بله
کتاب شیطان نوشته‌ی لئو تولستوی، روایت مردی است که زندگی منظم و محترمانه‌اش زیر فشار میلی قدیمی از تعادل خارج می‌شود. تولستوی در این داستان کوتاه سراغ موجودی فراطبیعی نمی‌رود؛ «شیطان» در ذهن انسانی شکل می‌گیرد که می‌خواهد درستکار و مسئول به نظر برسد، اما از مهار خواسته‌های خود عاجز مانده است.
درباره‌ی کتاب شیطان
این کتاب داستان یوگنی ایرتنف، زمین‌داری جوان و تحصیل کرده است که پس از مرگ پدر با ملکی بدهکار روبه‌رو می‌شود و تصمیم می‌گیرد با مدیریت درست، اوضاع خانواده را سامان دهد. او در این دوره با استپانیدا، زنی روستایی و متأهل، رابطه برقرار می‌کند؛ رابطه‌ای که در آغاز موقتی و بی‌اهمیت به نظر می‌رسد. مدتی بعد، یوگنی با زن دیگری ازدواج می‌کند و خیال می‌کند گذشته را پشت سر گذاشته است، اما حضور دوباره‌ی استپانیدا آرامش ظاهری او را برهم می‌زند.
کتاب شیطان در زمان حیات نویسنده منتشر نشد. لئو تولستوی موضوع اثر را چنان شخصی و جنجال‌برانگیز می‌دانست که دست‌نوشته را از همسرش پنهان کرده بود. این داستان اکنون با دو پایان متفاوت منتشر می‌شود؛ زیرا نویسنده برای سرنوشت شخصیت اصلی دو مسیر نوشته بود و هیچ‌کدام را کنار نگذاشت.
کشمکش میان میل، اخلاق و جایگاه اجتماعی
در کتاب شیطان، یوگنی خودش را مردی درستکار می‌داند. او بدهی‌های خانواده را می‌پردازد، به رونق ملک فکر می‌کند و در عین حال می‌خواهد همسر خوبی باشد. بااین‌حال، میلش به استپانیدا با تصویری که از خود ساخته سازگار نیست. هرچه بیشتر می‌کوشد این میل را سرکوب کند، ذهنش بیشتر درگیر می‌شود. عنوان داستان نیز از همین نگاه می‌آید: یوگنی به‌جای پذیرفتن مسئولیت خواسته‌هایش، زن را نیرویی شیطانی می‌بیند که اختیار را از او گرفته است.
در لایه‌ای دیگر، داستان شیطان از نابرابری طبقاتی حرف می‌زند. رابطه‌ای که برای مرد اشراف‌زاده به بحران وجدان تبدیل شده، برای زن روستایی در بستری از وابستگی اقتصادی رخ می‌دهد. لئو تولستوی بدون خطابه‌خوانی، فاصله‌ی میان اخلاق اجتماعی و رفتار خصوصی را آشکار می‌کند و نشان می‌دهد آبرو همیشه با فضیلت یکی نیست.
کتاب را صدیقه اوشنی به فارسی ترجمه و انتشارات یوشیتا آن را منتشر کرده است. نثر فشرده و تنش روانی داستان، آن را برای دوستداران ادبیات کلاسیک روسیه و روایت‌های شخصیت‌محور خواندنی می‌کند. خرید کتاب شیطان به مخاطبانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌هایی درباره‌ی وسوسه، مسئولیت فردی، ازدواج و تناقض‌های اخلاقی علاقه دارند.
کتاب شیطان برای شما مناسب است اگر
- داستان‌های کوتاه روان‌شناختی را می‌پسندید.
- به آثار لئو تولستوی و ادبیات کلاسیک روسیه علاقه دارید.
- روایت‌های اخلاقی بدون پاسخ‌های ساده را دنبال می‌کنید.
- به کشمکش میان میل شخصی و عرف جامعه فکر می‌کنید.
در بخشی از کتاب شیطان می‌خوانیم
دانیل گفت: «فهمیدم!» و کمی فکر کرد. بعد گفت: «آهان! یک لقمهی حسابی هست.» یوگنی دوباره سرخ شد. دانیل آهسته ادامه داد: «یک لقمهی حسابی! ببین، اون پاییز پارسال ازدواج کرده، اما شوهرش هنوز نتونسته کاری بکنه. خودت فکر کن چقدر ارزش داره!»
یوگنی از شرم اخم کرد و گفت: «نه، نه، اصلاً چنین چیزی نمیخوام. برعکس...» (برعکس این چه چیزی می‌توانست باشد؟) «برعکس، فقط میخوام سالم باشه و دردسری نداشته باشه. زنی که شوهرش توی ارتش باشه یا چیزی شبیه این.»
- فهمیدم. باید استپانیدا رو برات جور کنم. شوهرش توی شهره، درست مثل یک سرباز. خودش هم زن خوبیه؛ تمیز و مرتب. حتماً خوشت میاد. همین چند روز پیش بهش میگفتم که باید بره، اما اون...
- خب، پس قرارمون کِی باشه؟
- اگه بخوای همین فردا. من برای خرید تنباکو میرم و سری هم به اون میزنم. موقع ناهار بیا اینجا، یا برو حمام پشت باغچه. اون موقع هیچ‌کس اون اطراف نیست. تازه، بعد ناهار همه چرت میزنن.
- بسیار خب.
وقتی یوگنی به خانه برمی‌گشت، هیجان شدیدی وجودش را گرفت. با خود می‌گفت: «یعنی چی میشه؟ زن دهاتی چه‌جور آدمیه؟ نکنه زشت و ترسناک باشه. نه، حتماً زیباست،» به خودش دلگرمی داد و زن‌هایی را که دیده بود، به یاد آورد. «اما چی بگم؟ چیکار کنم؟»
تمام آن روز، در حال خودش نبود. فردای آن روز، هنگام ظهر به کلبه‌ی جنگلبان رفت. دانیل جلوی در ایستاده بود و بدون آنکه چیزی بگوید، با نگاهی معنادار به سمت جنگل اشاره کرد. خون به قلب یوگنی هجوم آورد و به سمت باغچه رفت. کسی آنجا نبود. به سمت حمام رفت. آنجا هم کسی نبود. به داخل حمام سرک کشید، بعد بیرون آمد و ناگهان صدای شکستن شاخه‌ای را شنید. برگشت و زن را دید که آن‌طرف گودالی کوچک، میان بوته‌ها ایستاده بود. یوگنی از گودال پایین رفت و به آن‌طرف دوید. گودال پر از گزنه بود و او متوجهشان نشده بود. خار گزنه پایش را سوزاند و درحالی‌که عینکش از روی بینی‌اش افتاده بود، از شیب آن‌طرف بالا رفت. زن با یک پیش‌بند سفید گلدوزی‌شده، دامن قهوه‌ای مایل به قرمز، روسری سرخ روشن و پاهای برهنه، تازه‌نفس، محکم و زیبا، آنجا ایستاده بود و با خجالت لبخند می‌زد.
