کتاب تاریخ تفکر مدیریت

مورگن ویتزل در کتاب تاریخ تفکر مدیریت، به تحلیل رویهٔ تکامل مکتب فکری مدیریت از زمان‌های گذشته تاکنون می‌پردازد. مدیریت در میان تمامی علوم، به اندازهٔ زیادی به گذشتهٔ خود پشت کرده است. بر اساس گفته‌های این کتاب تقدیر شده علم مدیریتی نوین به یک‌باره شکل نگرفته است و علاوه بر محتوای امروزی، گذشته و آینده‌ای دارد که به هم مربوط هستند.

درباره‌ی کتاب تاریخ تفکر مدیریت:

در روند این کتاب چالش‌های معاصری همچون پایداری، فناوری، داده‌ها و مشروعیت، در قالب دیدگاه‌های تاریخی بررسی و از مطالعه‌های موردیِ جدید استفاده شده است. مورگن ویتزل (Morgen Witzel) با تبیین تعامل بین «تکاملِ عقاید مدیریتی» و «تغییرات جامعه»، به آشنایی شما با محتوای مدیریت کمک می‌کند.

کتاب تاریخ تفکر مدیریت (History of management thought) با این ایده شروع می‌شود که مدیریت یکی از عناصر تمدن به شمار می‌آید و شیوه فکر سازندگان تمدن اولیه را در میان رودان (بین‌النهرین)، ایران، مصر، هند، چین، یونان و روم مورد بررسی قرار می‌دهد. سپس به دورهٔ توسعهٔ تجاری پرداخته که از حدود قرن‌های ششم تا هشتم میلادی تا به کنون ادامه یافته است و قبل از پرداختن به اروپای غربی، به خاورمیانه می‌پردازد.

با وجود آنکه مدل‌های مدیریتیِ غالب در هند و چین به‌کندی تکامل پیدا می‌کردند، ولی عصر روشنگری در اروپا، نظریه‌های پیشین دربارهٔ جهان و جامعه را دگرگون کرد. روح پژوهشی موجود در عصر روشنگری باعث توسعه علمی و پژوهشی شد؛ توسعه‌ای که هم در انقلاب صنعتی نقش داشت و هم ایده‌های حاکمیتی و مدیریتی را چند گام به جلو برد.

با گذشت زمان، رشته‌های بیشتری (مدیریت راهبردی، رهبری، مدیریت دانش و الخ) شکل گرفتند که محتوای نظری و ادبیات خود را داشتند. تنش زیادی در میان متخصصان علمی و به اصطلاح رهبر/ مرشد (گرو) وجود داشت. هر چند برخی از آن‌ها از پیشینه تخصصی می‌آمدند، اما گرایش‌شان بیشتر به سمت رویکردهای عمومی‌تر، صحبت مستقیم با مدیران و عرضه راه‌حل‌های عملی مدیریتی بود و نه نظریه‌پردازی صِرف.

تفکر مدیریت با تولید انبوه روبه‌رو شد و باید در شرایط جدید با آن کنار می‌آمد. چگونه می‌توان تولید انبوه را به‌طور کارآمد مدیریت کرد؟ چگونه می‌توان محصولات انبوه را بازاریابی کرد؟ چگونه باید شرکت‌های بزرگ را به لحاظ مالی تأمین کرد؟ تولید انبوه در قالب چالش و واکنش، بخشی از چالش تفکر مدیریت است، نه واکنش به آن. با مورگن ویتزل در پیچ‌وخم‌های رخدادهای تاریخی تفکر مدیریت همراه شوید.

نکوداشت‌های کتاب تاریخ تفکر مدیریت:

- ویتزل دوباره شاهکار کرده و مدیریت روزمره را با در نظر گرفتن دیدگاه‌های متفکران گذشته، زنده کرده است. حالا با مجموعهٔ مدیران، فلاسفه و متفکران تمامی دوران‌ها و مکان‌ها آشنا شده‌ایم. دلیل اینکه این کتاب را به دیگران معرفی می‌کنیم، تحلیل دقیق آن است؛ او به ماهیت بشری، سازمان‌دهی و درک مفاهیم در میان انسان‌ها اهمیت می‌دهد. امری که برای قرن‌ها خط‌قرمز مطالعات بشری بوده است. او به‌خوبی در چارچوب معیارهای انسانی متعارف می‌اندیشد. (جاناتان گاسلینگ، استاد دانشکده امریتوسِ دانشگاه اکستر انگلستان)

