بله
خدایان نیز سرگذشتی دارند و هسیود شاعری است که ما را با تاریخچه‌ی آن‌ها آشنا می‌کند. کتاب هسیود و هومر که ابراهیم اقلیدی آن را گردآوری و ترجمه کرده است، شما را با یکی از شاعران کهن ادبیات یونان باستان آشنا می‌کند؛ شاعری که هم‌عصر هومر بود و شاید به همین دلیل، کمتر از او مورد توجه قرار گرفته است. در این کتاب با چگونگی تبدیل زئوس به خدای خدایان و مختصری از تبار خدایان و تاریخ اسطوره‌های یونانی آشنا خواهیم شد.
درباره‌ی کتاب هسیود و هومر
«حجاب معاصرت» بلایی است که بر سر هسیود آمد. او با هومر، یکی از بزرگ‌ترین شاعران حماسی‌سرای یونان باستان، هم‌عصر بود و سایه‌ی باشکوه هومر هیچ‌گاه به هسیود اجازه نداد صدای خود را به همان اندازه که شایسته بود، به گوش دیگران برساند.
هسیود از دیدگاه خوانندگان غیرمتخصص، به‌عنوان «شاعری که به گرد پای هومر نمی‌رسد» معرفی می‌شود و کمتر کسی او را می‌شناسد؛ اما بزرگان عرصه‌ی ادبیات به ارزش و جایگاه او واقف‌اند. کتاب هسیود و هومر نیز با ارائه‌ی گزیده‌ای از آثار هسیود و نقد و تفسیر آن‌ها، این شاعر بلندآوازه را در کنار هومر قرار می‌دهد و به سنت‌های ادبی مشترک میان آن دو اشاره می‌کند.
ابراهیم اقلیدی گردآورنده و مترجم کتاب حاضر است. او مقالاتی از پژوهشگران گوناگون، از جمله ام. ال. وست، را در این کتاب گرد آورده و در اختیار خوانندگان گذاشته است. این مقالات به اهمیت هسیود و تأثیر او بر اسطوره‌شناسی یونان می‌پردازند. یکی از کارهای مهم هسیود در تاریخ اسطوره‌شناسی و ادبیات جهان، روایت تبار خدایان و شرح رویدادهایی است که به پادشاهی زئوس و تبدیل شدن او به خدای خدایان انجامید.
آشنایی با تبار خدایان از نگاه هسیود
زمین و آسمان با یکدیگر پیوند می‌یابند و فرزندانی عظیم‌الجثه به‌وجود می‌آورند؛ فرزندانی که می‌توان آن‌ها را تایتان‌ها نامید. یکی از این موجودات غول‌پیکر، کرونوس است که پدرش را سرنگون می‌کند و به پادشاهی می‌رسد.
کرونوس نه‌تنها پدرش را سرنگون کرده، بلکه فرزندان خود را نیز می‌بلعد تا پیشگویی کهن، مبنی بر اینکه یکی از فرزندانش در آینده او را شکست خواهد داد، محقق نشود. اما هنگامی که سرنوشت بخواهد مسیر خود را طی کند، تفاوتی ندارد که فرعون در برابرش بایستد یا کرونوس. ابراهیم اقلیدی در کتاب هسیود و هومر ما را با همسر کرونوس آشنا می‌کند؛ زنی که فرزندش، زئوس، را از پدرش پنهان می‌کند تا زنده بماند و رشد کند.
اسطوره‌ها همواره پیوندی درهم‌تنیده با تاریخ و تخیل داشته‌اند. در روایت تبار خدایان نیز مادر زئوس و خود او چنان تدبیری می‌اندیشند که کرونوس فرزندانی را که سال‌ها پیش بلعیده بود، از شکم خود بیرون بیاورد. به این ترتیب، زئوس وارد نبردی آشکار با پدرش می‌شود. او با کمک خواهران و برادرانش و دیگر نیروهای متحد، به جنگی خونین با کرونوس و تایتان‌ها می‌رود. این نبرد با پیروزی زئوس و یارانش پایان می‌یابد و زمینه‌ی پادشاهی او بر خدایان المپ فراهم می‌شود.
