کتاب شیر علم

کتاب شیر علم نوشته‌ی شهریار زمانی، داستانی مستند از زندگی اسدالله علم نخست‌وزیر دربار محمدرضاشاه را به تصویر می‌کشد.

این کتاب روایتی تاریخی از وزیر محمدرضاشاه در قالب مستند داستانی است که ارتباط خاص دربار با او را شرح می‌دهد. شهریار زمانی در مقدمه‌ای که بر اثر خود نگاشته، بیان می‌کند:

«بلوف‌های سیاسی پهلوی دوم و اسدالله علم که در بعضی از صفحات این کتاب دیده می‌شود و همچنین رفتار‌های سیاسی آن‌ها در مواجهه با غرب به‌خصوص آمریکایی‌ها و سیاست‌های نفتی اوپک و همچنین بررسی رفتار مخالفان و تأکید بر پیشرفت کشور و سیاست‌های توسعه‌گرایانه، همگی به دور از واقعیت بوده و در حقیقت، هدف «قلب واقعیت» و وارونه جلوه دادن حقایق بوده است.»

راوی اصلی این کتاب محمدرضا پهلوی است و انتخاب نام شیر علم به این دلیل است که شهریار زمانی در قسمتی از داستان خود در میان گفت‌وگوهای بین شاه و علم، او را به پرچمی که اختیاری از خود ندارد و با وزش باد تکان می‌خورد، تشبیه کرده است.

از شهریار زمانی به دلیل نوشتن رمان «ناهید» در سومین جشنواره داستان انقلاب تقدیر شده است.

در بخشی از کتاب شیر علم می‌خوانیم:

گوشی را روی میز می‌کوبیم. معده‌‌درد کم بود‌، سرمان درد گرفته و خواب‌‌مان هم می‌آید. ‌شب‌ها با قرص هم خواب‌مان نمی‌برد و روزها منگ هستیم‌. عجیب است‌، هم‌زمان با افتادن کشور در دست‌انداز‌، ما هم ناخوش شدیم‌. خدا کند کارمان به جراحی نکشد و با دارو خوب بشویم‌.

پایمان را خم و راست می‌کنیم و بر پنجه می‌ایستیم‌. امروز نرمش صبحگاهی نکرده‌ایم و بدن‌مان سرحال نیست‌. دست به کمر می‌زنیم و راه می‌رویم‌. هر وقت خواستیم نخست‌وزیر جدید منصوب بکنیم‌، از یک ماه قبل از انتصاب تا یک ماه بعد از معرفی دولت‌، همین برنامه را داشته‌ایم‌. سفیر کبیر آمریکا و وزیر مختار انگلیس گُرگُر زنگ می‌زنند و خرده‌فرمایش دارند‌.

برویم پشت میز کار بنشینیم و بقیه‌ی مصاحبه را بخوانیم‌. قبل از خواندن بقیه‌ی مصاحبه به دفتر بگوییم‌، اسدالله را زودتر پشت خط بیاورد‌.

س‌: امینی رفت و آقای عَلَم نخست‌وزیر شد، دلیل آن رفتن و این آمدن چه بود‌؟

ج‌: مناصب اداری در کشور ایران ‌مانند دوی امدادی است و هر کس به اندازه‌ی طاقت و توانش بار برمی‌دارد و به سمت هدف می‌دود‌.

س‌: آقای عَلَم کابینه‌ی امینی را خیلی تغییر نداد و دست به ترکیب اصلی کابینه نزد‌، درست است‌؟

ج‌: این جمله‌ی شما مؤید نظر من است و بیانگر بی‌طرفی شخص اول در امور اجرایی است‌. آقای عَلَم‌، ارسنجانی را هم حفظ کرد و تا روزی که با دولت همراه بود به او دست نزد‌.

س‌: پادشاه در حال پیاده‌سازی اصول انقلاب سفید بود که کشور دستخوش بحران بزرگی شد و مذهبی‌ها، اصناف و بازاریان به خیابان آمدند و علیه رژیم قیام کردند‌.

ج‌: راستش خود من هم غافلگیر شدم‌.

بعد از گذشت مدت‌ها از واقعه‌ی دردناک سال 42، ساعت به ساعت روزهای پرآشوب نیمه‌ی خرداد آن سال در یادمان مانده است.