والتر بنیامین معتقد بود «هنرمند باید همانگونه زندگی کند که میاندیشد»، بنابراین خودکشی کرد. کتاب خیابان یک طرفه اثر این فیلسوف هنرمند است که ما را با نظرات فلسفی پراکندهی او که با روش غیرخطی تدوین شدهاند، آشنا میکند. والتر بنیامین از منتقدان سرمایهداری بود که توانست ایدههای فلسفی خود دربارهی ادبیات و هنر را با فلسفه درهمآمیخته، به شکل بخشهای کوتاه نهچندان بههمپیوسته، شرح دهد.
دربارهی کتاب خیابان یک طرفه
شاید بتوان گفت بهجز دانشجویان فلسفه، ادبیات و جامعهشناسی، کمتر کسی با ایدهها و اندیشهی والتر بنیامین آشناست. این فیلسوف مدرن توانست بارقهها و مظاهر گوناگون اندیشهورزی همچون ادبیات، الهیات، هنر و جامعهشناسی را درهم آمیزد و به نتایج و حتی پیشبینیهایی در باب جهان برسد؛ بااینحال، کسانی که صرفاً به فلسفه و هنر علاقهمند هستند و مطالعات آکادمیک ندارند، چندان به سراغ کتابهای والتر بنیامین نمیروند و این موضوع دلیلی ندارد جز نثر نامنظم و فصلبندیهای نامعمول. کتاب خیابان یک طرفه یکی از همین آثار و از جمله آوانگاردترین کتابهای اوست.
در هر صفحه از کتاب، ایدههای فلسفیای که چندان هم با سایر ایدهها ارتباطی ندارند، بازگو شدهاند. والتر بنیامین برای هنر و ادب اهمیت زیادی قائل بود و به همین دلیل، قطعات کوتاهی که در هر صفحه در اختیار ما میگذارد، از ارزش ادبی و هنری نیز برخوردار هستند.
تصاویری که این فیلسوف آنها را در کنار هم قرار داده است، همچون قطعات یک پازل هستند تا مدرنیته در اروپای اوایل قرن بیستم را نمایان کنند. برای درک نظرات والتر بنیامین در کتاب خیابان یک طرفه، باید بین جملات و ایدههای او قرابت و نقطهی پنهان را پیدا کرد.
جستارهای فلسفی والتر بنیامین، تکههای گمشدهی فرهنگ مدرنیته
کتاب حاضر مانند یک شهر است که باید در خیابانهای آن بچرخید و آنچه نیاز دارید را تهیه کنید. در نخستین بخش کتاب خیابان یک طرفه نشر مرکز با دیدگاه والتر بنیامین دربارهی فعالیتهای ادبی و نقش ادبیات بر روی زندگی و عمل آشنا میشویم. او معتقد است در جهان مدرن، نمیتوان به صرف انجام فعالیتهای هنری و ادبی قانع ماند. قدرت یک نویسنده در عمل اوست. نویسنده باید آنچه را که مینویسد زندگی کند تا هم سخنان او قابلباور شوند و هم خوانندگان به او اعتماد کنند.
یکی از ویژگیهای والتر بنیامین توجه او به اشیاء و جزئیات است. او در بخش «آپارتمان ده اتاقه که بهطرزی اشرافی مبله شده است» ما را به خانهای قرن نوزدهمی میبرد تا با استفاده از وسایل درون آن خانه، ما را با یک جامعهی طبقاتی آشنا کند. او یک رمان جنایی و پلیسی را به خانهی مبلمانشده تشبیه میکند و هر جزء خانه را به معنای بخشی از رمان میداند. در نگاه والتر بنیامین، تمام اجزای بیربط یک محیط، در بطن به همدیگر ارتباط دارند و این رابطه، هستی و ماهیت سبک نوشتاری اوست.

نقد سرمایهداری در خیابان یک طرفه
والتر بنیامین از منتقدان جدی سرمایهداری است و باور خود را در جایجای آثارش گنجانده است. او در بخش «حمایت قانونی از مستمندان» کتاب خیابان یک طرفه یک روایت کوتاه طنزآمیز را مطرح میکند. در این بخش با ناشری آشنا میشویم که از دست نویسندهی کتابِ زیاندهی شاکی است و با او تماس میگیرد تا بابت فروش نرفتن کتابهایش از او گله کند.
نویسنده نیز با لحنی شوخ و کنایهآمیز به ناشر میفهماند که انتشارات همچون سالن قمار است و ناشرها همچون یک قمارباز، بر روی آثار نویسندگان به امید برنده شدن، شرطبندی میکنند و ناشری که باخته، گرفتار دام سرمایهاندوزی خود شده است.
