کتاب عرب و اسرائیل اثر ماکسیم رودنسون با ترجمه رضا براهنی از نشر خوارزمی

سرزمین زیتون یا سرزمین موعود؟ کتاب عرب و اسرائیل روایت‌گر تسخیر یک سرزمین است. ماکسیم رودنسون ما را با پیشینه‌ی خلق ایده‌ی صهیونیسم در قرن نوزدهم، نژادپرستی مسیحیان اروپا علیه یهودیان، یورش صهیونیست‌ها به فلسطین که در نهایت به اشغال این سرزمین و برقراری دولت یهودی منجر شد، آشنا می‌کند. ماکسیم رودنسون عوامل تشکیل اسرائیل را نه در وقایع معاصر، بلکه در دیدگاه‌های آخرالزمانی و اعتقاد یهودیان به سرزمین موعود می‌داند و جنگ‌های اسرائیل علیه کشورهای عربی، از جمله اردن، لبنان، مصر و سوریه را شرح می‌دهد.

درباره‌ی کتاب عرب و اسرائیل

جنگ بی‌پایان خاورمیانه از چه زمانی آغاز شد؟ در سال 1948 و آغاز یورش شدید یهودیان اروپا به سرزمین فلسطین؟ یا سال 1939 و روزی که هیتلر سوار بر موج یهودستیزی اروپا شروع به قتل‌عام یهودیان کرد و این قوم با سرعتی فراتر از قبل به سوی فلسطین یورش آوردند؟ شاید هم از 1896 که تئودور هرتسل - بنیان‌گذار ایده‌ی صهیونیسم - به این نتیجه رسید که یهودیان، ملت برتر خدا هستند و باید سرزمینی را تصرف کنند؟

هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند جنگی که اروپایی‌ها شعله‌ی آن روشن کردند و آتش آن دامان مردم خاورمیانه را گرفت دقیقاً از کدام سرچشمه آب می‌خورد، اما کتاب عرب و اسرائیل (Israel And the Arabs) به قلم ماکسیم رودنسون (Maxime Rodinson) - که خود نیز یهودی است و شاید کمتر بتوان او را به داوری ناعادلانه به نفع فلسطینی‌ها متهم کرد - ما را با تاریخ بنیادگرایی یهود و درگیری اسرائیل و عرب‌ها آشنا می‌کند.

بررسی ریشه‌های تاریخی صهیونیسم و واکاوی تاریخ فلسطین که از گذرگاه استعمار انگلستان می‌گذرد، کاری است که تاریخ‌نگاران، شرق‌شناسان و جامعه‌شناسان انجام می‌دهند و بارقه و نوری برای حل مناقشه‌ی بی‌پایان خاورمیانه را جست‌وجو می‌کنند. ماکسیم رودنسون نیز یکی از همین شرق‌شناسان است و در کتاب عرب و اسرائیل به مباحثی همچون نقش امپراتوری عثمانی و قیمومیت انگلستان در اشغال شدن فلسطین می‌پردازد؛ البته این استدلال‌ها از نظر صهیونیست‌ها کاملاً بی‌اهمیت هستند.

تاریخچه‌ی صهیونیسم از دید ماکسیم رودنسون

غصب فلسطین برای یهودیانِ صهیونیست، دلیل تاریخی و سیاسی و... ندارد، بلکه آن‌ها به‌صورت جدی معتقد هستند که فلسطین از سه هزار سال پیش به آن‌ها وعده داده شده و این منطقه، سرزمین موعود برای یهودیان است! با این حال ماکسیم رودنسون در کتاب عرب و اسرائیل قصد ندارد به باورهای خرافی و متافیزیکی یهودیان درباره‌ی سرزمین موعود بپردازد.

او با عبور از آموزه‌های عجیب و آخرالزمانی صهیونیست‌ها، ما را به قرن نوزده می‌برد؛ زمانی که یهودستیزی اروپایی‌ها شدت گرفت و آن‌ها به فکر افتادند تا ناسیونالیسم (فاشیسم) یهودی را در میان قوم خود تقویت کنند.

