کتاب مبانی آینده پژوهی از دیدگاه فلاسفه اسلامی

کتاب مبانی آینده پژوهی از دیدگاه فلاسفه اسلامی نوشته‌ی سید علی تقوی نسب و عبدالمجید کرامت زاده، به بررسی مباحثی مانند انواع معانی ضرورت در فلسفه اسلامی، جبر و اختیار و مبانی آینده‌ پژوهی، دیدگاه‌های مختلف درباره فلسفه تاریخ و... می‌پردازد.

اگر هر تفکری را تنها در بستر گفتگوی سازنده و پویا با سنت امکان‌پذیر بدانید، آنگاه ضروری است که دریابید دیدگاه منظومه فکری سنت فلسفه اسلامی در قبال تحولات معرفتی و علوم مختلف چگونه است.

آینده‌پژوهی دانش و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای خوشایند می‌باشد. آینده‌پژوهان در جستجوی کشف، اختراع، ارائه، آزمون و ارزیابی آینده‌های ممکن هستند تا بدین‌ وسیله انسان بتواند آیند مطلوب خود را شکل دهد.

حال این سؤال به جا است که چه ربط و نسبتی میان این رشته که زاییده جهان جدید می‌باشد، با سنت فکری فلسفه اسلامی وجود دارد؟ آیا از آنجا که مفروضات و مسلمات آینده‌پژوهی در سنت فلسفه اسلامی مفقود است، نیازمند گسستی اساسی در نحوه تفکرمان برای تأسیس این علم هستیم؟ یا می‌توان در این سنت شاهد همدلی با این مفروضات و عقلانیتی معطوف به آینده باشیم؟

باید بپذیرید که تا با سنت فکری خویش تسویه‌ حساب نکنید و شرایط امکان یا امتناع نگاه به آینده را در آن نکاوید نمی‌توانید پنجره‌ای رو به آینده بگشایید. در شرایط جهل به سنت، در برزخ نگاه‌های سطحی در خویش فروبسته خواهیم ماند. چنانکه «ریچارد ‌اسلاتر» می‌گوید: «یکی از موارد خاص و مهم برای مطالعه منتقدانه آینده، تحلیل منتقدانه مباحث درسی و علایق نظری و نیز نقد فرضیات جهان‌بینی کنونی و اقداماتی است که بر اساس این نقد باید انجام شود».

کتاب مبانی آینده پژوهی از دیدگاه فلاسفه اسلامی به نحو خاص مفروضات وجود شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناختی، انسان‌شناختی و جهان‌شناختی آینده‌پژوهی را با مبادی و مفروضات نظیرش در فلسفه اسلامی مقایسه کرده و تطبیق می‌دهد. موضوع این رساله در نوع خود اولین اثری می‌باشد که چنین مضمونی را بررسی کرده است.

در بخشی از کتاب مبانی آینده پژوهی از دیدگاه فلاسفه اسلامی می‌خوانیم:

سلب ضرورت از جانب مخالف قضیه. ممکن در این معنا مساوی است با ممکن خاص و ضروری. به تعبیر دیگر معنای اینکه انسان ممکن است به امکان عام، این است که وجود او محال نیست. این معنا از امکان با ضرورت هم جمع می‌شود؛ لذا می‌توان گفت خدا ممکن است به امکان عام؛ یعنی وجود خداوند محال نیست؛ اما وجود خداوند در جهت موافق قضیه ضروری است. پس انسان به‌ عنوان ممکن فی‌نفسه و خداوند به‌عنوان واجب‌الوجود بالذات هر دو در این معنا از امکان شریک‌اند. عموم مردم وقتی از امکان سخن می‌گویند همین معنا را مدنظر دارند.