- تاریخچهٔ گفته شده در این کتاب کاملاً روشن است. کتابِ جذاب ویتزل، کسب‌وکار را همواره دربارهٔ مردم و سود می‌داند که در طول هزاران سال بدون تغییر باقی مانده است؛ ولی اصول قدیمی باید با دوران جدید هماهنگ شوند. امروزه وسعت کسب‌وکار بی‌نظیر است؛ ولی فناوری‌ها و مالی‌شدن اقتصاد به‌طور فزاینده‌ای مسئله‌ساز شده است. خوانندهٔ این کتاب دربارهٔ چالش اصلیِ «بهره‌برداری از ابتکار و مهارت افراد در راستای کسب سود» مطالب زیادی می‌آموزد. (جی. سی اسپندر، استاد پژوهش دانشگاه کوزمینسکی لهستان)

مطالعه کتاب تاریخ تفکر مدیریت به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب با ترسیم چارچوب مدیریت در قالب چالش و واکنش، منبع مناسبی برای دانشجویان و دانشگاهیانِ جویایِ پژوهش در حوزه‌های کسب‌وکار و فراتر از آن است. همچنین منبع خوبی در حوزهٔ تاریخچهٔ مدیریت و منبع مکملی در رشته‌های انسان‌شناسی و علوم اجتماعی محسوب می‌شود.

مورگن ویتزل را بیشتر بشناسیم:

این مورخ، نظریه پرداز تجارت، مشاور، مدرس و نویسنده کتاب‌های مدیریتی در کانادا متولد شد و لیسانس و کارشناسی ارشد خود را در رشته تاریخ دریافت نمود. او در مرکز مطالعه‌های راهبردی دانشگاه اکستر انگلستان کار می‌کند. ویتزل بیش از بیست کتاب نوشته که "تجارت در چین" و "تاتا: تکامل برند شرکتی" از پرفروش‌ترین‌ آثار او به شمار می‌آیند.

جملات برگزیده کتاب تاریخ تفکر مدیریت:

- پادشاه، بردهٔ تاریخ است.
- زیر «علت» یک‌مسئله، دلیل واقعی نهفته است.
- تغییر اجتناب‌ناپذیر است. در کشوری مترقی، تغییر دائمی است.
- شهر به‌وجود می‌آید، چون هرکدام از ما به‌تنهایی نمی‌تواند خودکفا باشد و به چیزهای زیادی نیاز هست.
- باید از کشورهای خارجی یاد بگیریم و از تجربه‌های‌شان به‌درستی استفاده کنیم، اما استفاده مکانیکی از تجربهٔ خارجی‌ها و تقلید از مدل‌های خارجی فایدهٔ چندانی نخواهد داشت.

در بخشی از کتاب تاریخ تفکر مدیریت می‌خوانیم:

جنگ جهانی دوم تأثیر گسترده‌ای بر تفکر مدیریت برجا گذاشت. در آمریکا و بریتانیا، چالش بزرگ برنامه‌ریزی و تخصیص منابع برای فعالیت‌های جنگی، باعث شد تا تصورات پیشین دربارهٔ سیستم‌ها، سازمان و کارایی بررسی شوند. روش‌های پژوهش عملیاتی در بریتانیا ابداع شدند و در آمریکا گسترش و توسعه پیدا کردند. سپس به‌طور کلی از عرصهٔ برنامه‌ریزی و تحلیل نظامی به دنیای کسب‌وکار پس از جنگ منتقل شدند.

یکی از عوامل زیربنایی پیروزی متحدین، نیروی صنعتیِ استفاده‌شده از سوی آنان برای فعالیت‌های جنگی بود. علم نقش مهمی در پیروزی داشت. علم امکان برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی تولید را فراهم و سیستم‌های تاکتیکی و سلاح‌های جدید را عرضه می‌کرد. علوم به شکستن رمزهای دشمن کمک می‌کردند: «رؤیای بابیج دربارهٔ رایانهٔ برنامه‌ریزی‌شدنی، در نهایت در بلچلی پارک تحقق پیدا کرد. علم، مرگبارترین سلاح، یعنی بمب اتم را در اختیار متحدین گذاشت. سلاحی که استفاده از آن مقاومت ژاپن را در هم شکست و به جنگ پایان داد.»

با این حال، تردیدی نبود که چالش جدید در قالب اتحاد جماهیر شوروی و چین پدید خواهد آمد. سرمایه‌داری و کمونیست در مقابل یکدیگر قرار گرفتند. این ایده که آمریکا حامی دنیای آزاد بود، به‌ویژه در خود آمریکا هم قوی‌تر می‌شد. ایدئولوژی بازار آزاد از لودویگ فون میسس، در آمریکا بسیار محبوب بود.

میسس در کتاب اقدام انسانی که با آغاز جنگ سرد چاپ شد، از بازارهای آزاد و بدون کنترل و پایان دادن به مقررات دولتی استقبال می‌کند. به گفتهٔ او، آزادی مطلق اقتصادی، تنها سیستم اقتصادی است که آزادی را تضمین می‌کند. این امر به‌نوبه‌خود به این معناست که کسب‌وکارها، به‌ویژه کسب‌وکارهای بزرگ، به‌گونه‌ای مدافعان آزادی هستند.