اروپایی‌ها؛ بنیان‌گذاران فاشیسم و نسل‌کشی

اروپایی‌ها یهودستیز بودند. آن‌ها تا سالیان سال هرود بزرگ (پادشاه یهودیه) را قاتل مسیح و به دنبال آن، یهودیان را دشمنان مسیحیان می‌دانستند. همین افکار باعث شد در اغلب کشورها از جمله فرانسه و آلمان که از پیشگامان بنیادگرایی دینی و مؤسسان دادگاه‌های تفتیش عقاید بودند، یهودی‌ها منفور باشند.

این وضعیت تا سال 1879 و آغاز فعالیت‌ها علیه نژاد سامی (نژاد یهودی‌ها)، در حد عرف و رفتارهای اجتماعی بود، اما در دوره‌ی بیسمارک و به دلایل سیاسی، دولت نیز سیاست‌های ضدیهود را آغاز کرد. سیاست‌های بیسمارک که در کتاب عرب و اسرائیل با شرح نمونه‌هایی از آن‌ها مواجه می‌شویم، هر روز بیش از قبل اجرا و تبلیغات علیه یهودیان تشدید می‌شد؛ این وضعیت موجب شد تا یهودیان نیز تصمیم بگیرند مثل بیسمارک و مسیحیان تندرو، به نژادپرستی روی آورند و خود را برتر از دیگر افراد جامعه بدانند؛ این روحیه‌ی نژادپرستی توسط تئودور هرتزل تئوریزه و به ایده‌ی فاجعه‌باری به نام «صهیونیسم» ختم شد.

از آشویتس تا توهم سرزمین موعود در تاریخ یهودیان

امپراتوری عثمانی بدون شک قوی‌ترین و مقتدرترین حکومت اسلامی در طول تاریخ بود که توانست تا قلب اروپا لشکرکشی کند؛ اما این امپراتوری نیز طبق دیالکتیک طبیعیِ تاریخ که هیچ قدرتی در آن پایدار نیست، به‌شدت تضعیف شد. از قرن هجدهم، برتری نظامی و سیاسی اروپایی‌ها به مرور افزایش یافت و یهودیان نیز به سمت فلسطین که از نظر خودشان، حق مسلم آن‌هاست و خدا این منطقه را برایشان طراحی کرده، راهی شدند. این واقعه جرقه‌ی نخستین درگیری میان عرب‌ها و اسرائیل را روشن کرد که در کتاب عرب و اسرائیل اثر ماکسیم رودنسون با آن آشنا می‌شویم.

پایان جنگ جهانی اول و سقوط امپراتوری عثمانی - که خود تا حد خوبی نژادپرست بود و نژاد ترک را برتر می‌دانست - فلاکتی را که سرزمین‌های عرب‌نشین دچار آن بودند، تشدید کرد. انگلستان و فرانسه ماشین استعمار خود را با آخرین سرعت به سمت خاورمیانه حرکت دادند. فلسطین و عراق سهم انگلستان و لبنان و سوریه مستعمره‌ی فرانسه شدند. کتاب عرب و اسرائیل ما را با ناسیونالیسم عربی که به دلیل سرکوب طولانی‌مدت عرب‌ها توسط عثمانی و بعد تحقیر آن‌ها به دست اروپایی‌ها، به وجود آمد، آشنا می‌کند.

قرن بیستم، قرن ترویج روحیه‌ی ناسیونالیسم افراطی یا به عبارتی فاشیسم و در اروپا، فاشیسم از دو سو رو به رشد بود؛ فاشیسمِ آریایی که به روی کار آمدن هیتلر ختم شد و فاشیسمی که با ترویج ایده‌ی صهیونیسم بین یهودیان، این قوم را به دشمنان دولت نازی تبدیل کرد.

