کتاب فلسفه پول اثر گئورگ زیمل با ترجمه صالح نجفی، نشر مرکز

گئورک زیمل، فیلسوف و جامعه‌شناس مشهور آلمانی، در کتاب فلسفه پول به بررسی پدیده‌های مختلف اجتماعی متاثر از پول پرداخته و نقش آن را به‌عنوان عاملی مهم در شکل‌گیری جهان معاصر و ارزش‌های مدرن بشر مثل عقل‌گرایی و آزادی‌های فردی بررسی می‌کند. نویسنده در اثر حاضر، ارتباط بین ارزش و پول را شناسایی کرده و سیر تاریخی جوامع به سمت فردگرایی را دنبال می‌کند؛ رویکردی که باعث شده تا افکار گئورک زیمل بر بزرگانی مثل هایدگر تاثیر فراوانی گذاشته باشد.

درباره‌ی کتاب فلسفه پول

کتاب فلسفه پول (The Philosophy of Money)، از شناخته‌شده‌ترین آثار فیلسوف و جامعه‌شناس آلمانی، گئورک زیمل (Georg Simmel) است که به پول و نقش آن در زندگی انسان مدرن می‌پردازد. نویسنده ابعاد اجتماعی، روانشناسی و فلسفی این موضوع را موشکافی کرده و رابطه‌ی پول با مسائلی چون شخصیت افراد، جایگاه زنان و آزادی‌های فردی را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

گئورک زیمل از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین فیلسوفان و جامعه‌شناسان آلمانی قرن بیست بود که از مکتب نوکانتی پیروی می‌کرد و پایه‌های ضد اثبات‌گرایی یا تفسیرگرایی را در جامعه‌شناسی بنا نهاد؛ طرز فکری که با استفاده از روش‌های پژوهش علمی در حیطه‌ی علوم اجتماعی مخالف بوده و معتقد به معرفت‌شناسی خاص خود است.

نویسنده بر پایه‌ی این رویکرد در کتاب فلسفه پول، سوال‌هایی اساسی درباره‌ی چیستی جامعه و هویت انسان در دنیای مدرن مطرح کرد که تا به امروز ذهن فیلسوفان بسیاری را مشغول خود کرده است.

رابطه‌ی ارزش و پول از منظر جامعه‌شناسی اقتصادی

کتاب فلسفه پول گئورک زیمل در دو بخش کلی و شش فصل تنظیم شده است. هدف نیمه‌ی اول کتاب که بخش تحلیلی نام دارد، بررسی سیر پیدایش پول بدون در نظر گرفتن ابعاد و پیش‌شرط‌های اجتماعی آن بوده که از رویکرد صرفاً اقتصادی فاصله می‌گیرد.

اولین موضوعی که نویسنده به تحلیل آن می‌پردازد، ارتباط ارزش و پول می‌باشد. به‌زعم گئورک زیمل، بشر با تولید، ارزش می‌آفریند؛ اما بلافاصله پس از این کار، با محصول خود فاصله گرفته و در ادامه تلاش می‌کند بر این فاصله فائق آید.

کتاب فلسفه پول ادعا می‌کند که چیزهایی که همیشه در دسترس انسان هستند، برای او ارزشی ندارند و درعین‌حال، هر چیز دست‌نیافتنی هم ارزش خود را از دست می‌دهد. ارزش اشیا به عواملی مانند کمیابی، زمان و چالش‌های دست‌یابی به آن شیء بستگی دارد. در گذشته، سیستم‌های ارزش‌گذاری متفاوتی مثل غذا، زمین و شرافت وجود داشت که با ظهور مدل ارز جهانی، از بین رفته و حال در عصر مدرن، ارزش همه چیز با یک معیار ثابت یعنی قیمت پولی آن سنجیده می‌شود.

