کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب

عشق یکی از مفاهیم اصلی و تکرارشونده‌ی آثار سینمایی است. صالح نجفی در کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب با نظر به یکی از مهم‌ترین آثار سینمای ژاپن این مفهوم را واکاوی می‌کند. نویسنده عشق را از منظر متفکران متعدد بررسی و نزدیک‌ترین دیدگاه را به فیلم عاشقان مصلوب اتخاذ می‌کند.

درباره‌ی کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب

کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب نوشته‌ی صالح نجفی (Saleh Najafi) به نقد و بررسی یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ژاپن می‌پردازد. فیلم عاشقان مصلوب (The Crucified Lovers) به کارگردانی کنجی میزوگوچی (Kenji Mizoguchi)، به گفته‌ی آلن بدیو (Alain Badiou) یکی از بهترین فیلم‌های عاشقانه در تاریخ سینمای جهان است. نجفی با بررسی عناصر متنی و فرامتنیِ فیلم، به تحلیل گفتمان عشق و نسبت آن با جامعه و فرهنگ می‌پردازد.

فیلم مملو از اتفاقات و رویدادهای تصادفی است. درنتیجه‌ی سلسله‌ای از حوادث که البته، از منطق و علیت پیروی می‌کنند، دو نفر عاشقِ یکدیگر می‌شوند. دو شخصی که در ابتدا هیچ ربطی به یکدیگر ندارند، در جایگاهی قرار می‌گیرند که راهی جز عاشق شدن پیدا نمی‌کنند. سرنوشت و تقدیر در عشقِ موهئی و اُسان دخیل است.

نیمه‌ی اول داستان در چاپخانه‌ای می‌گذرد که صاحبش شخص متمولی به نام ایشون است. موهئی مرد جوان و هنرمندی است که زندگی خود را وقفِ کار در چاپخانه کرده. همسر ایشون، اُسان نام دارد که به ارتباط پنهانی شوهر خود با خدمتکارِ چاپخانه مشکوک شده. اما این خدمتکار برای رهایی از مزاحمت‌های اربابش، خود را به دروغ نامزد موهئی معرفی می‌کند. موهئی برای کمک به خدمتکار نقش نامزد او را بازی می‌کند. ازطرفی اُسان از موهئی درخواست کمک می‌کند. اسان، همسر ایشون، نیم‌ سکه طلا برای خانواده‌اش می‌خواهد؛ چراکه شوهر تنگ‌نظرش حاضر به کمک به خانواده‌ی او نیست. موهئی در جریان جعل کردنِ مهرِ صاحبش، لو می‌رود و این اتفاق، رویدادهای متعدد دیگری را به دنبال دارد که درنتیجه‌ی آن منجر به فرار موهئی و اُسان از چاپخانه می‌شود. فشار زندگی بر روی این زن و مرد، آن‌ها را به این نتیجه می‌رساند که در رودخانه خودکشی کنند، اما اعتراف به عشقِ موهئی نسبت به اُسان، آن‌ها را به زندگی باز می‌گرداند. اما تازه فیلم به نیمه رسیده و پس از این ماجراهای زیادی در انتظار این دو عاشق است که مهم‌ترینش انتقام ایشون از آن‌هاست.

صالح نجفی با ارجاع‌های برون‌متنی و مقایسه‌ی عنصر عشق در این فیلم با دیگر فیلم‌های مطرح جهان و همچنین با نگاه به رویکردهای مختلفِ متفکران به عشق، این فیلم را خوانش می‌کند. نویسنده بیش‌ از همه، از رویکرد آلن بدیو، متفکر مکتب نئومارکسیسم در تحلیل فیلم بهره می‌برد. به گفته‌ی بدیو در فکر کردن به عشق، سه برداشت غالب وجود دارد. برداشت اول معرف عشق کلاسیک است که در آن عشق بدل به داستانی خیالی می‌شود که در آن دو انسان، تنها به‌هم اضافه شده‌اند. یکی‌شدن عاشق و معشوق در عشق کلاسیک معنا ندارد. موضع دوم عشق رمانتیک است. در این دیدگاه عشق یعنی حل شدن در یکدیگر و آمیختگی دو نفر باهم. رومئو و ژولیت چنین عشقی نسبت به یکدیگر دارند و نویسندگان ژاپنی نیز علاقه‌مند به همین رویکرد هستند که در آن دو عاشق به این دلیل که در جامعه‌ی خود نمی‌توانند به این درهم‌آمیختگی برسند، کارشان به مرگ یا خودکشی می‌کشد. و اما عشق در رویکرد سوم، به‌منظور تشکیل خانواده و تولیدمثل بچه صورت می‌گیرد. اما طبق نظر بدیو حالت چهارمی وجود دارد که در آن عشق بر اساس یک فقدان و شکست شکل می‌گیرد. رابطه‌ی عاشقانه‌ای که بر انفصال ساخته می‌شود، در فیلم عاشقان مصلوبِ میزوگوچی پدیدار می‌شود.

