معرفی و دانلود کتاب مرگ قصه در ایران

معرفی کتاب مرگ قصه در ایران

کتاب مرگ قصه در ایران، مجموعه‌ای از چند جستار با موضوع نقد داستان به‌عنوان یک گونه‌ی ادبی و علل منسوخ شدن افسانه‌های عامیانه در ایران است. ناصر شیری زاده بلاسی تلاش کرده تا به این پرسش پاسخ بدهد که پس از گذشت هزاران سال از حیات قصه و افسانه، امروزه به چه صورت دوام پیدا می‌کنند؟ پس از مطالعه‌ی کتاب حاضر، اطلاعات کاملی درباره‌ی نقش شاهکارهای ادبی در به حاشیه راندن قصه‌های عامیانه پیدا می‌کنید.

درباره‌ی کتاب مرگ قصه در ایران

کتاب مرگ قصه در ایران، اثری پژوهشی در حوزه‌ی نقد و بررسی داستان است. ناصر شیری زاده بلاسی، نویسنده‌ی کتاب، تاثیرِ توجه بیش‌از‌حد به شاهکارهای ادبی و مغفول ماندن قصه در ایران را از دیدگاه‌های مختلفی بررسی کرده است. در کنار بررسی وضعیت قصه، برخی از حکایت‌های عامیانه‌ی معروف ایرانی نیز در این اثر گنجانده شده‌اند.

مطالب کتاب مرگ قصه در ایران با توضیحاتی درباره‌ی چگونگیِ شکل‌گیری قصه‌ها آغاز شده است. بر اساس این توضیحات، بشرِ نخستین از نیروهای سهمگین طبیعت می‌ترسید. انسان، می‌دانست که یارای مقاومت در برابر نیروی طبیعت را ندارد. به همین منظور، آیین‌هایی مانند قربانی کردن برای جلب رضایت طبیعت ابداع شد. در این آیین‌ها، خدایان و موجودات شریری مانند دیو و جادوگر پدیدار شدند. باور به حضور موجودات شریر، شرایط را برای شکل‌گیری قصه‌های عامیانه فراهم کرد. راویان قصه‌ها، متوجه شدند که دوران ناکامی انسان در برابر نیروهای طبیعت و موجودات شرور به پایان رسیده است. از آن دوران به بعد، دیوها و جادوگران در قصه‌ها در دام هوش و ذکاوت انسان گرفتار می‌شدند.

ناصر شیری زاده بلاسی، در ادامه‌ی کتاب مرگ قصه در ایران به بررسی بُعد دیگر روایت‌های عامیانه پرداخته است. با مطالعه‌ی این بررسی در جریان نقش افزایش جمعیت، شکل‌گیری قومی و پررنگ شدن دین در قصه‌گویی قرار می‌گیرید. بسیاری از آموزه‌های ادیانِ مطرح با قصه‌گویی به مخاطب منتقل شده‌اند. این داستان‌های کهن در سرد و گرم روزگار پایدار مانده و به انسان‌های امروزی رسیده‌اند. از منظر مولف، هرآنچه به انسان ربط پیدا می‌کند، همگی در خانواده‌ی بزرگی با نام قصه جای گرفته است. قصه‌ها هرگز در گذر زمان محو نشده‌اند و با باورهای جدید، همواره تغییر کرده‌اند.

واکاوی وضعیت حکایت‌های کهن در ایران مدرن

دانشگاه در این اثر به‌عنوان مهم‌ترین نهاد مسئول در مرگ قصه به نقد کشیده شده است. تاکید دانشگاهیان بر شاهکارهای ادبی، عرصه را بر داستان‌های عامیانه تنگ کرده است. این رویکرد، قصه‌های کهن را در معرض نابودی قرار می‌دهد. در بخش‌های بعدی کتاب مرگ قصه در ایران، شش گفتار برای آگاهی از وضعیت فعلی روایت‌های عامیانه در دانشگاه و رسانه مطرح شده است. نگارنده، شما را در جریان دیدگاه‌های برخی از دانشگاهیان درباره‌ی ادبیات عامه قرار می‌دهد. نقد مفاهیمی مانند نحوه‌ی مواجهه‌ی نهادهای اجرایی در تولید فیلم‌های سینمایی و سریالیِ داستان‌محور را در این گفتارها مطالعه می‌کنید.

