کتاب الکترا

در بین آثار تراژدی جهان روایت‌هایی مختلفی از اسطوره الکترا، دختر آگامنون از رهبران جنگ تروا گفته شده است. اوریپید در کتاب الکترا، داستان معروف این اسطوره را به تناسب دیدگاه و اعتبار خود تغییر و پرورش داده است.

درباره کتاب الکترا:

الکترا (Electra) شخصیتی در افسانه‌های یونان باستان است. زمانی که مادر او، پدرش آگامنون را می‌کشد، الکترا برادرش، اورستس را از خانه بیرون می‌کند تا نجاتش دهد. سال‌ها بعد الکترا و بردارش انتقام قتل پدرشان را از مادر می‌گیرند.

در این نمایشنامه‌ی اورپید شاهد روایت و داستان دیگری درباره الکترا خواهید بود. این بار او با یک دهقان ازدواج کرده است و سال‌ها از بردارش جدا مانده است، به طوری که هنگام بازگشت اورستس، او را به یاد نمی‌آورد.

اوریپید و سوفوکل هر دو در نمایشنامه‌های الکترا مساله انتقام فرزندان را پیش می‌کشند؛ ‌اما الکترا به عنوان کسی که خواهان برقرار‌ی عدالت است و از فکر خیانت به پدرش نمی‌تواند لحظه‌ای آسوده باشد، قابل احترام است.

الکترا‌ی اوریپید زنی شوهردار است و اتفاقات داستان در فضایی دور از کاخ جریان دارد. او با وجود ازدواجش، هنوز دوشیزه است که این خود شرافت ذاتی دهقان را نشان می‌دهد. در این نمایشنامه از هنجارهای و کلیشه‌های جنسیتی هم استفاده شده است برای مثال الکترا صحبت کردن دختر با مردان غریبه را ناپسند می‌داند.

درباره مجموعه نمایشنامه‌های بیدگل:

مجموعه نمایشنامه‌های بیدگل، مجموعه‌ای خاص و ویژه از نمایش‌نامه‌هایی است که یا تاکنون به فارسی ترجمه نشده‌اند و یا ترجمه دوباره‌ای از نمایش‌نامه‌هایی خواهد بود که از هر لحاظ ترجمه دوباره آن‌ها ضروری بود. این مجموعه تا جای ممکن تلاش می‌کند تا تأکیدش را بیشتر بر خصوصیت اجرایی یک متن نمایشی قرار دهد تا ادبیات آن و از این طریق به نیازهای اجرایی متن‌های نمایشی پاسخ دهد.

یکی از هدف‌های اساسی این مجموعه معرفی جهان‌های متفاوت نمایشی خواهد بود، جهان‌هایی که تا به حال به روی مخاطبان ایرانی باز نشده‌اند یا سیاست‌های فرهنگی خاص، جلوی باز شدن آن‌ها را گرفته است. این مجموعه به این دلیل که حداکثر آثار نمایشی را پوشش دهد، به بخش‌های کوچک‌تری مثل کلاسیک‌ها، کلاسیک‌های مدرن، آمریکای لاتین، بعد از هزاره، چشم‌انداز شرق، نمایشنامه‌هایی ایرانی، نمایشنامه‌های آمریکایی و نمایشنامه‌های اروپایی تقسیم شده است. جهت درک بهتر و بیشتر مخاطب از دنیای نویسنده و متن او، هر نمایشنامه همراه با یک مقاله یا نقد خواهد بود.

کتاب الکترا به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به خواندن نمایشنامه‌های درام علاقه دارید و از طرفدارن اسطوره‌های یونان باستان هستید، این اثر برجسته را از دست ندهید.

با اوریپید بیشتر آشنا شویم:

شاعر و نمایشنامه‌نویس یونان باستان، اوریپید (Euripides) در کنار سوفوکلس و آیسخولوس به عنوان یکی از سه تراژدی‌نویس مهم دوران طلایی درام یونان به شمار می‌روند. منتقدان جدید و قدیمی، او را یک درام‌پرداز نامتعارف، سنت‌شکن و نوآور معرفی کرده‌اند. او در دهه 480 قبل از میلاد در قسمت شرقی آتن متولد شد. پدرش یکی از ثروتمندان شهر فوالا به شمار می‌رفت و مادرش از خانواده‌ای بااصالت بود. اوریپید تربیتی اشرافی داشت و تحت تعلیم آناکساگوراس و پرودیکوس قرار گرفت و به مسائل فلسفی بسیار علاقه‌مند بود. بعد از گذشت زمانی نه چندان زیاد به شعر و تئاتر روی آورد.

