کتاب آب - بابا... افلاطون: مباحثه، تفکر و فلسفه در کلاس‌های ابتدایی

کتاب آب - بابا... افلاطون اثر جان اسمیت راهنمایی جامع و کاربردی برای معلمان و فعالان حوزه‌ی آموزش است که نشان می‌دهد چگونه می‌توان مهارت‌های گفت‌وگو، اندیشیدن و فلسفه‌ورزی را به بخشی جدایی‌ناپذیر از آموزش در دوره‌ی ابتدایی تبدیل کرد. نویسنده نقش فلسفه برای کودکان را در ارتقای کیفیت یادگیری آن‌ها تبیین کرده و با تکیه بر یافته‌های پژوهشی و تجربه‌های آموزشی، راهکارهایی عملی برای پرورش ذهن‌های پرسشگر و خلاق ارائه می‌دهد.

درباره‌ی کتاب آب - بابا... افلاطون

نظام‌های آموزشی دیگر نمی‌توانند تنها به انتقال محفوظات و اطلاعات بسنده کنند. کودکان برای زندگی در دنیای پیچیده‌ی امروز باید بیاموزند چگونه پرسش‌های درست مطرح کرده، استدلال کنند، به دیدگاه دیگران گوش دهند و درباره‌ی مسائل مختلف مستقل بیندیشند. در کتاب آب - بابا... افلاطون: مباحثه، تفکر و فلسفه در کلاس‌های ابتدایی (Talk, Thinking and Philosophy in the Primary Classroom) جان اسمیت (John Smith) بر این نیاز تمرکز کرده است.

نویسنده‌ی کتاب آب - بابا... افلاطون، مربی فلسفه برای کودکان است و در دوره‌های تربیت معلم ابتدایی، مهارت‌های تفکر و روش‌های نوین یادگیری را آموزش می‌دهد. او معتقد است که آموزش تفکر انتقادی به کودکان و تقویت مهارت‌های گفت‌وگو باید از همان سال‌های نخست مدرسه آغاز شود و آموزش باید بیش از آنکه بر محصول نهایی تمرکز کند، به فرایند اندیشیدن و یادگیری اهمیت دهد تا زمینه‌ی رشد پایدار کودکان را فراهم سازد.

برای تحقق این هدف، جان اسمیت در کتاب آب - بابا... افلاطون ابتدا به این پرسش می‌پردازد که چرا آموزش مهارت‌های گفت‌وگو و اندیشه‌ورزی ضروری است. سپس رویکردهای رایج در این زمینه را بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد معلمان چگونه می‌توانند مهارت‌های گفت‌وگو و تفکر را در شش حوزه‌ی اصلی یادگیری تقویت کنند تا کودکان اعتمادبه‌نفس بیابند و درک عمیق‌تری از مفاهیم به دست آورند.

آموزش تفکر خلاق؛ نظریه‌ها و راهبردها

جان اسمیت کتاب آب - بابا... افلاطون را با ضرورت آموزش گفت‌وگو، اندیشیدن و فلسفه آغاز می‌کند، سپس نظریه‌های رشد زبان، تفکر و یادگیری را با تکیه بر دیدگاه‌هایی مانند پیاژه، ویگوتسکی و پژوهش‌های نوین عصب‌شناسی توضیح می‌دهد.

در ادامه‌ جان اسمیت مجموعه‌ای از راهبردهای عملی برای توسعه‌ی مهارت‌های گفت‌وگو، پرسشگری و استدلال در کلاس درس را معرفی کرده و الگوهایی همچون فلسفه برای کودکان (فبک)، مدل تفکر فعال در بافت اجتماعی، شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو و یادگیری مشارکتی را به‌عنوان ابزارهای مؤثر برای آموزش تفکر خلاق به کودکان تشریح می‌کند.

