کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی: لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی اثری خواندنی و تحلیلی از سایمون چوت است که نسبت اندیشه‌ی مارکس را با چهار متفکر مهم پساساختارگرا بررسی می‌کند. این کتاب نشان می‌دهد چگونه نقدهای لیوتار، دریدا، فوکو و دلوز می‌توانند به فهمی تازه از تاریخ، قدرت، سوژه و ماتریالیسم بینجامد و افق‌های جدیدی برای بازخوانی مارکس در جهان معاصر بگشاید.

درباره‌ی کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی (لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز) (Marx Through Post-Structuralism: Lyotard, Derrida, Foucault, Deleuze) نوشته‌ی سایمون چوت (Simon Choat)، یکی از متون مهم در حوزه‌ی فلسفه‌ی قاره‌ای و نظریه‌ی انتقادی است که نسبت میان مارکس و چهار چهره‌ی اصلی پساساختارگرایی را با دقتی تحلیلی و روشمند بررسی می‌کند. این کتاب می‌کوشد نشان دهد چگونه این چهار متفکر؛ ژان‌فرانسوا لیوتار، ژاک دریدا، میشل فوکو و ژیل دلوز هر یک به شیوه‌ای خاص با مارکس درگیر شده‌اند و چه افق‌های تازه‌ای برای خوانش او گشوده‌اند.

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی سایمون چوت از تقابل‌های ساده‌سازی‌شده فاصله می‌گیرد و به‌جای دوگانه‌سازیِ مارکسیسم یا پساساختارگرایی، بر مواجهه‌ای پیچیده، خلاق و انتقادی تمرکز می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که پساساختارگرایان، در نقد و بازخوانی مارکس، به مفاهیمی مانند تاریخ، قدرت، سوژه، میل، سرمایه‌داری، غایت‌شناسی و ایدئالیسم شکل تازه‌ای داده‌اند. در نتیجه، کتاب هم برای فهم بهتر مارکس سودمند است و هم برای درک دقیق‌تر خود پساساختارگرایی.

مارکس و پساساختارگرایان از نگاه سایمون چوت

ساختار کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی انتشارات نقد فرهنگ منسجم و آموزشی است. نویسنده ابتدا فضای فکری فرانسه‌ی پس از جنگ، گذار از ساختارگرایی به پساساختارگرایی، و نقش آلتوسر را به‌عنوان حلقه‌ی واسط توضیح می‌دهد. سپس در فصل‌های جداگانه، خوانش هر یک از این متفکران از مارکس را بررسی می‌کند: لیوتار با نقد روایت‌های کلان و غایت‌مندی تاریخی، دریدا با ایده‌هایی چون موعودباوری و شبح‌وارگی، فوکو با تحلیل قدرت و تاریخ اکنون، و دلوز با تاکید بر میل، تولید و گریز از دستگاه‌های تثبیت‌کننده... فصل پایانی نیز این چهار رویکرد را کنار هم می‌گذارد و از دل آن‌ها تصویری تازه از ماتریالیسم معاصر می‌سازد.

خرید کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی: لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز برای دانشجویان علوم انسانی، پژوهشگران فلسفه و علاقه‌مندان به نظریات انتقادی، مطالعات مارکسیستی، اندیشه‌ی سیاسی یا تاریخ اندیشه‌ی معاصر و پیوند میان مارکسیسم و اندیشه‌ی پساساختارگرا، فرصتی فراهم می‌کند تا با نگاهی دقیق‌تر به مسئله‌ی ماتریالیسم، نقد ایدئالیسم و خوانش دقیق و جزئی‌نگر از آثار مارکس نزدیک شوند. ترجمه‌ی پژمان برخورداری اثر حاضر را خواندنی‌تر کرده است.

