کتاب زبردست / زیردست

یک آبراهام لینکلن سیاه‌پوست که در کافه‌ای می‌نشیند و به مردم اجازه می‌دهد به سمت او شلیک کنند، بیش از هر چیز یک شخصیت ازجان‌گذشته است که گذشته را به سخره می‌گیرد. کتاب زبردست / زیردست نوشته‌ی سوزان لوری پارکز که در گروه نمایشنامه‌های اجتماعی قرار می‌گیرد، حول چنین شخصیت جنجالی و برادرش شکل گرفته و در اصل زندگی دو برادر سیاه‌پوست را در بستری از فقر و فساد نشان می‌دهد. این کتاب در سال 2002 برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر شده است.

درباره‌ی کتاب زبردست/ زیردست

یک افسانه‌ی کمیک تاریک از عشق برادرانه و هویت خانوادگی، جدیدترین اثر سوزان لوری پارکز (Suzan Lori Parks) است که شخصیت‌ها را در بستری از تاریخ تعریف می‌کند. کتاب زبردست / زیردست (Topdog / Underdog) نمایشنامه‌‌ایست آمریکایی که داستان لینکلن و بوت، دو برادر سیاه‌پوست را روایت می‌کند. نام این دو شخصیت با آمیخته‌ای از طنز انتخاب شده است. نویسنده نام لینکولن و بوت را از نام آبراهام لینکولن، شانزدهمین رئیس‌جمهور آمریکا، و جان ویلکز بوت، قاتل وی، برگرفته است. چنین انتخابی از یک عمر رقابت و کینه‌توزی دو برادر خبر می‌دهد. این برادران که گذشته آن‌ها را تسخیر کرده است، مجبور می‌‎شوند با واقعیت درهم شکسته‌ی آینده‌ی خود روبه‌رو شوند.

ماجرای کتاب زبردست / زیردست از جایی شروع می‌شود که بوت به‌تنهایی با خود سه‌کارت بازی می‌کند. بوت که به سه‌کارتی معروف است، بارها و بارها این بازی را در تنهایی و در موقعیت‌های فرضی بازی می‌کند، بر رقیب خیالی پیروز می‌شود و از دست پلیس‌ها فرار می‌کند. در همین حین است که لینکولن سر می‌رسد و او را غافلگیر می‌کند. آن‌ها با هم از هر دری سخن می‌گویند تا آنکه بوت پیشنهاد می‌دهد از طریق بازی سه‌کارت پول دربیاورند. لینکولن پیشنهاد او را رد می‌کند و اظهار می‌کند که تصمیم ندارد که به این کار قدیمی برگردد؛ اما لینکولن هم کاری بهتر از این ندارد. او لباس آبراهام لینکولن را می‌پوشد، در کافه‌ای می‌نشیند و به مردم اجازه می‌دهد که به او شلیک کنند. از همین قسمت داستان است که سرگذشت این دو برادر و اختلافات قدیمی ریز و درشتشان کم‌کم برای خواننده روشن و مشخص می‌شود. مادر لینکولن و بوت در کودکی آن‌ها را ترک کرده و پدرشان مردی لاابالی، هوس‌باز و ولخرج است. حال، لینکولن و بوت در زندگی شخصی و اجتماعی‌شان با مشکلات زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و درگیر آسیب‌های اجتماعی بسیاری هستند.

نویسنده در کتاب زبردست / زیردست، در خلال مشاجرات دو برادر و شرح گذشته‌ی آن‌ها به مسائل اجتماعی زیادی اشاره می‌کند. فقر، محرومیت و تبعیض نژادی چند نمونه از معضلات اجتماعی هستند که نویسنده از خلال نمایشنامه آن‌ها را مطرح می‌کند. همچنین انتخاب نام شخصیت‌های نمایشنامه از روی دو شخصیت مهم در تاریخ آمریکا، اشاره‌ای نمادین است که قابلیت تفسیرپذیری بسیاری دارد و ذهن خواننده را وامی‌دارد تا ریشه‌های تاریخی مشکلات اجتماعی را بکاود و شکل‌گیری حیات اجتماعی انسان‌ها را در بستری از تاریخ مشاهده کند.

نسخه‌ی حاضرِ کتاب زبردست / زیردست را انتشارات افراز با ترجمه‌ی آراز بارسقیان منتشر کرده است.

کتاب زبردست/ زیردست برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای تمام کسانی که به نمایشنامه، به‌ویژه‌ نمایشنامه‌های اجتماعی علاقه‌مند هستند، مناسب است.

در بخشی از کتاب زبردست / زیردست می‌خوانیم

لینکولن: خودتو زخمی کردی؟
بوت: من یه «عصر به یاد موندنی» داشتم.
لینکولن: به‌نظر می‌آد خودتو زخمی کردی.
بوت: گریس گریس گریس. گریس. اون خواست برگردم. اونقدر دلش می‌خواست برگردم که رو تمام مدتی که با هم نبودیم خط کشید گفت اصلاً از هم جدا نشدیم. روی تمام دوران بچگی‌ تا سالای نوجوونی، رو اولین دوست پسرش خط کشید تا بتونه بگه از همون بدو خلقت با هم بودیم.
لینکولن: مرد، عالیه.
بوت: و حتی تمام بلاهایی رو که سرش آوردم. همه رو فراموش کرد. حتی جریان زنی که موقع دوستی‌مون باهاش ارتباط داشتم رو
لینکولن: اونم خط کشید؟
بوت: آقای پاکیزه، آقا، آقای پاکیزه!
لینکولن: کجا بردیش؟
بوت: تو خونه‌ی خودش بودیم. من غذا گرفتم. سر بهترین مغازه وایستادم و کتم رو با بهترین خوراکیا پر کردم. موزیک گذاشتیم، شمع روشن کردیم و
لینکولن: و تو رفتی؟
بوت: معلومه که رفتم!
لینکولن: مزخرف می‌گی.
بوت: من اراده کردم و اون آب شد. و اون هاه می‌دونی خیلی عالی بود. می‌دونی، نمی‌خوام حسودیت بشه.