تاریخچه درگیری اسرائیل و فلسطین

فلسطینی‌ها، یهودیان را که در اروپا به اتاق‌های گاز و جوخه‌های مرگ فرستاده می‌شدند، در سرزمین خود پناه دادند؛ اما این اقدام موجب نشد تا یهودیان اروپا که به شدت شیفته‌ی ایده‌ی صهیونیسم و تسخیر سرزمین موعود شده بودند، با پرداخت پول و نفوذ در دولت انگلستان که حالا قیمومیت فلسطین را بر عهده داشت، در پی تصویب «اعلامیه بالفور» نباشند. کتاب عرب و اسرائیل ما را با محتوای هولناک این اعلامیه مواجه می‌کند؛ طبق این اعلام، سرزمین فلسطین، بر خلافِ سایر سرزمین‌های مستعمره، حق استقلال ندارد و باید به «وطن یهودیان» تبدیل شد.

تقریباً هر کسی می‌داند وطن را نمی‌توان با پرداخت پول خرید، اما یهودیان اروپا با پرداخت پول به دولت انگلستان که خود را قیمِ فلسطین می‌دانست، بخش اندکی (کمتر از دو درصد) از زمین‌های فلسطین را خریدند تا وطن نداشته‌ی خود را بنا کنند. ماکسیم رودنسون کتاب عرب و اسرائیل با ترجمه‌ی رضا براهنی ما را با شیوه‌ی مستقل شدن کشورهای عربی مانند عربستان، اردن، سوریه و... که عمر هیچ‌کدامشان به 150 سال نمی‌رسد آشنا می‌کند.

پیامدهای اعلامیه بالفور و تولد پان عربیسم

فلسطینی‌ها می‌دیدند که همه‌ی کشورهای عربی که شرایطشان دقیقاً مشابه با فلسطین است، مستقل می‌شوند و فلسطین در حال مصادره شدن توسط یهودیان است؛ به همین دلیل دست به اعتراضات مسالمت‌آمیز زدند.

عرب‌ها در کشورهای گوناگون، از تحقیر سیستماتیک و طولانی خسته شده بودند و روشنفکران، روزنامه‌نگاران و اندیشمندان عرب، روحیه‌ی ملی‌گرایی را در میان عرب‌ها رواج می‌دادند تا سرزمین‌های عربی را از یوغ استعمار و نفوذ بیگانگان نجات دهند. کتاب عرب و اسرائیل اثر ماکسیم رودنسون، آموزه‌های پان‌عربیسم و روحیه‌ی مقاومت در برابر استعمارگران را که موجب شد تا عرب‌های فلسطین علی‌رغم نداشتن سلاح و هیچ نفوذ سیاسی در مقایسه با اشغالگران، موجودیت خود و بخشی از کشورشان را تا این لحظه حفظ کنند، شرح می‌دهد.

سال 1920 نخستین اعتراض فلسطینی‌ها آغاز شد. با وجود عرب‌های فلسطینی جمعیت اصلی و بیشتر از هشتاد درصد جمعیت این سرزمین را تشکیل می‌دادند، انگلستان قوانینی را به نفع یهودیان صادر می‌کرد و دانشگاه و مدرسه‌ی فلسطینی‌ها را منحل و به یهودیان خدمات مختلفی ارائه می‌کرد. کتاب عرب و اسرائیل انتشارات خوارزمی این وضعیت تبعیض‌آمیز علیه ساکنان اصلی سرزمین فلسطین را که تا سال 1948 ادامه داشت و روزبه‌روز تشدید می‌شد، شرح می‌دهد.

اشغالگران فلسطین به سرزمین سه هزارساله رسیدند

آدولف هیتلر خودکشی کرد. جنگ جهانی دوم در اروپا به پایان رسید و اروپایی‌ها که نمی‌دانستند باید با بازماندگان هولوکاست چه کار کنند، جنگ را به خاورمیانه منتقل کردند. چهاردهم مه 1945، نیروهای انگلیسی فلسطین را تخلیه و راه را برای یهودیانِ آواره که با اسلحه و تانک به دنبال وطن سه هزارساله‌ی خود می‌گشتند، باز کردند. پانزدهم مه 1948، روز نکبت، بن‌گوریون در تل‌آویو تشکیل دولت یهود را اعلام کرد.

