کتاب انسان زیباشناس: گفت و گوهایی درباره‌ی هنر و زیباشناسی

کتاب انسان زیباشناس دربردارنده‌ی مباحث و مطالبی است که حول محور زیبایی‌شناسی مطرح شده‌اند. هانس مایس در این اثر کوشیده طی گفت‌وگو ‌‌با ده تن از برجسته‌ترین فلاسفه و متخصصان حوزه‌ی زیبایی‌شناسی، مباحث جدید مرتبط با زیبایی‌شناسی و فلسفه‌ی هنر را تحلیل کند. همچنین تصویری دقیق از نظریات فلاسفه‌ی هنر را در عصر حاضر، پیرامون مقوله‌ی زیبایی برای خوانندگان ترسیم کرده است.

درباره‌ی کتاب انسان زیباشناس

تا چه اندازه با مفهوم هنر آشنایید؟ چه‌قدر از موضوع زیبایی‌شناسی آگاهی دارید و آیا مباحث فلسفی مرتبط با زیبایی و هنر برای شما جذاب و قابل‌توجه هستند؟ آیا تا‌به‌حال به رابطه‌ی میان هنر، زیبایی و فلسفه اندیشیده‌اید؟ واقعیت این است که اندیشه‌های زیبایی‌شناختی در زندگی روزمره‌ی ما انسان‌ها نقش مهمی دارند و از سوی دیگر، مصادیق ملموس زیبایی‌شناسی نیز در تمامی بخش‌های زندگی ما دیده می‌شوند. البته تجربه‌های زیبایی‌شناختی صرفاً به هنر محدود و منحصر نمی‌شوند و در حقیقت ما به‌طور مداوم در تمام امور زندگی خود با این مفهوم سروکار داریم، از انتخاب یک لباس زیبا برای مهمانی تا پیدا کردن یک فیلم خوب برای تماشا کردن.

در طول تاریخ بشری، علم فلسفه توجه ویژه‌ای به زیبایی‌شناسی داشته و فلاسفه‌ی بزرگی همچون افلاطون، ارسطو، هگل و شوپنهاور، در آثار خود به‌طور مفصل آن را بررسی کرده‌اند. شناخت دیدگاه فلاسفه نسبت به زیبایی‌شناسی و دایره‌ی معنایی آن از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به همین نکته، هانس مایس (Hans Maes) در کتاب انسان زیباشناس (conversations on art and aesthetics) سعی کرده تا نظریات فلاسفه‌ی عصر حاضر را پیرامون مبحث زیبایی‌شناسی تجزیه و تحلیل کند. در اثر پیش‌رو، نویسنده با مهارتی ستودنی به گفت‌و‌گو و بحث با ده تن از فیلسوفان نام‌آشنای حوزه‌ی زیبایی‌شناسی و فلسفه‌ی هنر پرداخته و طی مصاحبه‌های مفصلی با ایشان توانسته کتابی منحصر‌به‌فرد و خواندنی را به مخاطبان ارائه کند.

جرالد لوینسون، آرتور سی. دانتو، سینتیا فریلند، کرولین کورسمایر، جنیفر رابینسون، راجر اسکروتن، گرگوری کوری، پل گایر، نوئل کرول و کندال والتون، فیلسوفانی هستند که هانس مایس در این کتاب با آن‌ها به گفت‌و‌گو و مصاحبه نشسته است. این فیلسوفان نماینده‌ی یک یا دو نسل از فلاسفه‌ی آمریکایی و انگلیسی به شمار می‌روند که نویسنده تلاش داشته دیدگاه‌های متنوع و مواضع فلسفی ایشان را در زمینه‌ی زیبایی‌شناسی و حواشی آن به خوانندگان نشان دهد. فیلسوفان حاضر در این اثر، عموماً در حیطه‌ی سنت فلسفه‌ی تحلیلی به مطالعه مشغول‌ بوده‌اند. خوب است بدانید که در کنار مصاحبه‌های ارائه‌شده از هر فیلسوف، پرتره‌هایی از مصاحبه‌شوندگان نیز به چشم می‌خورد که می‌تواند نکات مهمی را در مورد شخصیت ایشان منعکس کند. از میان مطالب و مباحث مطرح‌شده در این اثر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ارتباط میان ارزش هنری یک پدیده و تجربه‌ی زیبایی‌شناختی، بروز عواطف آدمی در حوزه‌ی هنر، نظریه‌سازی در ذیل زیبایی‌شناسی و نقد هنری با توجه به فلسفه‌ی هنر.

کار برگردان کتاب انسان زیباشناس به زبان فارسی را آبتین رادمنش برعهده داشته و انتشارات چشمه نیز آن را به‌عنوان بیست‌وهشتمین مجلد مجموعه‌ی کانون به علاقه‌مندان فلسفه‌ی هنر عرضه کرده است.

