کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی

کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی نوشته‌ی علی ناظمی اردکانی، پژوهشی فلسفی درباره‌ی یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم اندیشه‌ی ارسطو، یعنی فرونسیس یا حکمت عملی است. نویسنده با نگاهی تحلیلی، نسبت میان اندیشه و عمل را از منظر فلسفه‌ی ارسطو بررسی می‌کند و می‌کوشد نشان دهد چگونه این مفهوم می‌تواند راهی برای فهم بهتر اخلاق، سیاست و شیوه‌ی زیستن انسان فراهم آورد.

درباره‌ی کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی

آیا میان مباحث نظری و ساحت عملی شکافی بنیادین وجود دارد یا می‌توان پلی میان این دو برقرار کرد؟ در کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی، علی ناظمی اردکانی با محوریت قرار دادن مفهوم فرونسیس ارسطویی نسبت میان نظر و عمل را واکاوی می‌کند و نشان می‌دهد حکمت عملی چگونه می‌تواند مبنایی برای فهم تصمیم‌گیری اخلاقی، کنش سیاسی و مواجهه‌ی انسان با موقعیت‌های واقعی زندگی باشد.

اردکانی ابتدا جایگاه وجودشناختی فرونسیس را بررسی می‌کند. او پیشینه‌ی مفهوم فضیلت را مرور کرده و با تحلیل نسبت میان فضایل عقلی و فضایل اخلاقی در اخلاق نیکوماخوس ارسطو، جایگاه حکمت عملی را در منظومه‌ی فکری وی تبیین می‌کند. در این بخش از کتاب، نویسنده روشن می‌کند که فرونسیس صرفاً یک مهارت یا شیوه‌ی تصمیم‌گیری نیست، بلکه فضیلتی است که عقل نظری و عقل عملی را به یکدیگر پیوند می‌دهد و امکان تحقق زندگی اخلاقی را فراهم می‌سازد.

فرونسیس؛ حلقه‌ی اتصال نظر و عمل

در ادامه، کتاب به ابعاد معرفت‌شناختی فرونسیس می‌پردازد و نسبت آن را با سوفیا یا حکمت نظری بررسی می‌کند. علی ناظمی اردکانی نشان می‌دهد فرونسیس نوعی معرفت عملی و اخلاقی است که در قلمرو امور متغیر و جزئی معنا پیدا می‌کند و از همین رهگذر به حوزه‌ی اخلاق و سیاست وارد می‌شود.

ناظمی اردکانی در فصل پایانی کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی پیامدهای ابهام مفهوم فرونسیس در نظریه‌ی سیاسی ارسطو را بررسی می‌کند؛ از تمایز میان مدینه و شهر در جهان باستان گرفته تا نقش حکمت عملی در تبیین نظام حکومتی مطلوب. بدین ترتیب، کتاب تصویری منسجم از پیوند فلسفه‌ی عملی با اندیشه‌ی سیاسی ارسطو ارائه می‌دهد.

علی ناظمی اردکانی در کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی از ارائه‌ی تعریفی تقلیل‌گرایانه از فرونسیس پرهیز کرده، آن را به منزله‌ی راهی برای بازاندیشی در حقیقت، عمل و زیست انسانی معرفی می‌کند و خواننده را به تأملی فلسفی درباره‌ی جایگاه کنش و مسئولیت انسان فرامی‌خواند. بیژن عبدالکریمی ویرایش علمی این کتاب را برعهده داشته و اثری ویراسته و علمی را برای اندیشیدن در اختیار مخاطبان قرار داده است.

کتاب با مقدمه‌ای کوتاه از رضا داوری اردکانی آغاز می‌شود. داوری اردکانی در این مقدمه‌ی کوتاه به اهمیت بازخوانی اندیشه‌ی ارسطو در جهان معاصر می‌پردازد. او با تأکید بر گسست میان نظر و عمل و کم‌رنگ شدن پیوند اخلاق و سیاست، مفهوم فرونسیس یا حکمت عملی را راهنمایی برای بازاندیشی در کنش انسانی و زندگی سیاسی می‌داند و این کتاب را تلاشی ارزشمند در فلسفه‌ی ارسطو معرفی می‌کند.