کتاب عرب و اسرائیل اثر ماکسیم رودنسون در این میان از سازمان ملل نیز سخن می‌گوید. طبق مصوبه‌ی سازمان ملل باید دو دولتِ عرب - فلسطینی و یک دولت یهودی در منطقه‌ی فلسطین تشکیل شود، اما بدیهی است که نه اشغال‌گران حاضر به اجرای چنین طرحی شدند و نه فلسطینی‌ها می‌توانستند با تقسیم و تکه‌تکه کردن کشور خودشان کنار بیایند؛ به همین دلیل جنگ آغاز شد.

جمال عبدالناصر و نخستین نبرد علیه اسرائیل

اسرائیل از روز تشکیل خود، بخش بزرگی از بودجه‌ی دولت را به بخش نظامی اختصاص داده بود؛ زیرا قصد نداشت دست از اشغال و تسخیر روستاها، خانه‌ها و زمین‌های کشاورزی فلسطینی‌ها بردارد. صهیونیست‌ها به زبان گلوله سخن می‌گفتند و به محض ورود به روستاها، ساکنان را اخراج یا به قتل می‌رساندند.

بدیهی است که همسایگان چنین ملتی، احساس خطر کنند و تصمیم بگیرند با حمله‌ای پیش‌دستانه از خود محافظت کنند؛ جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور مصر که در کتاب عرب و اسرائیل با او آشنا می‌شوید، نخستین کسی بود که تصمیم گرفت در برابر خطر و به صورت کلی خطرِ استعمار و اشغال بایستد. او ابتدا کانال سوئز را که در دست فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها بود، ملی اعلام کرد. این دستاورد بسیار بزرگی برای عرب‌ها و به طور کلی ملل خاورمیانه بود.

جنگ‌های پی در پی علیه صهیونیست‌ها به روایت ماکسیم رودنسون

جمال عبدالناصر پس از این اقدام پیروزمندانه، از نیروهای سازمان ملل خواست تا از صحرای سینای مصر بیرون بروند و سپس ارتش خود را در صحرای سینا مستقر کرد. صحرای سینا با اسرائیل هم‌مرز بود و این اقدام ناصر، یک دژ دفاعی در برابر اسرائیل ایجاد کرد تا از حمله به سوریه و مصر منصرف شود؛ اما اسرائیل نمی‌تواند تحمل کند که یک کشور تصمیم بگیرد از خود در برابر اشغال و حمله‌ی خارجی دفاع کند؛ به همین دلیل اسرائیل به مصر حمله کرد و نخستین جنگ بین عرب‌ها و صهیونیست‌ها در گرفت.

جنگ به نبرد میان اسرائیل و مصر محدود نشد. دولت‌های سوریه و اردن نیز که هر کدام نشانه‌های خطر و حملات گاه‌به‌گاه از سوی اسرائیل را مشاهده می‌کردند، در برابر اسرائیل متحد شدند. جنگ‌های دهه‌ی 60 میلادی بین عرب‌ها و اسرائیل با پیروزی عرب‌ها به پایان نرسید؛ اما منجر به شکست نیز نشد. کتاب عرب و اسرائیل ما را با دستاوردهای این جنگ‌ها آشنا می‌کند.

مقاومت فلسطین؛ طولانی‌ترین مبارزه تاریخ معاصر

ایستادگی در برابر ارتش اسرائیل و آسیب زدن به اشغال‌گران، برای عرب‌ها و به‌خصوص فلسطینی‌ها، اعتمادبه‌نفسی را به دنبال داشت که موجب شد تا این ملت متوجه شوند می‌توانند بجنگند و برای بازپس‌گیریِ وطن اشغال‌شده‌ی خود قیام کنند. تاریخ درگیری اسرائیل و فلسطین که در کتاب عرب و فلسطین آن را مطالعه می‌کنید، از دهه‌ی شصت میلادی به بعد وارد فصل تازه‌ای شد که هنوز به پایان نرسیده است و هیچ‌کس نمی‌داند منتهی‌الیه نبرد اسرائیل و عرب به چه نتیجه‌ای خواهد رسید.