این کتاب اولین جلد از مجموعه‌ی عشق در سینماست که توسط انتشارات لگا روانه‌ی بازار شده است.

درباره‌ی مجموعه‌ی عشق در سینما

مجموعه‌ی «عشق در سینما» با ده عنوان کتاب، به بررسی و تحلیلی دقیق از ده فیلم مهم تاریخ سینما می‌پردازد. این ده جلد مباحثی مستقل از یکدیگر دارند و رعایت ترتیب در مطالعه‌ی آن‌ها الزامی نیست. صالح نجفی مؤلفِ این مجموعه است و انتشارات لگا چاپ و نشر آن را بر عهده دارد. از مجلدهای دیگرِ این مجموعه می‌توان به «عشق در سینما: بوسه‌های دزدکی»، «عشق در سینما: در ستایش عشق»، «عشق در سینما: مثل یک عاشق» و «عشق در سینما: خانه‌ی خالی» اشاره کرد.

کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب برای چه کسانی مناسب است؟

عاشقان و اهالی سینما و متخصصین حوزه‌ی فیلم‌سازی، مخاطبان این کتابند.

در بخشی از کتاب عشق در سینما: عاشقان مصلوب می‌خوانیم

در فیلم تمام این دلالت‌های ضمنی در فروشگاه ایشون نشان داده می‌شود: کارگاه او در حال تهیه و تولید تقویم‌هایی برای کاخ امپراتور است. این قضیه نه‌تنها نشان می‌دهد که فیلم در کانسای/کیوتو می‌گذرد، بلکه در ضمن نشان می‌دهد داستان در محیط دوره‌ی اِدو روی می‌دهد زمانی که کاخ امپراتور در پایتخت قدیم ژاپن، کیوتو، واقع بود. میزوگوچی برای نمایش وفادارانه‌ی این دوره زحمت زیادی کشید. تجزیه‌وتحلیل میزان‌سن در صحنه‌های چاپخانه نشان می‌دهد که او با چه توجهی به جزئیات کوشیده این عالم اجتماعی را بازنمایاند. فوسوما و بیوبو که در پسزمینه‌ی بسیاری از نماهای اولیه حضور دارند نشانه‌ی واضحی‌اند از منزلت و مقام عالیِ این هنر_صنعت و احساس تعهد به کار. فضاهای داخلی در فیلم میزوگوچی با تُشک‌های معروف ژاپنی (futon)، چراغ‌ها و فانوس‌ها و نیز شکل خوابیدن آدم‌ها در این فضاها، که به سلول می‌مانند، همه و همه تعریف‌کننده‌ی یک‌جور پدیدارشناشیِ معاشقه‌اند، تا به لحظه‌ی محوری فیلم (دقیقۀ 62 تا 65) برسیم: موهئی و اُسان، عشاق ممنوع، به‌اتفاق هم می‌گریزند و مقامات حکومتی کمر به تعقیب‌شان می‌بندند. آن‌ها تصمیم می‌گیرند در دریاچه‌ی بیواکو خودکشی کنند و در آستانه‌ی این کار پی به نیروی عشق می‌برند که به هم پیوندشان زده است. هنگامی که قایق‌شان در دریاچه پیش می‌رود دریاچه در فیلم‌های میزوگوچی همواره عرصه‌ای برای دگرگونی است می‌بینیم که موهئی ایستاده و اُسان در برابر او نشسته؛ هر دو سرهاشان را خم کرده‌اند.