کتاب مهاجمان فضا اثر نونا فرناندز؛ کودکی زیر سایه دیکتاتوری پینوشه

کتاب مهاجمان فضا اثر نونا فرناندز، روایتی از کودکی و رشد در سایه‌ی دیکتاتوری پینوشه است؛ روایتی که از خلال خاطرات، رویاها و نامه‌های گروهی از هم‌کلاسی‌های قدیمی شکل می‌گیرد و یک راوی واحد ندارد. افرادی که سال‌ها بعد، به یاد هم‌کلاسی‌ای با نام استریا گونسالس می‌افتند که به ناگه از زندگی‌شان ناپدید شد. نویسنده در این اثر تصویری از نسلی ترسیم می‌کند که پیش از درک معنای سیاست و آزادی، آثار سرکوب سیاسی و خفقان را در زندگی روزمره‌ی خود تجربه کرده‌اند. این رمان کوتاه در فهرست نامزدهای جایزه‌ی ملی کتاب قرار گرفت.

درباره‌ی کتاب مهاجمان فضا

نونا فرناندز (Nona Fernandez) در کتاب مهاجمان فضا (Space Invaders) از جنایات دوران پینوشه و سازوکارهای سرکوب سیاسی سخن می‌گوید، اما تمرکز اصلی او بر اثر ماندگار این خشونت‌ها بر ذهن و حافظه‌ی کسانی است که آن سال‌ها را از نزدیک تجربه کرده‌اند. در این رمان تاریخی، گذشته با سقوط یک حکومت به پایان نمی‌رسد، خاطره‌ی بازداشت‌ها، تهدیدها، قتل‌ها و ترس‌های آن دوران تاریک، تا سال‌ها بعد در خواب‌ها، یادها و زندگی روزمره‌ی شخصیت‌ها به حیات خود ادامه می‌دهد.

نونا فرناندز نشان می‌دهد که انسان‌ها می‌توانند مدت‌ها پس از فروپاشی یک نظام سرکوبگر، آثار آن را در ذهن و تجربه‌ی زیسته‌ی خود حمل کنند. از این منظر، حافظه‌ی تاریخی در داستانْ فقط یادآوری صرف گذشته نیست، بلکه به مدرک و گواهی زنده از آن سال‌های پرآشوب تبدیل می‌شود، گواهی که در ذهن هر کس، به یک شکل به ثبت رسیده و به خاطر مانده، همان‌طورکه هم‌کلاسی‌های قدیمی هم هرکدام به شکلی استریا گونسالسِ گم‌شده را به یاد می‌آورند.

رد جنایات پینوشه در خاطرات کودکی

داستان کتاب مهاجمان فضا از سانتیاگوی سال 1980 آغاز می‌شود؛ از حیاط مدرسه‌ای که کودکان در آن با لباس‌های مرتب و اتوکشیده به صف شده‌اند و سرود ملی می‌خوانند و دعا می‌کنند. در ظاهر، همه چیز عادی است و صبحی آشنا پیش از شروع کلاس‌های درس را شاهد هستیم؛ ولی این تصویر آشنا، خیلی زود تحت تاثیر وضعیت سیاسی کشور قرار می‌گیرد و خبر قتل مخالفان، بازداشت‌ها، تظاهرات و حضور نیروهای امنیتی آرام‌آرام به زندگی بچه‌ها راه پیدا می‌کند.

کودکان کتاب مهاجمان فضا نشر چشمه پیش از آنکه فرصتی برای درک معنای سیاست، آزادی و سرکوب داشته باشند، پیامدهای آن را در ساحت شخصی و جمعی زندگی خود تجربه می‌کنند؛ ناپدید شدن ناگهانی آدم‌ها، گسترش خشونت در جامعه، ترس و اضطرابی که به جزئی از زندگی روزمره بدل شده و سکوتی مرگبار که گاه جای توضیح و پاسخ را می‌گیرد. آن‌ها در جهانی بزرگ می‌شوند که سیاست از خیابان و اخبار فراتر رفته و تا خانه، مدرسه، دوستی‌ها و روابط خانوادگی نفوذ کرده است.

رد حافظه‌ی تاریخی در ادبیات شیلی

جست‌وجوی تدریجی هم‌کلاسی‌های سابق در سرنوشت استریا گونسالس و چرایی ناپدیدشدن ناگهانی‌اش، به‌تدریج از پرسش درباره‌ی یک هم‌کلاسی گم‌شده فراتر می‌رود و به بازخوانی گذشته‌ی خودشان بدل می‌شود. هرکدام می‌کوشد از میان خاطرات پراکنده، خواب‌ها و تصویرهایی که از آن دوران باقی مانده، دریابد چه چیزی از سال‌های سرکوب، ترس و خفقان در ذهنش مانده است؛ چه آسیب‌هایی دیده، چه بهایی پرداخته و آن سال‌ها چه رد ماندگاری بر زندگی امروز او گذاشته‌اند.

