کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی اثر میثم پیرحیاتی

کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی، مجموعه‌ای از چهار گفتار فلسفی دربارۀ ماهیت قوانین علمی، رابطه علوم اجتماعی با فلسفه علم و دیدگاه‌های توماس کوهن است که با ترجمه و گردآوری میثم پیرحیاتی منتشر شده است. این مجموعه با کنار هم قرار دادن نوشته‌هایی از جان رابرتس، هارولد کینکید، برندن لارور و جیووانی باتیستا روسی به پرسش‌های بنیادین درباره چگونگی شناخت و تبیین پدیده‌های اجتماعی می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی

کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی از چهار جستار تشکیل شده که هر کدام از زاویه‌ای متفاوت به مسائل فلسفه علوم اجتماعی نگاه می‌کنند. دو جستار نخست به ماهیت قوانین علمی و ارتباط آن‌ها با مسائل علوم اجتماعی می‌پردازند و دو جستار بعدی به اندیشه‌های توماس کوهن اختصاص دارند. این ساختار باعث شده است مجموعه به جای ارائه روایتی یک‌دست و ساده از فلسفه علوم اجتماعی، خواننده را با مسائل و دیدگاه‌های متفاوت روبه‌رو کند.

یکی از پرسش‌های مهمی که کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی پیش می‌کشد، مسئله‌ی قوانین علمی است. آیا می‌توان همان‌طور که در علوم طبیعی به دنبال قوانین کلی و روابط علی می‌گردیم، در علوم اجتماعی نیز از قوانین مشابهی سخن گفت؟ یا اینکه پیچیدگی رفتار انسانی، نقش معنا و تفاوت شرایط تاریخی و اجتماعی باعث می‌شود تبیین پدیده‌های اجتماعی به شیوه‌ای متفاوت نیاز داشته باشد؟ این پرسش، یکی از نقاط اتصال مهم میان فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی است و به خواننده کمک می‌کند درباره مبانی نظری پژوهش‌های اجتماعی دقیق‌تر فکر کند.

کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی در دو جستار نخست نشان می‌دهد که مسئله فقط این نیست قانون علمی چیست؛ پرسش مهم‌تر این است که اگر علوم اجتماعی می‌خواهد دانشی علمی باشد، چه نوع تبیینی برای رفتار انسان‌ها، نهادها و پدیده‌های اجتماعی ارائه می‌کند. از این منظر کتاب خواننده را به یکی از بحث‌های کلاسیک فلسفه علوم اجتماعی وارد می‌کند: آیا روش علوم طبیعی را می‌توان بدون تغییر به مطالعه جامعه و انسان تعمیم داد؟

توماس کوهن و انقلاب در نگاه به علم

کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی در دو جستار پایانی به دیدگاه‌های توماس کوهن می‌رسد؛ فیلسوف برجسته که نظریه او درباره پارادایم‌ها و تغییرات بنیادین در تاریخ علم، جایگاه مهمی در فلسفه علم قرن بیستم دارد. یکی از نکات قابل توجه در این بخش، خوانش برندن لارور از شکل‌گیری دیدگاه‌های کوهن است. لارور تلاش می‌کند عوامل موثر بر شکل‌گیری نظرات کوهن را بررسی کند و نشان دهد که ادعاهای کوهن را می‌توان بیش از آنکه صرفا مجموعه‌ای از ایده‌های تاریخی و فلسفی دانست، بلکه در قالب مجموعه‌ای از الزامات روش‌شناختی نیز بررسی کرد.

در مجموع، کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی برای خواننده‌ای است که می‌خواهد با بخشی از بحث‌های بنیادین فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی آشنا شود. این کتاب بیشتر از آنکه اثری مقدماتی و ساده برای آشنایی عمومی با فلسفه باشد، مجموعه‌ای تخصصی برای مطالعه و تامل است و می‌تواند برای دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌هایی مانند فلسفه علم، فلسفه علوم اجتماعی و روش‌شناسی علوم اجتماعی جالب باشد.

با خرید کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی می‌توانید سراغ مجموعه‌ای بروید که چهار دیدگاه را در کنار یکدیگر قرار داده و برخی پرسش‌های بنیادین درباره‌ی علم و شناخت اجتماعی را پیش روی شما می‌گذارد. این کتاب با همت انتشارات نقد فرهنگ و گردآوری و ترجمه‌ی میثم پیرحیاتی روانه‌ی بازار شده است.

کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی علاقه دارید و می‌خواهید درباره‌ی مبانی نظری این حوزه‌ها مطالعه کنید.
• می‌خواهید درباره مفهوم قوانین علمی و امکان تبیین علمی پدیده‌های اجتماعی بیشتر بدانید.
• به نظریه‌های توماس کوهن و بحث‌های مربوط به پارادایم، تغییر نظریه‌های علمی و روش‌شناسی علم علاقه دارید.
• از کتاب‌های تخصصی و تحلیلی که به جای ارائه‌ی پاسخ‌های ساده، شما را با پرسش‌های بنیادین فلسفی روبه‌رو می‌کند، لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب چهار جستار در فلسفه علوم اجتماعی: گفتارهایی از جان رابرتس، هارولد کینکید، برندن لارور و جیووانی باتیستا روسی می‌خوانیم

ادعای مقاله حاضر این است که کوهن سهواً ویژگی‌های روش و تجربه‌اش به عنوان مورخ را وارد روایت عمومی‌اش از علم کرد. مثلاً شیفت گشتالتی را که چندان شناخته‌شده نیست، در نظر بگیرید. هنگامی که کوهن اولین بار ساختار را نوشت، فکر می‌کرد که دانشمندان در خلال انقلاب تحت تأثیری چیزی مثل تجربه دگرگون‌کننده دیدنِ تبدیل تصویر اردک به خرگوش (مثال معروف ویتگنشتاین) قرار می‌گیرند. او بعدها این ادعا را پس گرفت و استدلال کرد که انقلاب‌های علمی پدیده‌های اجتماعی هستند که در طول یک دوره طولانی رخ می‌دهند، حال آنکه شیفت‌های گشتالتی شخصی و فوری هستند. نکته‌هایی که کوهن راجع به زندگی خودش در مقدمه کتاب «تنش اساسی» گفته‌است، منبع این خطا را مشخص می‌کند: یک مورخ ممکن است یک تغییر ناگهانی را تجربه کند، وقتی که قرار است جهان‌بینی مجزا از جهان‌بینی ما به واسطه یک یا چند شیفت پارادایمی را بررسی کند. او ناگهان خود را مثلاً صاحب نگاه ارسطویی می‌بیند (یا اگر بخواهیم به زبان دیگر بگوییم، ناگهان خودش را می‌بیند که دارد در عالم ارسطویی زندگی می‌کند). این مورخ است و نه دانشمند که وسوسه می‌شود اعلام کند که مثلاً «بعد از کوپرنیک، ستاره‌شناسان زندگی در عالمی متفاوت را شروع کردند». برای دانشمندی که درون این ماجرا زندگی می‌کند، دو طرف شیفت پارادایمی به دلیل پیوستگی تجربه فرد، دارای وحدت می‌شود و به همین دلیل، او نمی‌پذیرد که فیزیکدانان ارسطویی و گالیله‌ای آن جنبه‌های خاص جهان را متفاوت تجربه می‌کردند. بحث راجع به گذشته به شکل «عالم‌های» کاملاً مجزا فقط یک لحظه در تجربه مورخ است.