کتاب تئوری حقوقی جمهوری: تاریخ، ساختار و اغراض قانون در یک دولت آزاد

معرفی کتاب تئوری حقوقی جمهوری: تاریخ، ساختار و اغراض قانون در یک دولت آزاد

مورتیمر سلرز در کتاب تئوری حقوقی جمهوری می‌کوشد یکی از مهم‌ترین سنت‌های فکری غرب، یعنی جمهوری‌خواهی را به‌عنوان یک نظریه‌ی منسجم درباره‌ی قانون، دولت، خیر عمومی، آزادی و عدالت توضیح دهد. این اثر برای مخاطبانی است که می‌خواهند بدانند جمهوری‌خواهی چیست و چرا هنوز در فهم دولت مدرن، قانون اساسی، حاکمیت مردم و مهار قدرت سیاسی اهمیت دارد.

درباره‌ی کتاب تئوری حقوقی جمهوری

کتاب تئوری حقوقی جمهوری (Republican Legal Theory) اثر مورتیمر سلرز (M.N.S. Sellers) توضیح می‌دهد که جمهوری خواهی صرفا به معنای فقدان پادشاه یا برخورداری از نهادهای انتخاباتی نیست. در سنت جمهوری‌خواهانه، حکومت زمانی مشروع است که در خدمت خیر عمومی باشد؛ یعنی قانون و نهادهای سیاسی نه برای منافع شخصی حاکمان، نه برای سود یک طبقه یا جناح خاص، بلکه برای رفاه و آزادی همگانی شهروندان طراحی شود.

کتاب تئوری حقوقی جمهوری سپس این بحث را مطرح می‌کند که چه چیزی به خود قانون مشروعیت می‌بخشد؟ آیا صرفاً تصویب یک قانون کافی است، یا قانون فقط زمانی شایسته‌ی اطاعت است که در جهت عدالت و خیر عمومی عمل کند؟

جمهوری؛ از روم تا دولت مدرن

مورتیمر سلرز در کتاب تئوری حقوقی جمهوری از جمهوری روم، سیسرون، پولیبیوس و سنت حقوقی رومی آغاز می‌کند و سپس مسیر این اندیشه را در آثار ماکیاولی، جیمز هرینگتون، جان آدامز، روسو، مونتسکیو و دیگر متفکران دنبال می‌کند و در این جست‌وجو در تاریخ اندیشه‌ی سیاسی، به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌هایش بنیادینش پیرامون مفهوم جمهوری خواهی و ویژگی‌های حقوق اساسی می‌گردد.

کتاب تئوری حقوقی جمهوری به خواننده کمک می‌کند تا متوجه شود که مفاهیم بنیادینی که امروز در حقوق اساسی و نظام‌های سیاسی مدرن بدیهی یا تثبیت‌شده به نظر می‌رسند، حاصل یک روند تاریخی طولانی‌اند. حاکمیت مردم، حکومت قانون، تفکیک قوا و استقلال قوه قضائیه یک‌باره پدید نیامده‌اند؛ بلکه از میان تجربه‌های تاریخی، بحران‌های سیاسی، انقلاب‌ها و تلاش مداوم اندیشمندان برای مهار قدرت و حفظ آزادی عمومی شکل گرفته‌اند.

جمهوری‌خواهی؛ نظریه‌ای درباره‌ی قانون و آزادی

مورتیمر سلرز در کتاب تئوری حقوقی جمهوری با دنبال کردن این مسیر نشان می‌دهد که حقوق اساسی مدرن، بیش از آنکه صرفا مجموعه‌ای از قواعد اداری و نهادی باشد، پاسخی تاریخی به مسئله‌ی بنیادین حکومت است: چگونه می‌توان قدرت سیاسی را چنان سازمان داد که به جای سلطه بر مردم، در خدمت خیر عمومی و آزادی شهروندان قرار گیرد؟

کتاب تئوری حقوقی جمهوری مورتیمر سلرز پاسخی ساده و موشکافانه به پرسش جمهوری‌خواهی چیست می‌دهد: جمهوری‌خواهی نظریه‌ای است درباره‌ی آزادی در چارچوب قانون. آزادی در اینجا به معنای رهایی مطلق از هر محدودیت نیست، بلکه به معنای زندگی در وضعیتی است که هیچ فرد یا نهادی نتواند اراده‌ی خودسرانه‌ی خود را بر شهروندان تحمیل کند.

