کتاب روسمرسهلم اثر هنریک ایبسن؛ درامی تاریک درباره ایمان و آزادی

هنریک ایبسن، نمایشنامه‌نویس نروژی، در کتاب روسمرسهلم، از واقع‌گرایی همیشگی خود فاصله می‌گیرد و در این درام سیاسی، به سمت نمادگرایی می‌رود. اثر پیش رو، یکی از نمایشنامه‌های معروف اوست و بارها در سالن‌های تئاتر کشورهای مختلف به روی صحنه رفته و مورد اقتباس بسیاری از آثار هنری قرار گرفته است. در این نمایش، تاثیر گذشته و محیط سیاسی بر دو شخصیت اصلی، روسمر و ربکا، محور اصلی درام است که در چهار پرده روی می‌دهد.

درباره‌ی کتاب روسمرسهلم

در نظر هنریک ایبسن (Henrik Ibsen) نفوذ جامعه بر زندگی اشخاص گریزناپذیر است؛ حتی اگر ضد افکاری که از کودکی به آن‌ها القا شده حرکت کرده باشند، سر بزنگاهِ انتخاب‌های اساسی با وجه سنتی خود روبه‌رو شده و به جدالی فرساینده دعوت می‌شوند. جان روسمر، شخصیت اصلی کتاب روسمرسهلم (Rosmersholm)، کشیشی است که پس از مرگ همسرش ایمانش را از دست داده و به لیبرالیسم گرایش پیدا کرده است. اما غافل از آنکه وقتی هنوز کمال‌گرایی مذهبی‌اش را با خود دارد، زندگی واقع‌گرایانه دشوار است.

نمایشنامه‌ی روسمرسهلم، در خانه‌ای قدیمی در همسایگی شهری کوچک در ساحل غربی نروژ اتفاق می‌افتد. تداوم حضور شخصیت‌ها در این مکان خاص، آن را به نماد گذشته‌ای عبورناپذیر تبدیل کرده که علی‌رغم اراده‌ی ساکنانش آن‌ها را به آنچه پیش‌تر بوده‌اند متصل نگه می‌دارد. خانه به نوعی نماد همان باورهای سنتی روسمر و ربکاست که با تغییر گرایش سیاسی اعضایش تغییر نمی‌کند؛ با دنیای جدیدی که ربکا می‌خواهد برای خود بسازد یا با فعالیت سیاسی روسمر در نقش یک لیبرال و مصلح اجتماعی خانه همچنان پناهی است که عادت دارند در آن باقی بمانند.

یکی از قدرتمندترین زنان نمایشنامه‌های هنریک ایبسن

ربکا وست، یکی از پیچیده‌ترین شخصیت‌های زن نمایشنامه‌های ایبسن است. او که در شروع نمایش، قدرتمند، باهوش، جاه‌طلب و رادیکال به نظر می‌رسد، رفته‌رفته لایه‌های زیرین و آسیب‌پذیر شخصیتش را به مخاطب نشان می‌دهد. او دوست بئات، زن روسمر، بوده است و بعد از خودکشی بئات، کنار روسمر مانده و سودای به‌دست‌آوردن روسمر را در سر دارد، اما با رازی که درباره‌ی مرگ بئات برملا می‌شود، همه‌چیز تغییر می‌کند.

حرکت از مبدا درام سیاسی به مقصد تراژدی خانوادگی

هنریک یوهان ایبسن، نویسنده‌ی نروژی، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ تئاتر مدرن جهان است. او که در سال 1828 میلادی در خانواده‌ای مرفه به دنیا آمده بود، از کودکی در مواجهه با ورشکستگی پدرش به تئاتر روی آورد و تا پایان عمر فعالیت حرفه‌ای خود را در همین عرصه ادامه داد. عبور او از رمانتیسم به واقع‌گرایی و موضوعات اجتماعی شهرت او را تثبیت کرد و سپس ورودش به حوزه‌ی نمایشنامه‌های نمادین و روان‌شناختی، او را به نویسنده‌ای عمیق و تحلیلگر بدل ساخت.

خواندن یک نمایشنامه‌ی تراژیک با رگه‌های سیاسی و اجتماعی از هنریک ایبسن، علاوه بر برانگیختن احساسات قوی در مخاطب، محرکی برای اندیشه‌ی او درباره‌ی تاثیر فضای بیرونی بر زندگی شخصی انسان است. خرید کتاب روسمرسهلم، با ترجمه‌ی طلایه رویایی، تجربه‌ی مطالعه‌ی یکی از بهترین نمایشنامه‌های روانشناختی - اجتماعی را برای شما فراهم می‌کند. این اثر عضو ارزشمندی از مجموعه نمایشنامه‌های نشر قطره است که در اختیار علاقه‌مندان به تئاتر و هنرهای نمایشی قرار گرفته است.