اولین نمایشنامه او یک سال بعد از مرگ آیسخولوس در سال 455 قبل از میلاد به اجرا درآمد و او رتبه سوم را به دست آورد. این طور برآورد شده که او بیش از 90 نمایشنامه به رشته تحریر درآورده با این حال اکنون تنها 19 نمایشنامه از وی در دست است. در سال 408 قبل از میلاد اوریپید با نمایشنامه اورستس برای آخرین بار به رقابت با دیگران پرداخت. او بعد از این به مقدونیه و قصر آرخلائوس رفت و یک نمایشنامه به نام پادشاه نگاشت. اوریپید سرانجام در سال 406 پیش از میلاد، در حالی که مشغول نوشتن نمایشنامه کاهن‌های باکوس بود از دنیا رفت.

در بخشی از کتاب الکترا می‌خوانیم:

(الکترا با کوزه آب بر سر وارد می‌شود.)

الکترا: شب تیره پرستار اختران زرین! شب‌ها این آوند را بر سر می‌گذارم و از چشمه آب می‌آورم. به راستی من آن اندازه خوار نیستم. اما برآنم تا بیداد آیگیستوس را به خدایان بنمایم. من برای پدرم به آسمان بی‌کران ضجه می‌زنم. مادرم آن تینداریایی ملعون، مرا از خانه راند تا شویش را مدیون خود سازد. او برای آیگیستوس فرزندانی دیگر آورده است و از این رو اورستس و من در چشمش بی‌مقداران خاندانش هستیم.

دهقان: چرا چنین است؟ دخترک بینوا که تو برای من دچار رنج و زحمت شوی. تو که با ظرافت بالیده‌ای؟ چرا وقتی به تو می‌گویم، از این کار دست نمی‌کشی؟

الکترا: من تو را دوست خود و برابر با خدایان می‌دانم. چرا که در میان آلامم تو بر من دست نیازیدی. این موهبتی برای میرندگان است که به گاه بدبختی کسی مانند تو را بیابند تا مرهمی برای زخم‌ها‌شان باشد. بر من است تا می‌توانم بار از دوش تو بردارم. با این که از من نخواسته‌اند در کشیدن بار زندگی با تو انباز شوم، آن را برایت سبک‌تر می‌سازم. تو به قدر کفایت در بیرون از خانه رنج می‌بری، بر من است تا به کار خانه برسم. وقتی کشتگری از کشتزار به خانه می‌آید برایش خوشایند است که همه چیز را به سامان بیابد.

دهقان: اگر این در سر توست به کارت برس. در حقیقت چشمه خیلی دور از این خانه نیست. سپیده می‌زند. من رمه را به صحرا می‌برم و زمین را کشت می‌کنم. هیچ مرد تن‌آسایی نمی‌تواند بی رنج و زحمت زندگی‌اش را بگذراند، حتی اگر هماره نام خدایان بر لبانش باشد.

(تک‌تک بیرون می‌روند؛ اورستس و پیلادس به درون می‌آیند.)

اورستس: پیلادس، من تو را بیش از دیگران یار وفادار خود می‌دانم. از میان دوستانم تنها تو به تنگنای حسرت‌باری که اورستس را در آن گرفتار می‌بینی می‌اندیشی. تنگنایی که حاصل کردار ناروای آیگیستوس است. او بود که پدرم را کشت. او و مادر ملعونم. غیب‌گوییِ خدا بی‌درنگ مرا به خاک آرگوس کشاند. هیچ کس نمی‌داند من اینجا هستم. من سزای قاتل پدرم را با کشتنش خواهم داد. دور از چشم فرمانروایان این سرزمین تمام شب به آرامگاهش رفتم و اشک‌هایم را نثارش کردم و طرّه‌ای مو پیشکش نمودم و بر روی آتش آرامگاهش خون گوسپند ذبح شده ریختم. من پا به درون باروها نمی‌گذارم. در این مرز درنگ می‌کنم. این کار دو سبب دارد. یکی این که اگر یکی از نگاهبانان مرا بشناسد تند به سرزمینی دیگر می‌گریزم. سبب دوم آن است که خواهرم را می‌جویم. می‌گویند پیوند زناشویی بسته، دیگر دوشیزه نیست. می‌خواهم خبرش کنم و او را در قتل با خود همراه سازم. می‌خواهم به دقت بدانم در میان باروها چه خبر است.