کتاب آینده‌های پساانسانی: ارتقای بشر، هوش مصنوعی و نظریه اجتماعی

آیا ما آخرین نسل انسان‌های عادی هستیم؟ کتاب آینده‌های پساانسانی، به کوشش مارک کریگان و داگلاس وی. پورپورا، ما را با این پرسش هولناک مواجه می‌کند که با پیشرفت روزافزون تکنولوژی و با هوشمندتر شدن ماشین‌ها، انسان بودن دیگر چه تعریفی خواهد داشت؟ کتاب پیش رو به بازتعریف مفهوم «انسانیت» در عصر سلطه‌ی ماشین‌های هوشمند می‌پردازد و همچنین تأثیر عمیق فناوری بر هویت، روابط و ساختار زندگی انسانی را به بحث می‌گذارد تا از دریچه‌ای نو به پیامدهای رشد تکنولوژی نگاه کنیم.

درباره‌ی کتاب آینده‌های پساانسانی

با پیشرفت روزافزون فناوری هوش مصنوعی، تعریف واژه‌ی «انسان» روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود. پیش از این، اصلی‌ترین وجه تمایز انسان‌ها از سایر موجودات، توانایی آن‌ها در فکر کردن، خلق کردن، حرف زدن و به طور کلی، استفاده از ظرفیت‌هایی بود که ساختار متفاوت مغز آن‌ها فراهم می‌کرد. حال اما با اضافه شدن انواعی از ربات‌ها که در بسیاری از این زمینه‌ها عملکردی مشابه انسان دارند، دیگر چطور می‌توان به‌راحتی ماهیت انسانی را تعریف کرد؟

کتاب آینده‌های پساانسانی: ارتقای بشر، هوش مصنوعی و نظریه اجتماعی (Post-Human Futures: Human Enhancement, Artificial Intelligence and Social Theory) مجموعه‌ای از مقالات نویسندگان مختلف است که به همت مارک کریگان (Mark Carrigan) و داگلاس وی. پورپورا (Douglas V. Porpora) گردآوری شده‌اند. تمرکز این مقالات بر رویکردهای انسان‌گرایی و پساانسان‌گرایی بوده و هر یک از نویسندگان در آن‌ها، از منظر یکی از حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی، به توضیح سرنوشت احتمالی بشر در مواجهه با پیشرفت‌های هوش مصنوعی و فناوری می‌پردازند.

سرنوشت انسان‌ها در مصاف با آینده‌ی هوش مصنوعی

کتاب آینده‌های پساانسانی در گام اول مفاهیم بنیادین و چارچوب‌های نظری مسئله را بررسی کرده و با تبیین تفاوت‌های بین انسان‌گرایی، پساانسان‌گرایی و فراانسان‌گرایی شروع می‌شود. در این بخش، شرح مطلب بر چگونگی تاثیر تکنولوژی بر جایگاه انسان تمرکز دارد و بر ضرورت وجود یک نظریه‌ی اجتماعی برای درک بهتر این تحولات تأکید می‌کند.

در ادامه و در گام دوم، مارک کریگان و داگلاس وی. پورپورا در کتاب آینده‌های پساانسانی نگاهی به بازتعریف انسان در ماتریس دیجیتال دارند و هویت و روابط انسانی را کاوش می‌کنند. سپس کتاب وارد مفهوم جذاب «انسانیت انتخابی» می‌شود. دنیایی را تصور کنید که به کمک تکنولوژی و با استفاده از تراشه‌های مغزی بتوان مهارت‌های خود را ارتقا دهد. در چنین جهانی انسان ماندن عملاً به یک گزینه برای انتخاب تبدیل می‌شود و این تکنولوژی حتی می‌تواند شکاف عمیقی بین انسان‌های عادی و انسان‌های ارتقایافته ایجاد کند.

دوستی با ربات‌ها؛ هم‌زیستی یا انزوای نوین؟

گام چهارم کتاب آینده‌های پساانسانی اثر مارک کریگان و داگلاس وی. پورپورا، پیامدهای اجتماعی مشورت با هوش مصنوعی و واگذاری قضاوت‌های انسانی به الگوریتم‌ها را زیر ذره‌بین می‌گذارد. در گام پنجم نیز چالش‌های استفاده از ربات‌ها و هوش مصنوعی برای مراقبت از سالمندان مورد بررسی قرار می‌گیرد. سپس کتاب به هم‌زیستی بین انسان و ماشین اشاره کرده و در نهایت در گام هفتم، ما را به یک میلیون سال آینده می‌برد؛ یعنی جهانی بسیار متفاوت از وضع کنونی که نمی‌دانیم انسان در آن همچنان در همین کالبد زیستی خود وجود دارد یا سراسر به موجودی دیجیتالی تبدیل شده است.