در بخش دوم کتاب مرگ قصه در ایران، مطالبی درباره‌ی مفاهیم و پیامدهای مفاهیم قصه‌ها پیش روی شما قرار می‌گیرد. مضمون‌هایی مانند تدبیر و چاره‌اندیشی، ترس، تقدیرگرایی، حسادت، خطرپذیری، دوراندیشی، دوستی و ساده‌لوحی، در ادامه بررسی شده‌اند. مجموعه‌ای از روایت‌های کهن را در سومین بخش این اثر می‌خوانید. در این زمینه می‌توان به حکایت‌هایی مانند هفت گرگه، پسر غریبه، صیغه‌ی برادری، دیو و مرد ترسو، دختر خیاط و پسر پادشاه و عروسی فرشته‌ها، اشاره کرد. مطالعه‌ی این حکایت‌های دلنشین، شما را با نقش قصه در بازگویی باورهای اخلاقی و فکریِ مردمان ایران باستان آشنا می‌کند.

این کتاب نقد و بررسی داستان ایرانی را انتشارات نیش، چاپ و روانه‌ی بازار کرده است.

کتاب مرگ قصه در ایران برای شما مناسب است اگر

• در حوزه‌ی نقد داستان‌های ایرانی فعالیت می‌کنید و می‌خواهید با وضعیت قصه در ایرانِ امروز آشنا شوید.
• داستان‌نویس هستید و قصد مطالعه‌ی حکایت‌های دلنشین ایرانی را با پیش‌زمینه‌ی تاریخی و اجتماعی‌شان دارید.
• کنجکاوید بدانید چرا بسیاری از افسانه‌های عامیانه‌ی ایرانی در سایه مانده‌اند.
• معتقدید نهاد دانشگاه و تحصیلات آکادمیک همواره به غنی‌سازی فرهنگ و ادبیات فارسی کمک کرده است و حال می‌خواهید جستاری انتقادی بخوانید که باورهایتان را زیرورو کند.

در بخشی از کتاب مرگ قصه در ایران می‌خوانیم

تاکنون هر دو جنبه‌ی یادشده در قصه اجرا شده است؛ اما مرحله‌ی بعد چیست و به تعبیری دیگر، شخصیت‌ها چه‌ کار می‌کنند؟ طبیعتاً فردی که با ترس‌های بزرگ در ذهن خود زندگی کرده‌ است؛ به‌سادگی ورود به دل حوادث را نمی‌پذیرد. اگر قصه این مواجهه را ساده‌لوحانه و بدون هیچ چالشی انجام دهد، مکانیکی شده و به شعارزدگی دچار می‌شود؛ بنابراین می‌بینیم که مرد و پسربچه در عملی مشابه (و طبیعی) تلاش می‌کنند از شرایط جدید خارج شوند. آن‌ها ترجیح می‌دهند با ترس‌هایشان زندگی کنند تا اینکه دست‌وپنجه نرم کرده باشند؛ پس در اصرار و التماس برای بازگشت به منزل هم‌صدا هستند. بنا به منطق روایت، مخاطب می‌داند که هیچ دری برای آنان باز نخواهد شد چون قصه با این کار به نابودی کشیده می‌شود. هدف قصه از به تصویر کشیدن تلاش‌های مرد و پسر برای بازگشت به خانه، صرفاً نوعی هم‌دردی با مخاطب است. قصه می‌داند که آن‌ها دوست دارند چنین خطری را به جان نخرند و تمام عمر با احتیاط و شیوه‌ی پیشین زندگی کنند؛ پس لازم است با شخصیت‌های اصلی همراه شده و به‌ صورت نامرئی آنان (و مخاطبی که اکنون به فکر فرو رفته) را حمایت کند.