هسیود و هومر و تاریخ اساطیر یونان
یکی از موضوعاتی که ام. ال. وست در بررسی زندگی هسیود به آن می‌پردازد، تفاوت روایت‌های زندگی هومر و هسیود است. اطلاعات چندان قطعی‌ای درباره‌ی زندگی هومر در دست نیست و حتی زمان تولد او نیز به‌طور دقیق مشخص نشده است؛ اما هسیود در آثار خود درباره‌ی پدر، برادر و شغلش سخن گفته است. کتاب هسیود و هومر، گردآوری و ترجمه‌ی ابراهیم اقلیدی، هومر را بیشتر با روایت حماسه‌های پهلوانی پیوند می‌دهد، درحالی‌که آثار هسیود بیشتر بر تبارشناسی خدایان و شرح جهان و نظم آن متمرکزند.
یکی دیگر از شباهت‌های هسیود و هومر را می‌توان در نگاه آن‌ها به خدایان جست‌وجو کرد. در بخش نبرد غوکها و موشها با روایتی طنزآمیز روبه‌رو می‌شویم که در آن خدایان و قهرمانان در موقعیت‌هایی مضحک و گاه ناتوان‌کننده قرار می‌گیرند. چنین نگاهی به خدایان در آثار هسیود نیز دیده می‌شود. او گاهی خدایان را انسان‌وار و خطاپذیر تصویر می‌کند؛ رویکردی که هومر نیز، هرچند به شیوه‌ای متفاوت، از آن بهره می‌گیرد.
با خواندن کتاب هسیود و هومر، منتشرشده از سوی نشر مرکز، به یونان باستان سفر می‌کنیم و با شاعری کهن آشنا می‌شویم که روایتش از تبار خدایان و سرگذشت زئوس، تصویری از جهان اسطوره‌ای یونانی به دست می‌دهد. این کتاب با بررسی آثار هسیود و مقایسه‌ی آن‌ها با آثار هومر، ما را با گوشه‌هایی از سنت ادبی و اسطوره‌ای یونان باستان آشنا می‌کند.
کتاب هسیود و هومر برای شما مناسب است اگر
- به شعر و حماسه علاقه دارید و می‌خواهید از طریق کتاب‌های حماسی با اسطوره‌های یونان باستان آشنا شوید.
- به یونان باستان و اسطوره‌های کهن علاقه‌مندید و برای شناخت آن‌ها به کتاب‌های اسطوره‌شناسی نیاز دارید.
در بخشی از کتاب هسیود و هومر: کارها و روزها، تبارنامه خدایان برد غوکها و موشها می‌خوانیم
در این هنگام مارى آبى ناگهان پدیدار شد و هردو به یکسان از دیدن این چشم‌اندازِ سهمگین بر خود لرزیدند و مار گردن از میان آب برآورد.
«بادغبغب» چون این بدید، شتابان به ژرفناىِ آب فرو شد و هیچ در بند دوست بى‌نواى خویش نبود که در کام مرگ رها شده بود بلکه به ته دریاچه رفت و از مرگ سیاه بگریخت. اما موش که به حال خویش رها شده بود، ناگهان از پشت در آب افتاد. دست و پایى زد و آب از سرپنجه تکاند و از رنجِ مرگ فریادى فروخورده سرداد و بارها زیر آب رفت و بالا آمد و دست و پا زد، بى‌آنکه او را از سرپنجه سرنوشت یاراى گریز باشد، چه پوست خیس و آب چکانش بر او سنگینى مى‌کرد و به ته آبش مى‌کشید.
پس به هنگام مرگ این سخنان را بر زبان راند: «واى بر تو، اى بادغبغب! از کیفر این خیانت هرگز نتوانى گریخت که مرا از پشت خویش چنان به گرداب بلا افکندى که گویى از صخره‌اى فروافکنده باشى. اى ترسوى نابه‌کار تو نیز در خشکى براى مشت‌زنى یا کُشتى‌گرفتن و دویدن، هنرمندتر از این نیستى که من در آب. بدین‌سان فریبم دادى و به آبم افکندى. خداى آسمان را دیده انتقام گشاده است و بى‌گمان انبوهِ موشان تو را کیفر خواهند داد و نخواهند گذاشت که جان به در برى.» موش این بگفت و بر روى آب، واپسین نفس از سینه برآورد و جان سپرد.