نسبت جمهوری‌خواهی با دموکراسی، لیبرالیسم و حاکمیت قانون

از نگاه جمهوری‌خواهی، آزادی زمانی محقق می‌شود که همه، از شهروند عادی تا عالی‌ترین مقام سیاسی، تابع قوانینی برابر و عمومی باشند؛ قوانینی که با مشارکت مردم و برای خیر همگانی وضع شده‌اند. مورتیمر سلرز در کتاب تئوری حقوقی جمهوری نشان می‌دهد که حقوق اساسی فقط مجموعه‌ای از قواعد فنی درباره‌ی ساختار دولت نیست، بلکه سازوکاری برای مهار قدرت و حفظ آزادی عمومی است.

در این چارچوب، تفکیک قوا نقش محوری دارد؛ زیرا قدرت اگر در یک نقطه متمرکز شود، حتی با نیت‌های ظاهرا خیرخواهانه، می‌تواند به سلطه و فساد منجر شود. به همین دلیل، نظام جمهوری‌خواه به مجلس قانون‌گذار، قوه مجریه منتخب، قوه قضائیه مستقل و سازوکارهای نظارتی نیاز دارد تا هیچ قدرتی نتواند خود را جایگزین خیر عمومی کند. کتاب تئوری حقوقی جمهوری علاوه بر این تفاوت ظریف جمهوری‌خواهی با لیبرالیسم و دموکراسی را نیز روشن می‌کند.

چرا جمهوری خواهی هنوز مسئله‌ای محوری است؟

جمهوری‌خواهی حقوق فردی را انکار نمی‌کند، اما آن را در نسبت با خیر عمومی می‌فهمد. دموکراسی نیز در این سنت صرفا رای اکثریت نیست، بلکه شیوه‌ای برای نزدیک‌تر شدن به تصمیمی عادلانه و عمومی است. بنابراین، کتاب نشان می‌دهد که آزادی و عدالت، قانون و مشارکت سیاسی در سنت جمهوری‌خواهانه از یکدیگر جدا نیستند.

خرید کتاب تئوری حقوقی جمهوری شما را با بنیادهای فکری حکومت قانون و دولت آزاد آشنا می‌کند. مورتیمر سلرز در این اثر نشان می‌دهد که بحث درباره‌ی جمهوری‌خواهی، بحثی مربوط به گذشته نیست؛ بلکه پرسشی زنده درباره‌ی این است که قانون چگونه می‌تواند از آزادی محافظت کند و حکومت چگونه می‌تواند به‌جای سلطه بر مردم، در خدمت خیر عمومی آنان باشد. هنری ملکمی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده و انتشارات فراهم آن را منتشر کرده است.

کتاب تئوری حقوقی جمهوری برای شما مناسب است اگر

• دوست دارید با مفهوم حقوق عمومی و تفاوت آن با حقوق خصوصی بیشتر آشنا شوید.
• به دنبال فهم دقیق‌تری از مفاهیمی مانند حاکمیت مردم، تفکیک قوا، حاکمیت قانون و استقلال قوه قضائیه هستید.
• در حوزه‌ی علوم سیاسی، اندیشه‌ی سیاسی یا نظریه‌ی دولت مطالعه می‌کنید.
• می‌خواهید ریشه‌های تاریخی قانون اساسی مدرن را در سنت روم، انقلاب آمریکا و انقلاب فرانسه دنبال کنید.