والتر بنیامین فقط نقاد اجتماع و فیلسوف نبود. او نگاه و زبان شاعرانهای نیز داشت و طرز نگرش خود دربارهی عشق را در قالب تأملات ادبی کوتاهی بازگو میکرد. در کتاب خیابان یک طرفه ترجمهی حمید فرازنده با بخشی به نام «بالکن» مواجه میشویم که قطعات ادبی کوتاه با نام گلهای مختلف، مثل سوسن، میخک صورتی و کاکتوس، در کنار هم گنجانده شدهاند.
هر کدام از این قطعهها معنا و مفهوم خاصی دارند؛ مثلاً گل سوسن به این معناست که عاشق، معشوق را از محیط زندگی و گذشته و بدیهایش جدا و مستقل میبیند. در نگاه عاشق، معشوق هویتی پاک و بیآلایش از همهچیز دارد و همچون یک لوح سفید از آسمان نازل شده است. با خرید کتاب خیابان یک طرفه والتر بنیامین، با اندیشههای اثرگذارترین فیلسوف مدرن اروپا مواجه میشوید؛ کسی که کوشید تا همانگونه که میاندیشد، زندگی کند.
کتاب خیابان یک طرفه برای شما مناسب است اگر
- به کتابهای فلسفه مدرن که تعمداً از روایت خطی پرهیز کردهاند و با جملات ظاهراً بیربط به همدیگر، مفهومی فلسفی را منتقل میکنند، علاقهمندید.
- به درک نقش فلسفه در هنر علاقه دارید و میخواهید با یکی از کتابهای فلسفه هنری روبهرو شوید که از مزایا و معایب و اثرات مدرنیته بر نگاه هنری انسان سخن میگوید.
- فلسفهی آلمان را دوست دارید و میخواهید با نظرات مدرن فلسفهی قارهای آشنا شوید.
در بخشی از کتاب خیابان یک طرفه میخوانیم
به مردم: لطفا مواظب این نونهالها باشید!
چیست «آنچه حل شده»؟ آیا همهى مسائل زندگىهاى ما، در طول عمرمان، همچون شاخ و برگى که چشماندازمان را مسدود مىکند، پشت سرِ ما نمىماند؟ هرگز به فکرمان نمىرسد که این شاخ و برگ را از ریشه درآوریم یا لااقل کوتاهش کنیم. شلنگانداز پیش مىرویم و آن را پشت سر مىگذاریم، و از فاصلهى دور مىبینمش که هنوز آنجاست، امّا همچون تودهیى درهم و تیره، و به گونهیى معمّاوار درهم پیچیده.
موقعیت تفسیر و ترجمه در مقابل متن، مانند موقعیت سبک و تقلید در مقابل طبیعت است: نگاه به پدیدهیى واحد از جنبههاى متفاوت. در برابر درختِ متنِ مقّدس، این هر دو تنها برگهایى هستند که جاودانه خشخش مىکنند؛ و در برابرِ درختِ متنِ دنیوى: میوههایىاند که در موعد مقرّر به زمین مىریزند.
مردى که زنى را دوست دارد، تنها به نقصهاى معشوق، به هوسها و ضعفهاى او نیست که وابسته است: چینهاى صورتش، خالهایش، لباسهاى ژندهاش، و یکوَرى راه رفتناش، او را استوارتر و بیرحمانهتر از هر گونه زیبایى به زن وابسته مىکند. این را دیرى است همه مىدانند. امّا چرا؟ اگر این نظریه درست باشد که مرکزِ احساس در سر نیست، و این که ما از یک پنجره، یک تکّه ابر، یک درخت، نه در مغزمان، بلکه در جایى که مىبینیمشان، تجربهى احساسى به دست مىآوریم، پس وقتى نیز به معشوقمان نگاه مىکنیم، از خود بهدر مىشویم؛ امّا این بار در آزارى پر تنش و سراسر از خود بیخود شده. احساسات ما، همچون فوجى پرندهى خیره شده در تلالوهاى زن محبوبمان پر و بال مىزند. و همانطور که پرندهها در کنجِ پر شاخ و برگ درختى پناه مىگیرند، احساسات نیز به درون چینهاى پر سایه، و به سوى نقاط ضعفِ پنهان و حرکتهاى ناشیانهى بدنى که دوستش داریم مىگریزند و آنجا آرام و قرار مىگیرند.
بله