به این شکل قصه یک گام دیگر برداشته و خود را برای نمایش مراحل جدیدتر آماده می‌کند؛ اما مرحله‌ی بعد چیست؟ در مرحله‌ی جدید، با «تدبیر» مواجهیم؛ اما تفاوت‌هایی در چاره‌جویی شخصیت‌ها وجود دارد که بسیار ماهرانه چیده شده‌اند. مرد به‌محض ناامیدی از بازگشت، یک تخم‌مرغ از همسر خود طلب می‌کند. آیا او پس‌ از بسته شدن در، دیوی را که نزدیک می‌شود دیده و فوراً نقشه‌ای طراحی کرده‌ است؟ شواهد متنی چنین چیزی را به ما نشان نمی‌دهند؛ اما نکته‌ای که نباید فراموش کرد، واکنش زن است. او چرا این درخواست را اجابت می‌کند؟ پذیرش درخواست مرد را می‌توان با انگیزه‌های تربیتی توجیه کرد؛ یعنی ما پس‌ از قرار دادن فرد در موقعیت ترس، وظیفه داریم گاه اسباب و لوازمی را برای حمایت از او نیز در اختیارش قرار بدهیم. تخم‌مرغ را می‌توان نماینده‌ی هر نوع ابزار و کمکی دانست؛ اما همزمان توجه داریم که ابزارها الزاماً فیزیکی نیستند و ممکن است در قالب مشاوره‌ی فکری یا بیان تجربیات باشند.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
بخش اول: گفتارهایی درباره‌ی قصه و...
گفتار اول: لذت و کاربرد
گفتار دوم: درباره‌ی بازنویسی و بازآفرینی
گفتار سوم: چرا باب اسفنجی؟
گفتار چهارم: رستم و سهراب ترسناک نیست!
گفتار پنجم: مرگ قصه در ایران!
گفتار ششم: قصه‌ها را چگونه باید خواند؟
بخش دوم: قصه‌ها و پیام‌ها
تدبیر و چاره‌اندیشی
ترس
تقدیرگرایی
حسادت
خطرپذیری
دوراندیشی
دوستی
ساده‌لوحی
طمع‌ورزی
عجله
قابلیت‌های فردی
قدرشناسی و سپاسگزاری
کار و تلاش
مهربانی با طبیعت
وفای به عهد
صداقت
عزم و اراده
همکاری
بخش سوم: متن افسانه‌ها
هفت گرگه
پسر غریبه
پسر هوشمند
استاد عبدالله
صیغه‌ی برادری
دیو و مرد ترسو
دیو پخمه
سرنوشت
دختر خیاط و پسر پادشاه
دختر لال
کچل ریش‌سفید
خیاط دلاور
پسر هوشمند
سه بره
موش و سوسک
عروسی فرشته‌ها
کبک و باز
شیر و بره
تخم اسب
پادشاه احمق و دزد زیرک
برادری گرگ و روباه
دیواج و روباج
روباه خوش‌اقبال و روباه بدبخت
چرا عاقل کند کاری
فیل و میمون
روباه عین شیر
شغالی که می‌خواست گرگ بشود
کلاغی که زبان آدمیزاد را می‌فهمید
آنخودک
خرگوش و شیر
سگ خیانتکار
لاک‌پشت و عقرب
گدای همدانی
مزد به مشت، مزد به سر، مزد به دوش
شاعر و شتر
تبر
خارکن و شیر
یک کیسه گندم یک کیسه طلا
مرد سه زنه
زین جادویی
مغول دختر
دختر پادشاه سمرقند
آخروس
آقا کوزه
حیوان‌های عیار
خرس و عقاب
لاک‌پشت و رفیق‌های او
منابع