در بخشی از کتاب تئوری حقوقی جمهوری: تاریخ، ساختار و اغراض قانون در یک دولت آزاد می‌خوانیم

هنگامی که جورج واشنگتن سخنرانی افتتاحیه خود را به‌عنوان نخستین رئیس‌جمهور ایالات متحده بر اساس قانون اساسی جدید فدرال ایراد کرد، اظهار داشت که «سرنوشت مدل جمهوری حکومت» «عمیقاً و شاید… نهایتاً به آزمایشی وابسته است که به دست مردم آمریکا سپرده شده است». یک «سنا» ی جدید بر فراز تپه «کاپیتول»، مشرف به رودخانه «تیبر» (که پیش‌تر «گوس کریک» نام داشت)، درست مانند روم، تشکیل جلسه می‌داد تا «آتش مقدس آزادی» را به جهان غرب بازگرداند. واژگان انقلاب‌های قرن هجدهم آگاهانه با پژواک‌هایی از روم جمهوری‌خواه طنین‌انداز شد، زیرا کنشگران سیاسی خود را در ردای رومیان می‌دیدند. جیمز مدیسون و الکساندر همیلتون، نویسندگان و مدافعان اصلی قانون اساسی ایالات متحده، برای دفاع از آن، نامه‌های خود را با نام مستعار «پوبلیوس» می‌نوشتند و خود را با پوبلیوس والریوس پوبلیکولا، بنیان‌گذار و نخستین کنسول جمهوری روم، هم‌هویت می‌دانستند. کامی دمولن نیز انقلاب فرانسه را به آرمان سیسرون در سیاست روم که در مدارس به کودکان آموخته می‌شد، پیوند داد. انقلابیون آمریکایی و فرانسوی در هر فرصتی، تمایل خود را برای برقراری دوباره‌ی «ساختارهای شگفت‌انگیز» حکومت جمهوری که آزادی را در روم پرورش داده بود، ابراز می‌کردند.

نام رومی «جمهوری» بیش و پیش از هر چیز، یادآور حکومتی بدون پادشاه بود نویسندگان رومی، تاریخ جمهوری خود را از مرگ واپسین پادشاه روم، تارکوئینیوس سوپربوس، آغاز کردند و بر سرنگونی آن در دوران سلطنت آگوستوس سوگواری نمودند. هم‌زمان با افزایش درگیری سیاست‌مداران فرانسوی و آمریکایی با پادشاهانشان، آنان ایدئولوژی ارزشمندی برای مخالفت یافتند که پیش‌تر در نگرش سناتورهای رومی به سزار و جانشینانش به طور کامل شکل گرفته بود.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه مترجم
پیشگفتار
فصل اول: مقدمه
فصل دوم: خاستگاه‌های نظریه‌ی حقوقی جمهوری‌خواهی
فصل سوم: تأثیر جمهوری‌خواهی بر انقلاب‌های فرانسه و آمریکا
فصل چهارم: نظام‌های حقوقی جمهوری
فصل پنجم: بی‌طرفی جمهوری
فصل ششم: اقتدار جمهوری
فصل هفتم: اعتبار واقعی قانون
فصل هشتم: آرمان‌های گفتمان‌ عمومی
فصل نهم: حقوق گروه و دموکراسی
فصل دهم: جمهوری‌خواهی، لیبرالیسم و حاکمیت قانون
فصل یازدهم: عناصر بنیادی ساختار قانون‌گذاری
فصل دوازدهم: تاریخ، آزادی و حقوق تطبیقی
فصل سیزدهم: مورخان حقوقی و تغییر اجتماعی
فصل چهاردهم: حکومت جمهوری در ایالات متحده آمریکا
فصل پانزدهم: اصول جمهوری‌خواهی در حقوق بین‌الملل
فصل شانزدهم: نتیجه‌گیری
یادداشت‌های نویسنده
کتاب‌نامه‌ی مختصر جمهوری خواهی
نمایه