سیر ظهور انسان مدرن از دید گئورک زیمل

نیمه‌ی دوم کتاب فلسفه پول بخش ترکیبی نام داشته و تاثیرات پول را بر آزادی‌های فردی، سبک زندگی و روابط اجتماعی مورد مطالعه قرار می‌دهد. گئورک زیمل معتقد است که پول، عاملی موثر در افزایش استقلال بوده است و سیر تاریخی رشد آزادی‌های بشر را از برده‌داری تا فئودالیسم و عصر مدرن دنبال می‌کند. افزون بر این، با افزایش پیچیدگی سیستم اقتصادی مدرن، روابط اهمیت کمتری پیدا می‌کنند که این امر، با خود خودکفایی و استقلال بیشتری به همراه می‌آورد.

نویسنده در کتاب فلسفه پول توضیح می‌دهد که ارتباط با ما اشیا، بیشتر وزن احساسی خود را از دست داده و منطقی شده است؛ این عقل‌گرایی، انسان را به فردگرایی سوق داده و ممکن است به تشکیل جامعه‌ای منجر شود که حتی محبت و احترام در آن معنی خود را از دست داده‌اند. رویکرد نویسنده ضد عقل‌گرایی نیست، بلکه او عقل را ابزاری می‌داند که می‌توان به کمک آن مشکلات بسیاری را حل کرد و به‌خاطر ذات خنثی خود، آن را برای اهداف مختلف بکار برد.

خرید کتاب فلسفه پول نشر مرکز را به‌تمامی علاقه‌مندان فلسفه مدرن، جامعه‌شناسی اقتصادی و علوم اجتماعی مدرن و تمام کسانی که می‌خواهند جایگاه بشر در جوامع مدرن را درک کنند پیشنهاد می‌کنیم. ترجمه‌ی فارسی اثر حاضر برعهده‌ی جواد گنجی و صالح نجفی بوده است.

کتاب فلسفه پول برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه جامعه‌شناسی مدرن علاقه دارید و می‌خواهید با آرای یکی از متفکران بزرگ این حوزه آشنا شوید.
• ماهیت پول و نقش آن در شکل‌گیری جامعه‌ی مدرن و انسان معاصر برایتان جذابیت دارد.

در بخشی از کتاب فلسفه پول می‌خوانیم

شدت تقاضا به خودی خود ضرورتاً بر ارزش اقتصادی اشیا نمی‌افزاید. از آن جا که ارزش فقط با مبادله تجلی می‌یابد، تقاضا فقط تا جایی می‌تواند بر ارزش تأثیر بگذارد که به تغییر مبادله بینجامد. من حتی اگر در اشتیاق شیئی بسوزم، این اشتیاق تعیین‌کننده‌ی هم‌ارز آن شیء در مبادله نیست.

از دو حال خارج نیست: یا هنوز یک شیء در تملک من نیست، که در این صورت میل من به آن -مادام که بیانش نکنم -هیچ‌ تأثیری بر تقاضای مالک کنونی آن نخواهد گذاشت و او بر اساس علاقه‌ی خویش یا معدلِ علاقه‌ی عموم به آن شیء بهایی طلب خواهد کرد؛ یا شیء در تملک من است، که در این صورت ممکن است بهای پیشنهادی من به حدی بالا باشد که اساساً مبادله‌ی آن ناممکن شود (یعنی شیء دیگر ارزشی اقتصادی نباشد) وگرنه من باید بها را آن‌قدر پایین بیاورم تا با میزان علاقه‌ای که یک خریدار احتمالی از خود نشان می‌دهد تطابق یابد.

واقعیت سرنوشت‌ساز این است که ارزش اقتصادی در حیطه‌ی عمل هیچ‌گاه صرفاًً ارزش به طورعام نیست، بلکه دقیقاًً بنا به ماهیتش سرجمعِ معینی از ارزش است؛ و این سرجمع ارزشْ نشأت‌گرفته از اندازه‌گیری دو حد متقابلِ تقاضاست؛ و همچنین شکلی که این اندازه‌گیری در چارچوب اقتصاد به خود می‌گیرد همان مبادله‌ی گذشت و سود است؛ و درنتیجه، شیء اقتصادی -چنان ‌که در نگاه اول به نظر می‌رسد -به‌موجب تقاضایی که برایش هست حاوی ارزشی مطلق نمی‌شود، اما تقاضا، به عنوان پایه ‌و اساس مبادله‌ای واقعی یا خیالی، برای آن شیء ارزش ایجاد می‌کند.