با خرید کتاب مهاجمان فضا با رمانی تاریخی سیاسی روبه‌رو می‌شوید که رد دوران دیکتاتوری و جنایت‌های فجیع آن، همچنان در ذهن و بدن، خواب‌ها، افکار و زندگی روزمره‌ی شخصیت‌های قصه باقی مانده است. این اثر توسط مهدی نوید به فارسی ترجمه شده و نشر چشمه آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب مهاجمان فضا

• رمان سیاسی تاثیرگذاری که نشان می‌دهد یک دیکتاتوری چگونه از درون بر زندگی آدم‌ها اثر می‌گذارد و به آن‌ها شکل می‌دهد. (BBC Culture)
• کتاب مهاجمان فضا، نوشته‌ی نونا فرناندز و نامزد جایزه‌ی ملی کتاب، به‌اندازه‌ی بازی ویدئویی هم‌نامش اعتیادآور است. هر فصل کتاب خیلی سریع از پیش چشم می‌گذرد، اما مثل یک رویای غریب تا مدت‌ها در ذهن باقی می‌ماند. (NPR.com)
• داستان تاریخی نونا فرناندز، روایتی است که از خلال نامه‌ها و خاطرات مشترک دوستان دوران کودکی شکل می‌گیرد که حالا سال‌هاست از یکدیگر دور افتاده‌اند. نویسنده تصویری تکان‌دهنده از آسیب و ترومایی ارائه می‌کند که حکومتی جنایتکار و سرکوبگر بر یک جامعه و یک کشور تحمیل کرده است. (Chicago Review of Books)

کتاب مهاجمان فضا برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات معاصر شیلی و ادبیات آمریکای لاتین علاقه دارید.
• رمان‌هایی با دست‌مایه‌ی تاریخی و سیاسی را می‌پسندید.
• به موضوعاتی همچون سرکوب سیاسی و پیامدهای جنایات حکومت‌های استبدادی علاقه دارید.

در بخشی از کتاب مهاجمان فضا می‌خوانیم

سانتیاگوِ شیلی. 1982. دختر روی نیمکت حیاط مدرسه می‌نشیند و ساندویچ ژامبون و پنیر می‌خورد. هم‌کلاسی‌های هفت‌ساله‌اش دوروبر او می‌دوند و بازی می‌کنند. چند ماه قبل، رئیس‌جمهور سابق ادواردو فری مونتالبا، رهبر حزب مخالفِ ژنرال آگوستو پینوشه، در درمانگاهی خصوصی بر اثر شوک عفونیِ مرموزی از دنیا رفت. کمی بعد، مأموران مخفیِ مرکز ملی اطلاعات پنج‌بار به سر رهبر اتحادیه توکاپِل هیمِنِس شلیک کردند و سپس گلوش را بریدند. هر دو ماجرا در صدر اخبار قرار گرفت. دو نسخه از این روزنامه‌ها در کتابخانه‌ی مدرسه بایگانی شده، در پوشه‌ای قطور در راهرو سوم قفسه‌ی شماره‌ی چهار. هیچ‌کدام از بچه‌های مدرسه هرگز این پوشه را باز نکرده. حالا، در حیاط مدرسه، زنگ پایان تفریح می‌خورد. دختر خرده‌های نان را از روی روپوش پیچازی‌اش می‌تکاند و بلند می‌شود. بچه‌ها کلاس‌به‌کلاس صف می‌بندند. گونسالِس به هم‌کلاسی‌هاش ملحق می‌شود و منتظر علامت ناظم می‌ماند تا قدم به کلاسش بگذارد. همین‌طور که منتظر می‌ماند به ناخن‌های قرمزش نگاه می‌کند. دستش روی شانه‌ی هم‌کلاسی جلویی است تا فاصله‌ی مناسب مشخص شود، و همان‌طور که آن‌جا ایستاده لاک را که پوسته‌پوسته شده وارسی می‌کند. دختر متوجه نگاه ناظم می‌شود که صف‌ها را سرکشی می‌کند. همه یکی‌یکی به جلو حرکت می‌کنند. دختر دست‌هاش را در جیب‌های پیش‌بندش می‌گذارد. کسی متوجه نمی‌شود.

رفیق شفیق، سلام! حالت چه‌طور است؟ کارت‌پستالی را که از آلمان برایت فرستادم دوست داشتی؟ برایت نوشتم که چه روز و ساعتی می‌آیم تا بتوانی مرا در فرودگاه پوداوِل ببینی ولی خبری ازت نبود. به‌هرحال خیلی خوش گذشت. آلمان کشور بزرگ و قشنگی است. خیلی عکس گرفتیم و کلی سوسیس خوردیم. آلمان با یک دیوار نصف شده. من فقط یک طرفش را دیدم، طرف خوبش را، تنها طرفی که می‌توان دید چون آن یکی طرف خیلی خطرناک است.