درباره‌ی مجموعه کتاب‌های کانون

مجموعه‌ی «کانون» دربردارنده‌ی آثاری است که هر کدام پیرامون یکی از موضوعات هنر به نگارش درآمده‌اند؛ از هنرهای نمایشی گرفته تا نقاشی و حتی مفاهیم انتزاعی حوزه‌ی هنر! نکته‌ی جالب توجه در این سری کتاب‌ها، آمیختگی آن‌ها با شاخه‌های گوناگون علوم انسانی است. به‌طوری که در شمار قابل‌توجهی از کتاب‌های کانون شاهد پیوند گرایش‌های متنوع رشته‌های هنری با علوم انسانی هستیم.

کتاب‌های «درآمدی بر مطالعات سینمایی»، جلد دوازدهم، «تشابه‌ها و تناقض‌ها»، جلد هفدهم و «پرتره‌ها و اشخاص»، مجلد ششم این مجموعه به شمار می‌روند که به همت نشر چشمه راهی جهان کتاب شده‌اند.

نکوداشت‌های کتاب انسان زیباشناس

• خواندن کتاب انسان زیباشناس را به‌شدت توصیه می‌کنم. درگیر شدن با استدلال‌ها و بحث‌های ارائه‌شده در این اثر برای هر مخاطبی که نه‌تنها به هنر، بلکه به فلسفه نیز علاقه‌مند است، بسیار آموزنده خواهد بود. (الیزابت شلکنز، دانشگاه دورهام)
• من که از مطالعه‌ی گفت‌وگوهای هانس مایس درباره‌ی هنر و زیبایی بسیار لذت بردم. علاقه‌ی من به این کتاب تا حدی به این موضوع مربوط بود که از قبل، اکثر مصاحبه‌شوندگان را می‌شناختم. با برخی از آن‌ها به‌خوبی آشنا بودم اما برخی را زیاد نمی‌شناختم. (درک ماتراورز)
• پرسش‌ها و دیدگاه‌های مایس به‌طور شگفت‌انگیزی زیرکانه هستند. (اندرو هادلستون)

کتاب انسان زیباشناس برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی کتاب انسان زیباشناس را به علاقه‌مندان مباحث فلسفی در حوزه‌ی زیبایی‌شناسی و هنر توصیه می‌کنیم. دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی هنر نیز از خواندن این اثر غافل نشوند.

در بخشی از کتاب انسان زیباشناس: گفت و گوهایی درباره‌ی هنر و زیباشناسی می‌خوانیم

به نظرم فیلسوفان نه‌فقط مجذوب موسیقی، بلکه مجذوب موسیقی «ناب» سازی بدون همراهی کلمات‌اند. و علت این است که ارزش این موسیقی را نمی‌توانیم از این منظر توضیح دهیم که درباره‌ی چیست، چه چیز را بازمی‌نماید یا تصویرنمایی می‌کند.

می‌توان تمایزی قائل شد میان این‌که موسیقی بیانگر عاطفه باشد، بیانِ عاطفه‌ی کسی باشد یا عاطفه‌ای را در مخاطب برانگیزد. بیایید برای شروع روی آخری تمرکز کنیم. موسیقی غمگین می‌تواند ما را غمگین کند. اما این اتفاق چگونه رخ می‌دهد وقتی این موسیقی چیزی فراهم نمی‌کند که بخواهیم به خاطرش غمگین باشیم. هیچ خسرانی تجربه نمی‌کنیم. کاملاً برعکس، گوش دادن به موسیقی غمگین می‌تواند تجربه‌ای غنی و ارزنده باشد.

به نظرم موسیقی به شیوه‌های مختلف می‌تواند عواطف را برانگیزد. بعضی چندان جالب نیستند، مثل عواطفی که وقتی موسیقی یاد چیز دیگری می‌اندازدم احساس می‌کنم، مثلاً سگ کوچولوی دوست‌داشتنی‌ام یا مرگ والدینم. درعین‌حال، گاه خود موسیقی ایجاب می‌کند عواطفی را احساس کنیم، نه این‌که فقط بر اثر تداعی‌های اتفاقیِ حاصل از شنیدن آن موسیقی عاطفه‌ای در ما ایجاد شود. و شیوه‌های بسیاری هست برای آن‌که موسیقی عواطف مقتضی را در کسانی که جری لوینسون به آن‌ها می‌گوید شنونده‌ی با «پس‌زمینه‌ی مناسب» برانگیزد. یکی از شیوه‌های اصلی این است که موسیقی شنونده‌ها را در وضعیت حرکتی و فیزیولوژیکیِ مختص عواطف خاص قرار می‌دهد. به همین ترتیب است که موسیقی شاد ما را شاد می‌کند و موسیقی محزون در حزن فرومی‌بردمان. شواهد تجربی کافی مبنی‌بر این‌که این اتفاق رخ می‌دهد وجود دارد.