در نکوداشت کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی

• مارکس از منظر پساساختارگرایی با نثری روشن، هوشمندانه و روان، خواننده را در سفری تحلیلی و استوار میان مواجهه‌های پساساختارگرایی با اندیشه‌ی مارکس همراه می‌کند. سایمون چوت در پایان به نتیجه‌ای می‌رسد که شاید در نگاه نخست غیرمنتظره به نظر برسد، اما به طرز شگفت‌انگیزی ثمربخش است: اینکه مارکس و متفکران پساساختارگرا، همگی در پی بنیان نهادن نوعی فلسفه‌ی اصیلِ ماتریالیستی هستند. (دایانا کول، استاد نظریه‌ی سیاسی و اجتماعی، دانشگاه بیرکبک لندن، بریتانیا)

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی برای شما مناسب است اگر

• به اندیشه‌های مارکس، فوکو، دریدا، دلوز و لیوتار علاقه‌مند هستید.
• می‌خواهید رابطه‌ی مارکسیسم و پساساختارگرایی را از منظری تحلیلی و انتقادی بشناسید.
• دانشجو یا پژوهشگر فلسفه، علوم سیاسی یا جامعه‌شناسی هستید.
• می‌خواهید خوانشی تازه از اندیشه‌ی مارکس و جایگاه آن در فلسفه و سیاست معاصر به دست آورید.

در بخشی از کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی: لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز می‌خوانیم

همانند بسیاری از متفکرانِ پس از جنگ، علاقه‌ی اولیه‌ی لیوتار به مارکس با علاقه‌ی او به پدیدارشناسی آمیخته بود. اولین کتاب او پدیدارشناسی97، که نخستین‌بار در سال 1954 انتشار یافت، نوعی راهنمای مقدماتی درباره‌ی پدیدارشناسی است و امکان ترکیب این فلسفه با مارکسیسم را بررسی می‌کند. لیوتار در اینجا گرچه بر ارزش مثبت پدیدارشناسی تأکید می‌کند اما نهایتاً نتیجه می‌گیرد که «هیچ گونه آشتی جدی بین این دو فلسفه متصور نیست» و حتی اشاره می‌کند که «پدیدارشناسی در قیاس با فلسفه‌های هگلی و مارکسیستی واپس‌گرایانه است» (Lyotard, 1991b: 127, 135). همانطور که از گفته‌ی پیشین برمی‌آید، لیوتار جوان پدیدارشناسی را تحت لوای قسمی مارکسیسم ضدهگلی رد نکرد. مارکسیسمی را که لیوتار به آن گرایش داشت به سادگی نمی‌توان ذیل مارکسیسم‌های فرانسوی رایجِ پس از دوران جنگ تقسیم‌بندی کرد. چنین مارکسیسمی نه هگلی بود و نه ضدهگلی، نه انسان‌گرایانه بود و نه ضدانسان‌گرا. ماهیتِ مارکسیسم لیوتار را در نوشته‌های سیاسی‌ای که در دهه‌های بعد منتشر کرد بهتر می‌توان تشخیص داد. در سالی که پدیدارشناسی منتشر شد، او به مجله‌ی «سوسیالیسم یا بربریت» پیوست که بعدها آن را به این شیوه توصیف می‌کرد: «تریبونِ نظری برخی از مبارزان، کارگران، کارمندان و روشنفکرانی بود که با هدف نقد مارکسیستی از واقعیات، در حوزه‌های هم نظری و هم عملی، با پیگیری رادیکال‌ترین نتایج و پیامدهای این نقد، با هم متحد شده بودند» (Lyotard, 1993: 165). لیوتار که در آن زمان در الجزایر معلم بود به نوشتن درباره‌ی نزاع بر سر استقلال در مستعمرات فرانسه در شمال آفریقا گماشته شد. لیوتار در 1963 به بخشی از یک «ضد جریان» ملحق شده بود که با هدف مقابله با ایده‌های کورنلیوس کاستوریادیس (که در سال 1948 در شکل‌گیری مجله‌ی «سوسیالیسم یا بربریت» مشارکت داشت) شکل گرفت. لیوتار سپس از گروه اصلی جدا شد تا برای ماهنامه‌ی کارگریِ «قدرت کارگران» بنویسد. در 1966 لیوتار از این مجله هم کناره‌گیری کرد. لیوتار در نوشته‌ای به‌نام «یادبودِ مارکسیسم» که به پاسداشتِ مرگ یکی از همکاران سابقش در مجله‌ی «سوسیالیسم یا بربریت» منتشر شد، نوشت:

ما در طول آن دوازده سال، تمامِ وقت و ظرفیت خود را وقفِ فکر و عمل در راستای «نقد و جهت‌گیریِ انقلابی» کردیم که هدف گروه و مجله بود.... همین و بس، تنها استثنا در این میان عشق بود که در طول آن سال‌ها ارزش این را داشت که به آن توجه کنیم (Lyotard, 1988c: 47)