاک، نرگال و جمشید
2-6- مردوک و ایزدان جهان زیرین
بخش 3: مرگ و رستاخیز در اسطورۀ طوفان
چکیدۀ فصل
فرگرد سوم: ایزد گیاهی و الهۀ باروری در اسطورۀ طوفان
بخش 1: درخت مقدّس در اسطورۀ طوفان
1-1- درخت زاینده
1-2- درخت میرنده
بخش 2: الهۀ زمین
چکیدۀ فصل
فرگرد چهارم: آیین‌ها در اسطورۀ طوفان
بخش 1: آیین قربانی
1-1- تعریف و ریشه‌شناسی واژۀ قربانی
2-1- قربانی و آفرینش
3-1- قربانی و ایزدان گیاهی در اسطورۀ طوفان
بخش 2: آیین ازدواج مقدّس
1-2- ازدواج مقدّس در اسطورۀ طوفان
2-2- توتم گیاهی و آیین ازدواج مقدّس
چکیدۀ فصل
انجام
یادداشت‌ها
کتابنامه