کتاب یا سیگار

کتاب یا سیگار مجموعه‌ای از هفت جستار از جورج اورول است؛ نویسنده‌ای که همگان او را با دو کتاب مزرعه حیوانات و 1984 می‌شناسند، ولی کارنامه‌ی کاری این نویسنده‌ی مشهور سرشار از مقاله‌ها و جستارهایی است که مطالعه‌ی یکایک آن‌ها شاید تصویری دقیق‌تر از اندیشه و نگاه او به جامعه و محیط پیرامونش در اختیار علاقه‌مندان آثارش قرار دهد.

درباره‌ی کتاب یا سیگار

مجموعه کتاب یا سیگار (Books v. Cigarettes)، تصویری دقیق از تجربه‌ی روزنامه‌نگاری اورول و توانایی او در پیوند دادن رخدادهای عادی زندگی با پرسش‌های سیاسی، فرهنگی و اخلاقی به دست می‌دهد. جستارهای این کتاب موضوعات متنوعی را از کتاب‌خوانی و نقد ادبی تا سانسور، فقر، جنگ، آموزش و خاطرات دوران کودکی را پوشش می‌دهند. همین مسئله، مطالعه‌ی این اثر را بدل به تجربه‌ای لذت‌بخش برای علاقه‌مندان به کتاب‌های جورج اورول (George Orwell) کرده است.

مقاله‌های کتاب یا سیگار نشر چشمه، اواخر دهه‌ی سی تا اوایل دهه‌ی چهلم میلادی نوشته شده‌اند، ولی با وجود زمان هشتاد ساله‌ای که به آن‌ها خورده، هنوز تازگی و پیوند خود را با واقعیت‌های زندگی امروز، حفظ کرده‌اند. نگاه نقادانه جورج اورول به پدیده‌های روزمره و توانایی او در برقراری ارتباط میان موضوعاتی که در ظاهر از یکدیگر دور به نظر می‌رسند، باعث شده است هر یک از جستارهای این مجموعه از محدوده زمان و مکان خود فراتر برود.

نویسنده از تجربه‌هایی شخصی خود مثل کار در کتاب‌فروشی، نوشتن نقد، بستری شدن در بیمارستان یا تحصیل در مدرسه شبانه‌روزی می‌گوید و تلاش می‌کند تا این رویدادها را دست‌مایه‌ی صحبت در خصوص مسائل گسترده‌تری مثل آزادی بیان، نابرابری طبقاتی، سازوکار قدرت و مسئولیت اجتماعی قرار دهد. از این حیث مطالعه‌ی کتاب یا سیگار، صرفا آشنایی با دیدگاه و عقاید جورج اورول نیست، بلکه فرصتی برای بازنگری در بسیاری از مناسباتی است که همچنان در جهان پیرامون ما حضور دارند.

کتاب‌خوانی؛ سرگرمی پرهزینه یا انتخابی فراموش‌شده؟

جستار نخست کتاب یا سیگار جورج اورول، با پرسشی محوری پیش می‌رود؛ آیا کتاب‌خوانی سرگرمی پرهزینه‌ای است؟ نویسنده هزینه کتاب‌هایی را که طی سال‌ها خریده با مخارج سیگار و نوشیدنی مقایسه می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که گرانی کتاب، ابدا علت اصلی عدم علاقه‌ی مردم برای خرید و مطالعه‌ی کتاب نیست، بلکه اولویت‌ها و عادت‌های مصرف افراد است که در این زمینه تاثیرگذار است.

جورج اورول مطرح می‌کند که مردم خیلی راحت برای سفرها و یا خورد و خوراکشان، هزینه‌های آن‌چنانی می‌کنند، ولی بحث کتاب که باز می‌شود، هزینه‌ها یکهو سرسام‌آور می‌شوند و خریدشان چندان منطقی و به صرفه به نظر نمی‌رسد. اورول، با نگاهی نافذ، در جستار اول کتاب یا سیگار، یک کنجکاوی و پرسش شخصی را بدل به تحلیلی جامعه‌شناختی می‌کند.

جورج اورول در برابر سانسور و تحریف حقیقت

در یکی دیگر از جستارهای کتاب یا سیگار با عنوان خاطرات کتابفروشی، جورج اورول از تجربه کار در یک کتاب‌فروشی و دشواری‌های این شغل می‌نویسد. او برخورد روزانه فروشنده با درخواست‌های عجیب، سلیقه‌های گوناگون و رفتارهای غیر قابل پیشبینی مشتریان را با طنزی ظریف روایت می‌کند. از نگاه اورول، حضور دائمی در میان کتاب‌ها لزوما به مطالعه‌ی بیشتر منجر نمی‌شود، بلکه حتی ممکن است در تناقضی آشکار، شوق و علاقه به مطالعه را در افراد کاهش دهد.

