معرفی و دانلود کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک

معرفی کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک

کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک نوشته‌ی پژمان نظرزاده آبکنار دربردارنده‌ی مجموعه جستارهایی است که با رویکردی تحلیلی به جهان سینمایی علی حاتمی سر می‌زند و نگاه او به تاریخ ایران و تجدد را بررسی می‌کند. نویسنده با تمرکز بر فیلم کمال الملک، مباحث تحلیلی و نقادانه‌ی خود را مطرح می‌سازد و در این میان از مرور سایر آثار این کارگردان غافل نمی‌ماند تا تحلیلی جامع‌نگرانه را پیش روی مخاطب قرار دهد.

درباره‌ی کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک

قابل انکار نیست که علی حاتمی در سینمای ایران راهگشای مسیری نو بود که موفق شد با آمیختن تاریخ به هنر و ادبیات، سبکی منحصربه‌فرد بیافریند. به همین خاطر قاب‌های او آکنده از عناصر فرهنگی و تاریخی بود و آن‌چه آثارش را متمایز می‌ساخت این بود که بر واقعیات تاریخی تکیه نمی‌کرد، بلکه به تفسیر خود از وقایع اعتقاد داشت. پژمان نظرزاده آبکنار در کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک در تلاش است تا با نگاه عمیق‌تری به این رویکرد نظر بیندازد.

درحقیقت جستارهای نقادانه‌ی کتاب بیش از آن‌که بر جنبه‌های سینمایی فیلم‌های علی حاتمی تکیه کند، بر آن است تا جهان سینمایی این کارگردان ایرانی را در رویارویی‌اش با سنت و فرهنگ ایرانی مورد واکاوی قرار دهد و در این میان فیلم کمال الملک را به‌عنوان نماینده‌ی آثار او برگزیده است.

جستاری بلند در باب نگاه علی حاتمی به تاریخ و تجدد

آبکنار در کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک پس از آن‌که در مقدمه‌ای مفصل نگاهی کلی به جهان سینمایی علی حاتمی می‌اندازد، در طی جستاری، معنای مدرنیسم را برای مخاطب خود تشریح می‌کند و از دیدگاه‌های مختلف برای بسط مبحث خود بهره می‌برد. او از بررسی منشأ مدرنیته در غرب به تجدد ایرانی می‌رسد و ریشه و تبعات تجدد را در ایران بررسی می‌کند.

در جستار «سلام پدرسالار» نویسنده به دنیای فیلم کمال الملک قدم می‌گذارد و در خلال مرور داستان، مفاهیم نهفته در فیلم را کنکاش می‌کند و از این رهگذر در باب نظام پدرسالار در سلطنت ایران، غیاب رابطه‌ی دوسویه‌ی ملت - دولت در ایران، نسبت حکومت با هنر و... سخن می‌گوید. پژمان نظرزاده آبکنار در این جستار بلند از سایر آثار سینمایی علی حاتمی نیز مصداق می‌آورد و با نگاهی همه‌جانبه دیدگاه او را به‌عنوان فیلمساز و مصادیق سینمایی آثارش را به بوته‌ی نقد و تحلیل می‌گذارد تا کشف جهان نهفته در این آثار هنری را به خوانندگان علاقه‌مند عرضه کند.

گفتنی‌ست که نشر خوب این کتاب سینمایی را ذیل مجموعه‌ی «یک جهان، یک فیلم» به انتشار رسانده است.

کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک برای شما مناسب است اگر

• شیفته‌ی سینما هستید و به حوزه‌ی نقد فیلم علاقه دارید.
• از علاقه‌مندان آثار علی حاتمی هستید و می‌خواهید به شکل اساسی با جهان ذهنی و فکری او به‌عنوان یک فیلمساز آشنا شوید.
• در پی کتابی کم‌حجم و در عین حال جامع می‌گردید که با رویکردی آکادمیک و تحلیلی به سینمای ایران نظر بیندازد.
• فیلم کمال الملک را دیده‌اید و حال می‌خواهید تحلیلی تاریخی از آن بخوانید.

در بخشی از کتاب یک فیلم، یک جهان: کمال الملک می‌خوانیم

مراسم سلام نوروز در کاخ گلستان سرآغاز مواجهۀ مخاطب با یکی از بنیادی‌ترین ایده‌های فیلم‌ساز است: تطهیر و یگانگی اهل هنر. در جایی که دولتمردان و نظامیان ایل قاجار یک‌به‌یک صف می‌بندند تا در دیدار نوروزی تفقدی از جانب شاه نصیبشان شود، میرزا محمدخان غفاری کاشانی، که بناست از امروز کمال‌الملک نامیده شود، غایب است. قرارداد اولِ فیلم‌ساز با مخاطب این است که اهل هنر، حتی اگر در استخدام دربار هم باشند، چنان غرق در عوالم خودشان‌اند که هیچ اعتنایی به این «قافلۀ خوش‌خدمتِ نوکرمآبِ بخیل» ندارند.

نهاد قدرت، که دست بالا را در همۀ مناسبات در کشور دارد و رعایا پیچ‌ومهره‌های سیستم انسان‌ستیز او هستند، می‌فرستد دنبال نقاشی که برخلاف بقیۀ هم‌صنفانش بنگی و افیونی نیست و نیفتاده پای نگاری! فرستادن حاکم به دنبال نقاش‌باشی چند‌بار دیگر و در سکانس‌هایی با حضور مظفرالدین شاه و رضا شاه تکرار می‌شود، که البته عکس‌العمل نقاش به احضارهای بعدی نهاد قدرت متفاوت است و در ادامه به آن‌ها نیز اشاراتی خواهد شد. این تطهیر هنرمند از حوزۀ سیاست و سیاستمداران چنان ادامه می‌یابد که در میزانسنی غیرقابل باور، نقاش در صفی مجزا و جلوتر از سایر نوکران در انتظار حضور شاه می‌ایستد و حتی در زمان ورود شاه نیز نسبت به سایرین تعظیم کم‌تری می‌کند. البته این تمهید نمایشی را فیلم‌ساز دربارۀ کامران‌میرزا، اتابک و امام جمعه اجرا نمی‌کند.

آن‌ها با پذیرش بازی ازلی قدرت،‌قبل از حضور شاه در جایگاه‌های مقرر خودشان حاضرند. اما تطهیر هنرمند و یا حضور و کشمکش گلۀ چاپلوسان درباری صرفاً تفسیرهای صحنه‌های آغازین فیلم نیست. به نظر می‌رسد این کشمکش و هیاهو برای مراسم نوروز و این دلهرۀ‌وزیر تشریفات از ترس غضب ملوکانه بر امر دیگری نیز دلالت می‌کند. حکومتی تماماً مذکر که پدرسالاری را از صدر تا ذیل ارکان حکومت ترویج می‌دهد در انتظار است مشروعیت سال را از حاکم مستبد مطلق‌العنان دریافت کند.

فهرست مطالب کتاب

پیش‌گفتار
مقدمه
حدود مدرنیسم
سلامِ پدرسالار
پی‌نوشت
منابع