کتاب دختری از شمال شرقی اثر کلاریس لیسپکتور از نشر نقد فرهنگ

بسیاری کتاب دختری از شمال شرقی نوشته‌ی کلاریس لیسپکتور را شاهکار این نویسندۀ برزیلی می‌دانند؛ اثری که اندکی پیش از مرگ او در سال 1977 منتشر شد و روایتگر قصه‌ی مکابئا، دختری جوان از شمال شرقی برزیل است. این زن جوان پس از مهاجرت به ریو دو ژانیرو، با درآمد اندکی که به‌عنوان تایپیست به دست می‌آورد، زندگی‌اش را می‌گذراند. او تحصیلات کمی دارد، از کودکی با محرومیت بزرگ شده و زندگی‌اش درگیر یکنواختی فزاینده‌ای است.

درباره‌ی کتاب دختری از شمال شرقی

کتاب دختری از شمال شرقی (The Hour of the Star) در عین روایت زندگی یک دختر درگیر فقر و نابرابری اجتماعی، به مسئله‌ی هویت، تنهایی، مرگ، فقر و معنای زندگی نیز می‌پردازد. اما فقر مکابئا، شخصیت اصلی داستان، صرفا فقری اقتصادی نیست. کلاریس لیسپکتور (Clarice Lispector) شخصیتی را تصویر می‌کند که از بسیاری از امکانات معمول یک زندگی عادی محروم بوده است، او نه تحصیلات درستی دارد و نه با الگوهای پذیرفته‌ی اجتماعی ظاهر زیبایی، درنتیجه برای مردمان او گویی اصلا وجود ندارد.

تراژدی بزرگ داستان مکابئا، همین نامرئی بودنش است. کلاریس لیسپکتور در جایی از روایت از توصیف «قهوه‌ی سردشده» برای او استفاده می‌کند. فردی درگیر فقر و تبعیض که فارغ از تجربه‌های دشوار زیستی، هیچ‌کس او را نمی‌بیند؛ انگار وجود ندارد و تلخ‌تر اینکه حتی خود او نیز در شناخت دقیق وضعیتش و ناروایی‌هایی که علیهش می‌شود، عاجز است.

بحران هویت در دل فقر و محرومیت

شخصیت اصلی کتاب دختری از شمال شرقی بیماری، تنهایی و گرسنگی را تجربه می‌کند، ولی چون شکل دیگری از زندگی را تجربه نکرده، الزاما خود را موجودی بدبخت نمی‌بیند. این امر، نوولا را از روایتی ساده پیرامون نابرابری اجتماعی فراتر می‌برد و پرسشی مهم و محوری را در مرکزیت آن جای می‌دهد؛ فردی که جامعه و محیط پیرامون هیچ ارزشی برای او قائل نیست، خود به چه شکل می‌تواند برای زندگی‌اش معنا بیابد و خود را حقیقتا بشناسد.

یکی از درون‌مایه‌های مهمی که کلاریس لیسپکتور در این داستان اجتماعی به آن پرداخته، مسئله‌ی بحران هویت است؛ مکابئا حتی در برابر پرسش ساده‌ای مثل من کیستم؟ نیز دچار اضطراب و تشویش می‌شود. او چنان در واقعیت زیستی دشوار پیرامونش غرق بوده که گویی هیچ‌وقت فرصتی برای شناخت خود و تفکر در چیستی وجودی‌اش نداشته. از این حیث می‌توان این رمان را در پیوند با ادبیات اگزیستانسیالیستی در نظر گرفت، ادبیاتی که مسئله‌ی هویت را به پرسش‌هایی عمیق‌تر پیرامون زندگی، بودگی و معنای زندگی پیوند می‌زند.

دختری از شمال شرقی، اثری متفاوت از ادبیات برزیل

فرم روایی رمان دختری از شمال شرقی نیز به اندازه‌ی قصه‌ای که روایت می‌کند، حائز اهمیت است؛ داستان مکابئا را فردی به نام رودریگو اس. ام. روایت می‌کند؛ نویسنده‌ای که به طور مداوم روایت قصه را قطع می‌کند و ضمن یادآوری حضور خود به مخاطب، از دشواری‌ها و چالش‌های اخلاقی و فلسفی روایت قصه‌ی مکابئا می‌گوید. از خود می‌پرسد که آیا حق دارد درباره‌ی زندگی فردی مثل مکابئا، بنویسد و اصلا کلمات تا چه اندازه توانایی انتقال حقیقت زندگی او را دارند.

