کتاب هنر مردن اثر پل موران با ترجمه اصغر نوری از نشر مرکز

کتاب هنر مردن نوشته‌ی پل موران مجموعه‌ای از دو جستار تأمل‌برانگیز درباره‌ی مرگ و خودکشی است که با نگاهی تاریخی و ادبی، نگرش انسان به مرگ را از عهد باستان تا دوران مدرن بررسی می‌کند و به نقش ادبیات در شکل‌گیری تصورات انسان درباره‌ی مرگ و خودکشی می‌پردازد. این کتاب با مقدمه‌ای از بابک احمدی با عنوان «دنیاهای پل موران» منتشر شده است.

درباره‌ی کتاب هنر مردن

کتاب هنر مردن شامل متن دو سخنرانی از پل موران، نویسنده‌ی فرانسوی، است که در سال 1932 به مناسبت صدمین سالگرد شکل‌گیری جنبش رمانتیسم ایراد شدند.

در جستار نخست، موران تفاوت نگاه انسان باستان و انسان مدرن به مرگ را بررسی می‌کند و از پذیرش مرگ به‌عنوان بخشی طبیعی و گریزناپذیر زندگی سخن می‌گوید. سپس جستار دوم به نام «خودکشی در ادبیات» با بررسی آثار نویسندگان رمانتیک و سپس داستایفسکی، رابطه‌ی میان ادبیات، اندیشه و خودکشی را دنبال می‌کند.

خودکشی و مرگ در ادبیات

در کتاب هنر مردن پل موران به پیوند میان نگرش انسان به مرگ و شرایط فکری و فرهنگی هر دوره توجه می‌کند و نشان می‌دهد که مرگ تنها یک واقعیت زیستی نیست، بلکه در طول تاریخ در قالب‌های فلسفی، مذهبی و ادبی معنا یافته است. در این میان، این پرسش اهمیت پیدا می‌کند که ادبیات چگونه می‌تواند بر تصور انسان از مرگ و خودکشی اثر بگذارد و چگونه برخی تصویرهای ادبی ممکن است به زندگی واقعی راه پیدا کنند.

پل موران در بررسی‌های خود از آرای فیلسوفان و متفکران دوران باستان و سنت فلسفی پس از آن تأثیر می‌پذیرد و در بحث درباره‌ی ادبیات و خودکشی به آثار نویسندگانی چون گوته و داستایفسکی رجوع می‌کند. او همچنین با بازخوانی میراث رمانتیسم، تقابل میان نگرش‌های دینی، عقل‌گرایانه و احساسی به مرگ را پیش می‌کشد و از تغییر معنای مرگ در گذار از جهان باستان به دنیای مدرن سخن می‌گوید.

پل موران و فلسفه‌ی مرگ

هدف این دو جستار صرفاً توصیف مرگ یا خودکشی نیست. پل موران می‌کوشد تاریخ اندیشه درباره‌ی مرگ را بررسی کند و نشان دهد که برداشت انسان از مردن چگونه با فلسفه، مذهب، ادبیات و شرایط فرهنگی زمانه پیوند خورده است. از این منظر، کتاب حاضر بیش از آنکه درباره‌ی «چگونگی مردن» باشد، تأملی درباره‌ی معنای مرگ و شیوه‌ی مواجهه‌ی انسان با آن است.

مقدمه‌ای که بابک احمدی با عنوان «دنیاهای پل موران» بر کتاب هنر مردن نگاشته، خواننده را با زندگی، آثار، سبک و جایگاه موران در ادبیات فرانسه آشنا می‌کند. احمدی در این مقدمه موران را به‌عنوان نویسنده‌ای پرکار و جهان‌دیده به خواننده‌ی فارسی‌زبان معرفی می‌کند و بر تفاوت میان شخصیت و دیدگاه‌های سیاسی او با ارزش ادبی آثارش دست می‌گذارد. این کتاب با ترجمه‌ی اصغر نوری فرصتی است تا خوانندگان با دو جستار فلسفی درباره‌ی مرگ در ادبیات آشنا شوند.

کتاب حاضر یکی از متفاوت‌ترین کتاب‌های پل موران است؛ اثری که ادبیات، فلسفه و تاریخ فرهنگی را در بحثی مشترک درباره‌ی مرگ به هم پیوند می‌دهد. اگر به آثاری علاقه دارید که به‌جای ارائه‌ی پاسخی قطعی، پرسش‌هایی درباره‌ی رابطه‌ی مرگ و ادبیات و تأثیر اندیشه‌های ادبی بر انسان مطرح می‌کنند، خرید کتاب هنر مردن نشر مرکز می‌تواند انتخابی درخور توجه باشد.

کتاب هنر مردن برای شما مناسب است اگر

• به جستار فلسفی درباره‌ی مرگ و زندگی علاقه دارید.
• به موضوع مرگ در ادبیات و بررسی تصویر مرگ و خودکشی در آثار نویسندگان علاقه‌مندید.
• می‌خواهید آثار مرتبط با فلسفه‌ی مرگ و نسبت میان ادبیات و مرگ را مطالعه کنید.

در بخشی از کتاب هنر مردن می‌خوانیم

خودکشی یکی از غمناک‌ترین امتیازهای نوع بشر است؛ برای کشتن خود، اول باید بدانیم که زندگی می‌کنیم و بد زندگی می‌کنیم. به نظر من حیوانات قادر به چنین شناخت عینی از سرنوشت خود نیستند؛ مرگ خودخواسته، که نفی قوی‌ترین غریزه‌های حیاتی است، نمی‌تواند به موجوداتی کمک کند که تماماً غریزه‌اند. مسلماً، دوستداران حیوانات قصه‌های تأثیرگذاری را گرد می‌آورند راجع به سگ‌ها یا گربه‌هایی که خود را به دست مرگ از گرسنگی می‌سپارند، یا مثل گربه‌ی مودیلیانیِ نقاش، از پنجره پایین می‌پرند تا پس از مرگ صاحب محبوب‌شان دیگر زنده نمانند. حتی اگر حاضر بودم این قصه‌ها را بدون بررسی بپذیرم، به هر حال، یک اصل را برای خودم نگه می‌داشتم. این اصل به شکلی از خودکشی مربوط می‌شود که کاملاً انسانی، مختص انسان و مایه‌ی مباهات اوست: خودکشی عاری از انگیزه‌های مادی، خودکشی بی‌طمع، خودکشی ایده‌ها، و در یک کلمه، خودکشی رمانتیک. این شکل از خودکشی صد سال پیش باب شد، در زمان امپراتوری اول از رواج افتاد و بعد از جنگ دوباره باب شد.

در واقع، قلب رمانتیسم می‌تپد، همان‌قدر قوی و همان‌قدر خطرناک که پیش از این می‌تپید؛ موج احساسی که از اعماق قرن هجده انگلستان و آلمان به طرف‌مان آمد، و سیلی که همزمان از کاله و دریاچه‌ی ژنو آمد و فرانسه را غرق کرد، هنوز پس ننشسته است. رود خروشان و افراط‌کار الفاظ که زشت و زیبا را با خود می‌برد، آبشارهایی بر فراز کاخ رو به ویرانیِ امرِ والا، تمامی رمانتیسم، رمانتیسم روسو، رمانتیسم شاتوبریان، رمانتیسم بودلر، رمانتیسم لوتره‌آمون و رمانتیسم فروید، همانند صد سال پیش، می‌رود در باتلاق‌های ملال و «خودکشی زیبا» محو شود. «یأس ترسناک، همچون طاعون آسیایی، با گام‌های بلند روی زمین راه می‌رود...» این را موسه می‌گوید.