نکوداشت‌های کتاب روسمرسهلم

• نمایشنامه‌ی روسمرسهلم یکی از تاریک‌ترین و پیچیده‌ترین آثار ایبسن است. این نمایشنامه در سال 1886 نوشته شده و در آن می‌توان انعکاس آثار پیشین نویسنده را یافت. بار سنگین گذشته در نمایشنامه‌ی «اشباح» در سرنوشت روسمر هم حضور پیدا می‌کند، کشیشی که ایمانش را کنار گذاشته اما اسیر گذشته‌ی خود مانده است. (گاردین)
• کتاب روسمرسهلم از نظر ساختار هنری، زیباترین نمایشنامه‌ی هنریک ایبسن به شمار می‌رود. این اثر در پرده‌ی چهارم برای اولین بار شخصیتی با ابعاد نمادین قدرتمندی چون اولریک برندل را معرفی می‌کند. (انجمن ایبسن آمریکا)

اقتباس‌های فرهنگی کتاب روسمرسهلم

• اقتباس رادیویی، به کارگردانی پیتر کاوانا (Peter Kavanagh)، که 15 ژانویه 2017 از شبکه‌ی رادیو 3 بی‌بی‌سی پخش شد.
• فیلمی تلویزیونی به کارگردانی ترجه مرلی (Terje Mærli)، در سال 2001 ساخته شد. فیلم در بخش بهترین درام تلویزیونی نامزد جایزه‌ی آماندا شد و لایلا گودی (Laila Goody) در نقش ربکا وست نیز نامزد دریافت جایزه‌ی آماندا در بخش بهترین بازیگر زن شد.

کتاب روسمرسهلم برای شما مناسب است اگر

• به هنرهای نمایشی و تئاتر علاقه‌مندید و آثار نمایشنامه‌نویسان بزرگ را دنبال می‌کنید.
• به درام سیاسی - اجتماعی با شیوه‌ای نمادگرایانه در روایت علاقه دارید.
• به آثار هنریک ایبسن یا ادبیات نروژ علاقه‌مندید.
• نمایشنامه‌های خانه‌ی عروسک، دشمن مردم یا مرغابی وحشی را خوانده‌اید و لذت برده‌اید.

در بخشی از کتاب روسمرسهلم: اسب‌های سفید می‌خوانیم

خانم هلسِت: خدا مرا نبخشد اگر من چیزى در این مورد به شما بگویم، فقط مى‌توانم بگویم که آن‌ها چیزهاى وحشتناکى به آن زن بیمار و بیچاره قبولانده بودند.
ربکا: آن‌ها؟
خانم هلسِت: آدم‌هاى بدذات، خانم وست، آدم‌هاى بدذات.
ربکا: بدذات؟
خانم هلسِت: بله، این اصطلاحى است که من به‌کار مى‌برم. واقعاً باید بدذات باشند.
ربکا: فکر مى‌کنى چه کسانى هستند؟
خانم هلسِت: آه من به کسانى شک دارم، اما خدا مى‌داند که به لب‌هایم مهر زده‌ام. حتى اگر در این شهر یک نفر هم باشد قطعاً... هوم!
ربکا: مى‌دانم، منظورتان خانم کرول است.
خانم هلسِت: بله، او یک نمونه از آن‌هاست. همیشه براى من خودش را مى‌گیرد و هیچ‌وقت به شما هم علاقه‌اى نداشت.
ربکا: فکر مى‌کنى خانم روسمر وقتى آن نامه را به مورتنسگارد مى‌نوشت، تعادل روحى داشت؟
خانم هلسِت: بستگى دارد که شما منظورتان از تعادل روحى چه باشد خانم، من نمى‌توانم بگویم خیلى نامتعادل بود.
ربکا: چون او وقتى که فهمید نمى‌تواند بچه‌دار بشود، خیلى ناامید شد و این درواقع شروع جنون او بود.
خانم هلسِت: بله، براى آن بیچاره خیلى ناراحت‌کننده بود.
ربکا: (کار قلاب‌بافى‌اش را برمى‌دارد و روى صندلى کنار پنجره مى‌نشیند.) به‌هرحال تو فکر نمى‌کنى که این قضیه به نفع آقاى روسمر باشد؟
خانم هلسِت: چه قضیه‌اى، خانم؟
ربکا: این‌که آن‌ها بچه نداشتند. نه؟
خانم هلسِت: آه، نمى‌دانم چه بگویم.
ربکا: بله، باور کن. این خیلى به نفع آقاى روسمر بود. آقاى روسمر براى این ساخته نشده تا بنشیند به گریه‌هاى بچه‌هاى کوچک گوش بدهد.
خانم هلسِت: بچه‌هاى کوچک هیچ‌وقت در روسمرسهُلم گریه نمى‌کنند، خانم.