در نهایت باید گفت، اهمیت سخن گفتن و اندیشیدن در کلاس‌های ابتدایی تا حدی است که اعتمادبه‌نفس، خلاقیت و قدرت تحلیل کودکان را پرورش می‌دهد و تفکر خلاق و توانایی حل مسئله را به آن‌ها می‌آموزد. جان اسمیت در پایان کتاب آب بابا افلاطون در قالب عنوان «مدرسه‌ی تفکر» نشان می‌دهد چگونه می‌توان این مهارت‌ها را به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ مدرسه تبدیل کرد و الگویی برای آموزش آینده ارائه داد.

با خرید کتاب آب - بابا... افلاطون انتشارات نقد فرهنگ مجموعه‌ای از مبانی نظری و تجربه‌های عملی را در اختیار خواهید داشت تا بتوانید کلاس درس را به فضایی برای اندیشیدن، پرسشگری و رشد تفکر خلاق در کودکان تبدیل کنید.

کتاب آب - بابا... افلاطون برای شما مناسب است اگر

• معلم و آموزگار دوره‌ی ابتدایی هستید و می‌خواهید مهارت تفکر خلاقانه را به کودکان آموزش دهید.
• پژوهشگر حوزه‌ی تعلیم و تربیت یا فلسفه برای کودکان هستید و می‌خواهید درباره‌ی پرورش تفکر انتقادی در کودکان مطالعه کنید.
• به‌عنوان والد می‌خواهید مهارت‌های گفت‌وگو، استدلال و پرسشگری را در فرزندان خود تقویت کنید.

در بخشی از کتاب آب - بابا... افلاطون: مباحثه، تفکر و فلسفه در کلاس‌های ابتدایی می‌خوانیم

به منظور درک بهتر مدل رفتارگرایانه این آزمایش فکری را انجام دهید. تصور کنید که گرسنه و زندانی هستید (شما می‌توانید خواسته‌های خود را تغییر دهید) و می‌دانید که فشار دادن یکی از اهرم‌ها در سلول خودتان منجر به دریافت غذا خواهد شد. شما اولین‌بار برحسب تصادف این اهرم‌ها را فشار می‌دهید تا به اهرم مورد نظر برسید، اما در دفعات بعدی احتمالاً همان اهرم موردنظر را فشار خواهید داد. شما نمی‌دانید و احتمالاً مایل هم نخواهید بود بدانید دقیقاً چرا این‌گونه است، اما مادامی‌که این کار منجر به نتیجه‌ی مطلوب، یعنی پاداش غذا شود، خوشحال خواهید بود. در نهایت ممکن است با دیدن اهرم غذا یا حتی فکر کردن به آن شروع به ترشح بزاق کنید.

در نگاه اول این مدل کاملاً جذاب است. اگرچه این مدل در ادامه مورد نقد قرار خواهد گرفت، اما نباید این شیوه‌ی یادگیری را در همه‌ی موارد رد کنیم. برای این‌که دو توصیف از چیزی ارائه دهیم که به‌عنوان یادگیری برحسب محرک-پاسخ در نظر داریم، به واکنش‌های عاطفی و فیزیکی خودتان 1) برخاستن از خواب در اولین روز تعطیلات و 2) رفتن به اتاق مصاحبه، بیندیشید. حتی فکر کردن به یک رویداد خوشایند یا ناخوشایند می‌تواند منجر به واکنشی در ما شود؛ خواه یک لبخند غیرارادی، خواه یک دلواپسی شدید.

برای این‌که موافقت بیشتری با مدل رفتارگرایانه پیدا کنیم، می‌توانیم به‌راحتی مشاهده کنیم که کودکانِ علاقه‌مند به تقلید، لذت بیشتری از شنیدن کلمات تکرار شده و تکرار خود کلمات می‌برند. اما رفتارگرایی به‌عنوان مدلی برای تبیین کل فراگیری زبان، از جانب زبان‌شناسانی نظیر نوام چامسکی (Chomsky, 1959) به‌شدت مورد نقد قرار گرفته است؛ زبان‌شناسانی که در مجموع به‌عنوان «طرفدارن نظریه‌ی زایشی زبان» شناخته می‌شوند.