جنگ میان عرب‌ها و اسرائیل ما را با چریک‌های فلسطینی و مبارزان این سرزمین که از دهه‌ی هفتاد میلادی به بعد، مبارزات خود را آغاز کردند و با متجاوزان به سرزمین خود جنگیدند آشنا می‌کند. با خرید کتاب عرب و اسرائیل، با مناقشه‌برانگیزترین موضوع در تاریخ معاصر روبه‌رو خواهید شد و به سرزمینی سفر می‌کنید که گویی هیچ‌گاه قرار نیست رنگ آرامش را به خود ببیند.

کتاب عرب و اسرائیل برای شما مناسب است اگر

• به کتاب دربارۀ مسئله فلسطین و اسرائیل علاقه‌مندید و می‌خواهید با چگونگی اشغال فلسطین و شکل‌گیری ایده‌ی صهیونیسم آشنا شوید.
• نمی‌دانید جنگ عرب‌ها و اسرائیل از کجا و به چه دلیلی آغاز شد و می‌خواهید با استفاده از منبع موثق تاریخی، پرسش‌های خود درباره‌ی «مسئله فلسطین» را پاسخ دهید.
• در جست‌وجوی کتاب‌های تاریخ کشور فلسطین و موضوعات مرتبط با تاریخچه‌ی ناسیونالیسم عربی و بنیادگرایی یهودی هستید و می‌خواهید با فجایعی که منجر به نبردی بی‌پایان در خاورمیانه شد، آشنا شوید.

در بخشی از کتاب عرب و اسرائیل می‌خوانیم

به‌هرحال، اسرائیل حق ندارد تصور کند که حقوق او حقوقی مطلق است. وجدان آرام مردم اسرائیل، حکایت از ساده‌لوحی آن‌ها می‌کند. چند نفر اسرائیلی، صهیونیست و طرف‌دار اسرائیل می‌توان پیدا کرد که معتقد باشد حق کاملاً به جانب آن‌هاست؟ اگر کشورهای عربی از پذیرفتن این حق خودداری کنند، چنین معلوم می‌شود که آن‌ها ازنظر اخلاقی، فاسد و تحت‌تأثیر نیروهای شیطانی هستند یا اینکه قربانیان توطئه‌های کثیف شده‌اند. به‌طور کلی، اسرائیلی‌ها نمی‌خواهند قبول کنند که حقوق آن‌ها حقوق دیگران را که به‌اندازۀ حقوق آن‌ها قابل‌احترام است، زیر پا می‌گذارد. مشکل است که انسان نسبت به بدگمانی ستیزه‌جویان که مشکل را فقط ازنظر تعادل نیرو بررسی می‌کنند، کمتر احساس همدردی و ترحم بکند تا نسبت به نابیناییِ سرسختانۀ مردمی که حاضر نیستند حق دیگران را ببینند.

عرب‌ها نیز حقوقی دارند. در بسیاری موارد، به‌حق، حقوق آن‌ها به‌مراتب عظیم‌تر از حقوق اسرائیلی‌هاست. عرب‌های فلسطین به همان اندازۀ انگلیسی‌ها در انگلستان و فرانسوی‌ها در فرانسه، نسبت به خاک فلسطین حق داشتند. این حقوق بدون آنکه تحریکاتی از آن‌ها سر زده باشد، پایمال شده است. این حقیقت ساده و مسلّم را نمی‌توان نادیده گرفت. ظلم‌های کثیر ولی کوچک‌تری که آن‌ها ممکن است مرتکب شده باشند، کلاف سردرگم شرایط و اوضاع و مسئولیت دقیق برای تک‌تک حوادث، نمی‌تواند این حقیقت مسلّم را از انظار مخفی کند.