کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا)

کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا)، نمایشنامه‌ای تراژدی از یکی از جنجالی‌ترین نمایشنامه‌نویسان یهودی آلمان، یعنی فرانتس ورفل است که در میانه‌ی جنگ‌های هوسی در دل بوهمیا به تصویر کشیده می‌شود. فرانتس ورفل در این نمایشنامه، در قالب روایت شکست یک فرمانده در مقابل کلیسا، سقوط ایمان، انسانیت و صلح را به نمایش می‌گذارد.

درباره‌ی کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا)

فرانتس ورفل (Franz Werfel) نویسنده‌ی بوهمیایی‌الاصلی است که به‌دلیل اشعار و آثار نمایشی‌اش در تاریخ ادبیات آلمان و جهان شناخته می‌شود. ورفل در خانواده‌ی ثروتمند یهودی در پراگ چشم به جهان گشود. بزرگ شدن و تعلیم دیدن در مدرسه‌ای مسیحی و تحت نظر آموزگاران کاتولیک، باعث شد که ورفل جوان به پدیده‌ی مذهب و به‌خصوص مسیحیت علاقه‌ای جدی پیدا کند. غیر از این، مواجهه‌ی ورفل با حکومت نازی‌های آلمان و فرار اجباری‌اش از سرزمین مادری در اوضاعی که جهان در آتش خشم یهودی‌ستیزی می‌سوخت، پدیده‌ای است که الهام‌بخش او در نگارش آثارش بوده است. رد پای تعمق و دغدغه‌ی آزادی، اخلاق، عدالت، انسانیت و البته‌ی نبرد خیر و شر در تمام آثار ورفل دیده می‌شود.

اثر این دو منبع الهام اساسی ورفل، یعنی مذهب و جنگ را به‌خوبی می‌توان در کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) (Das Reich Gottes in Böhmen, Tragödie eines Führers) مشاهده کرد. داستان کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا، در میانه‌ی جنگ‌های هوسی در دل سرزمین بوهمیا اتفاق می‌افتد. شخصیت اصلی کتاب، روحانی پروکوپ، مرد مسیحی و معتقدی است که به‌مرور و پس از مواجهه با شکست مفتضحانه‌اش در مقابل نیروهای ارتش پاپ، ذره ذره، تا آخرین آثار باقی‌مانده از انسانیت در وجودش را از دست می‌دهد.

جنگ‌ هوسیت‌ها یکی از برگ‌های خونبار و خشونت‌آلود تاریخ آلمان را شکل می‌دهد. منطقه‌ی بوهم، یا به عنوانی که امروز شناخته می‌شود، یعنی کشور چک، در قرن چهاردهم میلادی، به‌مدت پانزده سال عرصه‌ی جنگ و مبارزه‌ی خشونت‌بار طرفداران خطیب انقلابی، یان هوس، علیه اربابان ژرمن و کلیسای ظالم کاتولیک شد. یان هوس در زمانی که ظلم و آزار کلیسا و اربابان فئودال علیه رعیت و مردم روستایی ضعیف و فقیر به اوج خود رسیده بود، به مبارزه و اعتراض علیه پاپ و کشیش‌های ریاکار برخاست و سیل جمعیت عظیمی را به‌دنبال خود راهی کرد. در همین اوضاع پاپ علیه هوسیت‌ها جنگ صلیبی اعلام و شورش کرد.

روحانی پروکوپ در کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا)، نماینده‌ی هوسیت‌ها و رهبر آن‌هاست که در نهایت و پس از شکست خوردن از کلیسا تبدیل به هیولای بی‌اخلاقی می‌شود. همانگونه که اشاره شد، ورفل در این داستان ظاهراً به روایت شکست یک فرمانده می‌پردازد اما درواقع مبارزه، شکست و درنهایت رستگاری ایمان، اخلاق، شرافت و انسانیت را روایت می‌کند. ما در این اثر، در سیر شکست پروکوپ، افول او از مرتبه‌ی انسانی شجاع، آزاده و مومن به مرتبه‌ی شیطانی پست و پلید را مشاهده می‌کنیم و به تفکر و تعمق در مفاهیم و مسائلی مانند عدالت، ایمان، حق و شر دعوت می‌شویم.

کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) با ترجمه‌ی غزاله نوحی و چاپ نشر مهرگان خرد در اختیار مخاطبان فارسی زبان قرار گرفته است.

اقتباس سینمایی از کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا)

فیلم تلویزیونی Das Reich Gottes in Böhmen در سال 1964 بر اساس داستان کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) نوشته شده و به نمایش درآمد.

کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) را به تمام علاقه‌مندان ادبیات نمایشی و به‌خصوص آثار نمایشی تاریخی پیشنهاد می‌کنیم.

در بخشی از کتاب ملکوت خداوند در بوهمیا (تراژدی یک پیشوا) می‌خوانیم

آدم اینجا می‌فهمد!... این مخفیگاه قدیمی پدرروحانی‌ها!...پاتوق خیانتکارها!... آن‌ها جام و هوس را نابود کردند!... اما بساط بت‌پرستی را پنهان می‌کنند... برایشان عود روشن می‌کنند!... عطر هم به آن‌ها می‌زنند!

از درون سرداب، پرچم‌های نشان کلیسا، شمایل قدیسان و نسخه‌های خطی به داخل سالن پرتاب می‌شوند.
ناگهان کاردینال جولیانو در سالن ظاهر می‌شود؛ همه‌ی اتفاقات را مشاهده می‌کند.

رمادا: [فریاد می‌زند] به پادشاه فقیدتان بی‌حرمتی نکنید!
توارش: [از داخل سرداب عربده می‌کشد] گند زدم تو روح همه‌ی پادشاه‌ها!

در این هنگام از میان دریچه، ردایی مزین به خز، عصایی سلطنتی از جنس طلا، یک جفت کفش ارغوانی و جمجمه‌ای به درون سالن پرتاب می‌شود. هر پرتاب، با فریاد مستانه‌ای همراه است. یک نفر چوب‌دست بلندی را بیرون می‌اندازد. در همین لحظه، جمجمه بالای چوب‌دست قرار می‌گیرد و بر فراز سرها به رقص درمی‌آید. رمادا خودش را روی دیگران می‌اندازد، قصد دارد جمجمه‌ی پادشاه را از دست آنان بگیرد. از درون سرداب صدای چکامه‌ی رزم به سمت بالا طنین‌انداز می‌شود: «شما، ای جنگاوران مقدس خداوند!...»

ناگهان فریادی به گوش می‌رسد: «احترام بگذارید!»

پروکوپ وارد شده است، و پشت سرش پرشیبیک فون کلیناو، یوهان چاپک و پاردوش. همه در حالت خبردار می‌ایستند. صدای رجزخوانی قطع می‌شود.