خرید کتاب یا سیگار خواننده را با چندی از تاملات ژرف یکی از برجسته‌ترین نویسندگان قرن بیستم آشنا می‌کند؛ نویسنده‌ای که رخدادهای به‌ظاهر عادی زندگی روزمره را دست‌مایه‌ای برای بررسی رابطه فرد با نهادهای قدرت قرار می‌دهد. او هر جستار را از تجربه‌ای شخصی آغاز می‌کند و سپس با کنار هم نشاندن عناصر مختلف، به تحلیلی گسترده‌تر از مناسبات قدرت، دست پیدا می‌کند. این اثر توسط سپیده اشرفی به فارسی ترجمه شده و نشر چشمه آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب یا سیگار

• مجموعه‌ای از جستارها که خواننده را با فضای فرهنگی و اجتماعی دوره‌ی جورج اورول و شیوه‌ی اندیشیدن او آشنا می‌کند. بعضی جستارها کوتاه، فشرده و سرراست‌اند؛ برخی دیگر کمی طولانی و کش‌دار به نظر می‌رسند. بااین‌حال، اگر نوشته‌های اورول را دوست داشته باشید، این کتاب برایتان اثری بسیار خواندنی و جالب خواهد بود. (کاربر آمازون)
• صد صفحه جستار از یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان و منتقدان انگلیسی. جورج اورول در این کتاب از موضوعات گوناگونی سخن می‌گوید؛ از سیگار کشیدن و دوران مدرسه‌اش گرفته تا سانسور ادبی. نثر کتاب به طرز غافل‌گیرکننده‌ای ساده، ملموس و روان است. (کاربر آمازون)

کتاب یا سیگار برای شما مناسب است اگر

• به نوشته‌ها و کتاب‌های جورج اورول علاقه دارید.
• از خواندن روایت‌هایی لذت می‌برید که از اتفاق‌های ساده و روزمره آغاز می‌شوند و به تحلیل مسائل گسترده اجتماعی و سیاسی می‌رسند.
• از دوستداران 1984 و مزرعه حیوانات هستید و می‌خواهید از نویسنده‌ی این دو کتاب، آثار بیشتری را مورد مطالعه قرار دهید.
• مطالعه‌ی جستار و نقد ادبی را دوست دارید.

در بخشی از کتاب یا سیگار می‌خوانیم

در آپارتمان یک‌اتاقه‌ی‌ سرد و خفه‌ای که از ته‌مانده‌های سیگار پوشیده و فنجان‌های نیمه‌خالی چای گوشه‌وکنارش رها شده مردی با لباس‌خوابی بیدزده، پشت میزی زهواردررفته جای می‌گیرد و تلاش می‌کند میان تَلی از برگه‌های خاک‌خورده، جایی برای ماشین‌تحریرش پیدا کند. نمی‌تواند برگه‌ای را دور بیندازد چون سطل کاغذباطله‌ها دیگر جا ندارد، و تازه می‌داند ممکن است بین نامه‌های پاسخ داده‌نشده و قبوض پرداخت‌نشده، چکی به مبلغ دو گینی باشد که تقریباً مطمئن است فراموش کرده آن را به حساب خود در بانک بگذارد. به علاوه نامه‌هایی هم هستند که باید نشانی‌شان را در دفترش یادداشت کند. دفترش را گم کرده و فکر گشتن دنبالش، یا در واقع گشتن دنبال هر چیز دیگری، او را به مرز خودکشی سوق می‌دهد.

مردی است سی و پنج‌ساله، اما پنجاه‌ساله به نظر می‌رسد. سر طاسی دارد و رگ‌های واریسش بیرون زده است. عینک به چشم دارد، یا به عبارت دقیق‌تر اگر آن را مثل همیشه گم نکرده باشد، به چشم می‌زند. اگر اوضاعش برایش عادی باشد، که دچار سوءتغذیه می‌شود، اما اگر اخیراً شانسش گفته باشد و دستش به پول رسیده باشد، آن وقت دچار مستی و عواقب زیادنوشی می‌شود. حالا ساعت 11:30 صبح است و طبق برنامه‌اش، بایستی از 2 ساعت قبل کارش را آغاز می‌کرد؛ اما حتی اگر برای شروع کارش حسابی هم تلاش کرده بود، صدای مدام زنگ تلفن، جیغ‌ و گریه‌ی بچه، صدای مته‌ی‌برقی در خیابان، و صدای گام‌های سنگین طلبکارهایش توی راه‌پله‌ها نمی‌گذاشت. آخرین مزاحم رسیدن، دومین بسته‌ی پُست بود که برایش دو نشریه و یک اخطار مالیات بر درآمد آورد.