با خرید کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی انتشارات نقد فرهنگ اثری پژوهشی و تأمل‌برانگیز از علی ناظمی اردکانی بخوانید که نگاهی عمیق به مفهوم حکمت عملی می‌اندازد و ظرفیت‌های آن را برای فهم فلسفه‌ی ارسطو، اخلاق، سیاست و نسبت اندیشه با زندگی عملی آشکار می‌‌کند.

کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی برای شما مناسب است اگر

• دانشجو، پژوهشگر یا علاقه‌مند به فلسفه‌ی اخلاق و فلسفه‌ی سیاسی هستید و می‌خواهید با مفهوم فرونسیس یا حکمت عملی در اندیشه‌ی ارسطو آشنا شوید.
• به مطالعه‌ای تحلیلی در اخلاق نیکوماخوس ارسطو و جایگاه حکمت عملی در اندیشه‌ی او علاقه‌مندید.
• آثار متفکران معاصر ایرانی، از جمله کتاب‌های بیژن عبدالکریمی را دنبال می‌کنید و به مطالعه در حوزه‌ی نسبت اخلاق و سیاست علاقه دارید.

در بخشی از کتاب امر سیاسی و فرونسیس ارسطویی می‌خوانیم

حکمت نظری یا سوفیا یکی از فضایل عقلی است که ارسطو آن را چنین تعریف می‌کند: «شناخت علمی همراه با عقل شهودی، عقلی که به شناخت موجوداتی می‌پردازد که بر حسب طبیعت‌شان والاترین موجودات هستند» (همان/ ب: 1141). در کتاب ششم اخلاق نیکوماخوس، ارسطو از طرفی فضایل نفس را به فضایل اخلاقی و فضایل عقلی تقسیم می‌کند، و از طرف دیگر فضایل عقلی را به توانایی عملی (هنر یا فن)، شناخت علمی، حکمت عملی (فرونسیس)، حکمت نظری و عقل شهودی تقسیم می‌کند. در حکمت نظری که نسبت مستقیمی با عمل و فن ندارد، خیر یا نیک به معنای موافق حقیقت بودن است و غایت حکمت نظری پی بردن به حقیقت است و آن‌چه راست است. اما گرچه غایت حکمت عملی هم حقیقت است و آنچه راست است، اما خیر یا نیک در حوزه حکمت عملی به معنی مطابق با میل درست است. یعنی رسیدن به نتیجه راست درباره آنچه باید انجام داد. نتیجه راست درباره آنچه باید انجام داد همواره توأم با میل درست است و منظور از میل درست میلی است که مطیع خرد است و ناظر به عملی معین.

حال باید دید در اخلاق نیکوماخوس تقدم با حکمت نظری است یا حکمت عملی؟ اهمیت موضوع به این جهت است که تقدم حکمت عملی بر حکمت نظری به نوعی عدول از فلسفه اولی است که ارسطو در متافیزیک در تبیین آن کوشیده است. اگر تقدم با حکمت عملی باشد، ظاهراً ارسطو از اصولی که در متافیزیک به آن معتقد است عدول کرده است. ارسطو در کتاب ششم متافیزیک، فلسفه اولی را این‌چنین تبیین می‌کند: «فلسفه اولی کلی و فراگیر است و موضوع این فلسفه موجود از آن‌جهت که موجود است می‌باشد، غیر از جواهر طبیعی که موضوع علم طبیعی هستند، جوهری نامتحرک نیز وجود دارد که مقدم از جواهر طبیعی است و علمی که بدان می‌پردازد نیز مقدم بر علم طبیعی و همان فلسفه اولی است» (ارسطو، 1389/ ب: 1026) و در اخلاق نیکوماخوس درباره حکمت نظری این‌چنین می‌گوید: «حکمت نظری، هم عقل شهودی است و هم شناخت علمی موجوداتی که بر حسب طبیعت‌شان والاترین موجودات‌اند». بهترین و شریفترین دانش‌ها و معارف به اعتقاد ارسطو معرفتی است که موضوعش بهترین و شریفترین موجودات است. او به صراحت می‌گوید «اگر کسی بگوید علم سیاست یا حکمت عملی بهترین دانش‌هاست، سخنش عجیب خواهد بود، چرا که آدمی بهترین موجودات نیست» (ارسطو، 1389/ الف: 1141).