کتاب تالستوی، فروید، الیاس

کتاب تالستوی، فروید، الیاس مشتمل بر دو جستار پژوهش‌محور و تحلیلی به قلم مسعود قدیم فلاح و سینا حسینی است که مفاهیم مرگ، رنج زیستن و معنای زندگی در آثار لئو تالستوی را از زاویه‌ی نگاه زیگموند فروید و نوربرت الیاس مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین در یک جستار ضمیمه، نگاه ضدجنگ و صلح‌طلبانه‌ی این نویسنده‌ی روس را در نوشته‌هایش واکاوی می‌کند.

درباره‌ی کتاب تالستوی، فروید، الیاس

با وجود اینکه سالیان بسیاری از انتشار و مطالعه‌ی آثار لئو تالستوی (Leo Tolstoy) نویسنده‌ی شهیر اهل روسیه می‌گذرد اما کمبود آثار پژوهشی و تألیفی در باب آثار این نویسنده‌ی جهانی و اثرگذار همچنان احساس می‌شود. به همین سبب مسعود قدیم فلاح و سینا حسینی تلاش خود را به کار بسته‌اند تا با نگارش کتاب تالستوی، فروید، الیاس این خلأ را به نوبه‌ی خود جبران کنند و از این طریق کلیشه‌های تکراری و تفسیرهای ناقص از آثار این نویسنده را از میان بردارند و درک نوشته‌های او را در میان جامعه‌ی اهل مطالعه بهبود ببخشند.

این کتاب در دو بخش، نگارش و تنظیم شده است؛ نویسندگان در بخش اول کتاب با تکیه بر آراء و نظرات نوربرت الیاس، جامعه‌شناسی آلمانی - بریتانیایی، در باب مرگ و تنهایی، به بررسی مقوله‌ی مرگ‌اندیشی تالستوی در رمان‌ها و داستان‌هایی نظیر «جنگ و صلح» و «مرگ ایوان ایلیچ» پرداخته‌اند؛ آن‌ها در این بین از تفکرات فلاسفه‌ای همچون آرتور شوپنهاور و ماکس وبر نیز بهره برده‌اند و از نظرات طرفداران مکتب فرانکفورت نیز غافل نمانده‌اند.

مرگ، رنج و جنگ در آینه‌ی تالستوی

مسعود قدیم فلاح و سینا حسینی در بخش دوم کتاب تالستوی، فروید، الیاس، کتاب «تمدن و ملالت‌های آن» نوشته‌ی زیگموند فروید را مد نظر قرار داده‌اند و با توجه به نظریات این روان‌کاو اتریشی در باب تمدن و مرارت‌های زیستن، به بررسی مفاهیم رنج زیستن و معنی زندگی از نگاه تالستوی پرداخته‌اند. افزون‌بر این‌ها، نگارندگان در مقاله‌ای که در بخش آخر به عنوان ضمیمه‌ ارائه شده، مفهوم جنگ را در نگاه تالستوی واکاویده‌اند. چراکه نگاه صلح‌طلبانه و آرزوی صلح جهانی را می‌توان یکی از اساسی‌ترین دغدغه‌های فکری تالستوی دانست که نه تنها در داستان‌ها که در نامه‌نگاری‌هایش نیز به چشم می‌خورد.

گفتنی‌ست که کتاب تالستوی، فروید، الیاس اولین جلد از مجموعه‌ کتاب‌هایی است که به لئو تالستوی نویسنده‌ی سرشناس اهل روسیه می‌پردازد، مجموعه‌ای که خود ذیل پژوهش گسترده‌تری به اسم «عصر طلایی» قرار دارد که در آن آثار و تفکر هفت نویسنده‌ی روسی مورد کاوش قرار می‌گیرد. مجموعه‌ای ارزشمند و شایسته‌ی توجه که با تلاش انتشارات علمی و فرهنگی راه خود را در میان مخاطبان اندیشمند باز کرده است.

کتاب تالستوی، فروید، الیاس برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به حوزه‌ی نقد ادبی و تلفیق ادبیات و فلسفه علاقه دارید، به‌ویژه اگر در تلاش هستید به درک بهتری نسبت به مفاهیم نهفته در آثار تالستوی دست یابید، این کتاب برای شماست.

در بخشی از کتاب تالستوی، فروید، الیاس می‌خوانیم

از سویی، باید اذعان کرد که هر دو جریان بحران‌زا برای لف تالستوی، یعنی تمدن و ماهیت هستی، در نقطه‌ای تلاقی می‌یابند و هم‌پوشانی‌شان گسترده می‌شود، چراکه هستی با رخداد تمدن به همان شکل سابق باقی نمی‌ماند، بلکه تغییری اساسی در تاریخ بشری و نحوه‌ی زیست انسان ایجاد می‌کند. پس درواقع مسئله‌ی زیستن در این عصر جدید بسیار پیچیده‌تر و قابل‌تأمل‌تر می‌شود. هم‌زمانی این دو جریان بحران‌زا مسئله را برای تالستوی بسیار حاد و بحث‌برانگیزتر می‌کند. او فیلسوف قرون قبل‌تر نیست که تنها به ذات هستی بیندیشد. او در قرن نوزدهمی می‌زید که جهان چهره‌ای بس متفاوت با پیش به خود گرفته است. تغییرات متعدد به نام تمدن رخ داده و پیامدهایی در پی داشته است. تمدنْ ماهیت و فرم زندگی بشرِ عصر نوین را نیز تغییر داده است. حال وی به این دو جریانْ هم‌زمان می‌اندیشد؛ درواقع اوضاع بشر و حیاتش را با توجه به تمدن و مسائل این عصر جدید بررسی می‌کند.

اکنون، با توجه به روشن شدن مسئله‌ی مهم تالستوی و همچنین چرایی اهمیت بررسی هم‌زمان او و زیگموند فروید، مسئله‌ی سوم این نوشتار مطرح می‌شود: چیستی مشابهت نظرات این دو درباره‌ی این مسائل و راهکارهایشان و علت به وجود آمدن این قرابت فکری. البته مسلم است که در بسیاری از نظرات و آرای فروید و تالستوی تفاوت‌هایی نیز هست، اما روح کلی بررسی‌ها و نتایجشان تقریباً همگن است. قطعاً برای یافتن پاسخ این پرسش باید حلقه‌ی واسط میان فروید و تالستوی را جست که همانا فیلسوف آلمانی آرتور شوپنهاور است؛ فیلسوفی که تالستوی بسیار به او علاقه‌مند و تحت تأثیرش است و فروید نیز اساس بحث‌هایش در فلسفه‌ی اوست.

شوپنهاور فیلسوف رنج است؛ فیلسوف زندگی است. اما زندگی را هرگز جدا از رنج نمی‌داند. وی زندگی بشر را سراسر در رنج و محنت و به‌تعبیری تاوان پس دادن می‌بیند. باید فلسفه‌ی این فیلسوف آلمانی را به‌دقت تشریح کرد تا فهمید منظور از اینکه او بشر را محکوم به رنج کشیدن می‌داند چیست. ریشه‌ی این رنج و محنت را در مفهوم کلیدی و اصلی تفلسف او می‌توان یافت: اراده.