پس واپسین رمان کلاریس لیسپکتور فقط تعریف زندگی دشوار مکابئا نیست، بلکه خود فرایند روایت در آن به موضوعی محوری بدل شده است. راوی بارها درباره‌ی دشواری نوشتن از زندگی مکابئا، فاصله میان جهان خود و جهان این زن و مسئولیتی که در بازنمایی رنج انسانی بر عهده دارد، درگیر تفکر و تردید است. بدین شکل، نویسنده این پرسش را طرح می‌کند که آیا می‌توان رنج شخصی دیگری را تعریف کرد، بی‌آنکه صرفا به موضوعی زیبایی‌شناسانه و ادبی تبدیل شود؟

خرید کتاب دختری از شمال شرقی شما را با قصه‌ای مواجه می‌کند که از دل سرگذشت ساده‌ی دختری فقیر، تصویری از بحران هویت، نابرابری اجتماعی، تنهایی و معنای زندگی می‌سازد. این اثر توسط نیایش عبدالکریمی به فارسی ترجمه شده و انتشارات نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب دختری از شمال شرقی

• کلاریس لیسپکتور برجسته‌ترین زن نثرنویس آمریکای لاتین در این قرن است. (نیویورک تایمز)
• آثار این نویسنده در عین اندیشمندانه و شاعرانه بودن، از بینش و جهان‌بینی اثرگذار و همدلی عمیق انسانی برخوردارند؛ هنرمندی با تخیلی زنده و نیرومند که لحنش سرشار از طنز و کنایه و شوخ‌طبعی دوست‌داشتنی است. (Saturday Review)
• کلاریس لیسپکتور نابغه‌ای در شخصیت‌پردازی و جادوگری در ادبیات داستانی است. (پابلیشرز ویکلی)

اقتباس سینمایی از کتاب دختری از شمال شرقی

• سوزانا آمارال در سال 1985 دست به ساخت فیلمی سینمایی براساس این رمان زد که موفق به کسب جایزه‌ی خرس نقره‌ای بهترین بازیگر زن از جشنواره‌ی فیلم برلین شد.

کتاب دختری از شمال شرقی برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات برزیل و نویسندگان برجسته آمریکای لاتین علاقه دارید.
• داستان‌هایی با محوریت بحران هویت، تنهایی و معنای زندگی را دوست دارید.
• به رمان فلسفی و ادبیات اگزیستانسیالیستی علاقه‌مندید.
• داستان‌هایی را دوست دارید که به‌جای روایت پیرنگی پرحادثه، بر شخصیت و بسط گسترش احساسات و عواطف تمرکز می‌کنند.

در بخشی از کتاب دختری از شمال شرقی می‌خوانیم

دختر داستان، در برزخی از بی‌هویتی به سر می‌برد، او نه بدترین است نه بهترین. او صرفاً زندگی می‌کند، دم و بازدم. اساساً چرا باید کار دیگری انجام دهد؟ وجود او کم‌رنگ است. بله. ولی چرا من باید به جای او احساس گناه کنم؟ و چرا من باید سعی کنم که خودم را از این سؤال که چرا کاری برای نجات او نکردم، نجات دهم؟ آن دختر‌- مثل این که تقریباً وارد داستان شدم‌- که در لباس زیر ارزان قیمت نخی می‌خوابید که روی‌ آن لکه‌های کم‌رنگ خون بود. برای این که در شب‌های سرد زمستان به خواب رود، به خود می‌پیچید و گرمای اندکی برای خودش ایجاد می‌کرد. او با دهان باز می‌خوابید چون بینی‌اش پر بود، او از خستگی طوری بیهوش می‌شد که انگار برای همیشه مُرده بود.

باید این نکته‌ی مهم را اضافه کنم که داستان را بهتر متوجه شوید: در طی این داستان، از آغاز تا پایان دندان‌دردی خفیف ولی دائمی وجود دارد، دردی که به مینای دندان ربط دارد. همچنین این اطمینان خاطر را به شما می‌دهم که این داستان با نوای ویولنی، که توسط مرد لاغری در خیابان نواخته می‌شود، همراه است. چهره‌ی این مرد زرد و نزار است، طوری که انگار مُرده است. شاید واقعاً مُرده باشد.

تمام این‌ها را با جزئیات توضیح دادم و می‌ترسم نتوانم به وعده‌ام عمل کنم و در نهایت چیزی مختصر و ناچیز را پیش رویتان بگذارم. چون این داستان تقریباً هیچ است. کاری که باید کنم این است که خیلی ناگهانی شروع کنم، مثل پریدن در آب سرد دریا، مواجه شدن با سردی آب جرأتی می‌خواهد به اندازه‌ی جرأت خودکشی کردن. در این لحظه در شُرف گفتن این جمله هستم: او نالایق است. لیاقت زندگی کردن ندارد. او هرگز نفهمید که چطور باید بفهمد. او تازه داشت آرام آرام عدم و نبود خویش را در درونش احساس می‌کرد. اگر او می‌توانست خودش را ابراز کند می‌گفت: «جهان خارج از من است، من خارج از من هستم».