این کتاب را می‌توان به چشم اثری پیشگامانه دید که با بررسی فلسفه اخلاق فناوری، ما را به چالش کشیده و با پرسش‌هایی مواجه می‌کند که شاید هنوز پاسخ آن‌ها در سطح رمان‌های علمی تخیلی به نظر برسد، اما طولی نخواهد کشید که به بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره انسان مدرن تبدیل شوند. اگر به مباحث مرتبط با فلسفه تکنولوژی و آینده هوش مصنوعی علاقه دارید، مطالعه و خرید کتاب آینده‌های پساانسانی را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب را انتشارات فراهم با ترجمه‌ی علیرضا کرمانی منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب آینده‌های پساانسانی

• کتاب آینده‌های پساانسانی به یکی از مهم‌ترین مباحث علوم اجتماعی، یعنی دوگانه‌ی ساختار - عاملیت، می‌پردازد که در واقع‌گرایی انتقادی ریشه دارد. نویسندگان کتاب پیش رو بین معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی تمایز قائل شده و نوعی انسان‌گرایی جدید را معرفی می‌کنند که می‌تواند کاربردی باشد و با زندگی اجتماعی نیز پیوندی معنادار داشته باشد. (استاد بیرگول اولوتاش، مجله‌ی علمی Postdigital Science and Education)

کتاب آینده‌های پساانسانی برای شما مناسب است اگر

• در حوزه‌ی یادگیری ماشین و توسعه‌ی سیستم‌های هوشمند فعالیت دارید و می‌خواهید پیامدهای اجتماعی و اخلاقی دستاوردهایتان را بهتر درک کنید.
• به مباحث مرتبط با آینده‌پژوهی، فلسفه‌ی هوش مصنوعی یا فلسفه‌ی تکنولوژی علاقه دارید.
• از پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های مختلف علوم انسانی و اجتماعی از جمله جامعه‌شناسی، فلسفه یا مطالعات فرهنگی هستید.
• به مطالعه‌ی کتاب‌های جامعه‌شناسی با رویکردی فلسفی و اخلاقی علاقه دارید.

در بخشی از کتاب آینده‌های پساانسانی: ارتقای بشر، هوش مصنوعی و نظریه اجتماعی می‌خوانیم

در آینده‌ای که مهندسی ژنتیک (GE) و سایر روش‌های بهبودبخشی (HE) انسان به امری رایج تبدیل شوند، این احتمال قوی وجود دارد که نابرابری‌های اجتماعی، بُعدی هستی‌شناختی پیدا کنند. به بیان دیگر، جامعه نه فقط از نظر اجتماعی، بلکه از نظر ذاتی و ماهوی نیز طبقه‌بندی خواهد شد. البته طرفداران فرا‌انسان‌گرایی فوراً پاسخ خواهند داد که برابری کامل – حتی در حد برابری فرصت‌ها – هرگز در تاریخ تمدن بشر دست‌یافتنی نبوده است. بنابراین، می‌توان با نابرابریِ هستی‌شناختی نیز با همان سازوکارهای حکمرانی که همیشه وجود داشته‌اند، بسته به الگوهای فرهنگی هر جامعه، مقابله یا آن را مدیریت کرد. پرسش آن‌ها این است: چرا «هستی‌شناسی» باید چیزی به نارضایتی‌های همیشگی ناشی از نابرابری اضافه کند؟

برخلاف این دیدگاه، من معتقدم که جلوگیری از حک شدن نابرابری در ذات و ماهیتِ وجودیِ افراد امری حیاتی است؛ زیرا چنین اتفاقی، موانع پیش روی «تحرک اجتماعی» را برای همیشه عبورناپذیر خواهد ساخت. این استدلال با نگرانی مدرنیستی درمورد «توزیع عادلانه‌ی منافع بهبودبخشی» تفاوت دارد. حرف من این است که اگر به فناوری بهبودبخشی اجازه دهیم از مرزهای «انسانیتِ تاریخی» عبور کند، چنین توزیع عادلانه‌ای از اساس ناممکن خواهد شد.

هر جامعه‌ای که در تاریخ می‌شناسیم، میزانی از نابرابری را در خود داشته است که گفتمان‌های فرهنگی مختلف، هریک به شیوه‌ای به آن مشروعیت بخشیده‌اند. در خودفهمیِ جمعیِ مدرنیته (در غرب)، نقص در «برابری فرصت‌ها» را می‌توان از طریق تحرک اجتماعی عمودی بین‌نسلی جبران کرد. به‌عبارت دیگر، بهایی که معمولاً برای نبودِ برابریِ کامل پرداخته می‌شود، نوعی «اصطکاک اجتماعی» است که می‌توان آن را برحسب زمان سنجید: نابرابری بیشتر، معمولاً به معنای زمانِ بیشتر برای رسیدن به‌جایگاه اجتماعی بالاتر است. ایده‌ی هنجاری و بنیادین در اینجا این است که این بازه‌ی زمانی باید تا حد امکان کوتاه شود.