کتاب امپراتوری‌های سایه: تاریخ امپراتوری‌های جایگزین

توماس بارفیلد در کتاب امپراتوری‌های سایه، نشان می‌دهد که تاریخ سیاسی جهان فقط در پایتخت‌های باشکوه امپراتوری‌هایی مانند ایران و روم رقم نخورده است؛ بلکه بعضاً از دل قدرت‌های سیالی سر برآورده که از شکاف‌ها و سایه‌ها برخاستند و جهان را تغییر دادند. او در این کتاب به بررسی و تحلیل تاریخ آن دسته از حکومت‌ها می‌پردازد که برخلاف ساختار کلاسیک، فاقد دیوان‌سالاری‌های متمرکز بودند، اما رد پای آن‌ها بر سرنوشت جهان ماندگار شد.

درباره‌ی کتاب امپراتوری‌های سایه

دولتی چنان قدرتمند را تصور کنید که امپراتوری بزرگ چین را به پرداخت خراج مجبور کرد، درحالی‌که خود حتی پایتخت ثابتی هم نداشت! ظهور چنین دولت‌ها و حکومت‌هایی در طول تاریخ کم‌سابقه نیست؛ اما معمولاً عمده‌ی توجه بسیاری از علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی و تاریخ امپریالیسم، بر امپراتوری‌هایی با دیوان‌سالاری‌های عظیم و ارتش‌های منظم متمرکز است. حال توماس بارفیلد (Thomas J. Barfield)، انسان‌شناس برجسته، در کتاب امپراتوری‌های سایه: تاریخ امپراتوری‌های جایگزین (Shadow Empires: An Alternative Imperial History) این بار تاریخ را با نگاه به ساختارهای میدانی روایت می‌کند.

توماس بارفیلد در کتاب امپراتوری‌های سایه، با معرفی مفهوم «امپراتوری‌های برون‌زا» یا سایه، توضیح می‌دهد که چطور این قدرت‌ها در بستر تعامل با «امپراتوری‌های درون‌زا» شکل گرفته و بقایشان به خراج گرفتن، غارت کردن یا تجارت با آن‌ها گره خورده بود. او در این کتاب پنج گونه‌ی اصلی این امپراتوری‌ها را معرفی می‌کند و به نقش سیال قدرت در تاریخ و درس‌های آن برای درک بهتر جهان امروزی می‌پردازد.

امپراتوری‌های بزرگ تاریخ؛ از روم و ایران تا مغول‌ها

توماس جفرسون بارفیلد در کتاب امپراتوری‌های سایه، روایتی متفاوت را از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ جهان ارائه می‌دهد. او توضیحات خود را با ارائه‌ی تعریفی از دوگانه‌ی اصلی شروع می‌کند: امپراتوری‌های درون‌زا که بر پایه‌ی دیوان‌سالاری‌های متمرکز شکل گرفته بودند (مثل امپراتوری‌های ایران، روم و چین) و امپراتوری‌های برون‌زا که کاملاً به منابع خارجی (مانند تجارت، غارت یا دریافت خراج) وابسته بودند. او در فصل اول، ویژگی‌های ساختاری انواع امپراتوری‌های درون‌زا را بررسی کرده و زمینه را برای درک چگونگی شکل‌گیری دولت‌ها و حکومت‌های سایه فراهم می‌کند.

در فصل‌های میانی کتاب امپراتوری‌های سایه، توماس بارفیلد به بررسی پنج الگوی حکمرانی متفاوت از قدرت‌های سایه می‌پردازد که عبارت‌اند از امپراتوری‌های دریایی (مانند آتن باستان یا کمپانی هند شرقی بریتانیا)، امپراتوری‌های عشایری استپ (مانند مغول‌ها یا شیونگ‌نو)، امپراتوری‌های پیرامونی (مانند خلافت‌های اسلامی یا کشورگشایی اسکندر مقدونی)، امپراتوری‌های نوستالژیک (مانند امپراتوری مقدس روم) و در نهایت امپراتوری‌های خلأ (مسکووی). او با توضیح ماهیت تاریخی هر یک از این امپراتوری‌ها و با ذکر نقشه‌ی گستردگی آن‌ها، به‌خوبی کارکرد هر یک و نحوه‌ی شکل‌گیری آن‌ها را مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد.

بازی پیچیده‌ی قدرت‌ها در تاریخ سیاسی جهان

علاوه بر موارد گفته شده، کتاب امپراتوری‌های سایه همچنین به توضیح این مسئله می‌پردازد که چطور برخی از این امپراتوری‌ها در نهایت با اشغال سرزمین‌های وسیع‌تر، خود به امپراتوری‌های درون‌زا تبدیل شده و توازن قدرت در جهان را بازآرایی کردند. در نهایت نیز توماس بارفیلد با ذکر دلایل از بین رفتن این‌گونه قدرت‌ها، توضیح می‌دهد که شاید دیگر شاهد ظهور امپراتوری‌های این‌چنینی نباشیم، اما می‌توان الگوی شکل‌گیری آن‌ها را در بازی‌های قدرت قرن بیست و یکم همچنان مشاهده کرد.

اگر به جامعه‌شناسی سیاسی علاقه دارید و تاریخ سیاسی جهان را از دریچه‌ی انسان‌شناسی فرهنگی مورد بررسی قرار می‌دهید، خرید کتاب امپراتوری‌های سایه انتشارات فراهم را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب با ترجمه‌ی مجتبی یاسبلاغی در اختیار دوستداران کتاب‌های مردم‌شناسی قرار گرفته و علاقه‌مندان به کتاب‌های جامعه‌شناسی تاریخی و سیاسی از غرق شدن در توضیحات ایشان شدیداً لذت خواهند برد.

نکوداشت‌های کتاب امپراتوری‌های سایه

• کتاب امپراتوری‌های سایه اثر توماس بارفیلد، اثری بلندپروازانه، واضح، روان، روشنگر و سرشار از دانش و آگاهی است. (وب‌سایت Choice)
• امپراتوری‌های بزرگ را نمی‌توان بی‌توجه به «سایه‌ی» آن‌ها درک کرد؛ مفهومی که توماس بارفیلد به آن پرداخته و با نگاهی روشنگرانه نشان می‌دهد که آن‌ها چطور تمام مناطق اطراف خود را دگرگون می‌کنند. نگاه دقیق و روشن توماس جفرسون بارفیلد همین مناطق پیرامونی را محور مرکزی قرار داده و ابزارهای تحلیلی قدرتمندی را در اختیار ما قرار می‌دهد که به کمک آن‌ها می‌توانیم نحوه شکل‌گیری و ظهور امپراتوری‌ها را بهتر بفهمیم. (جیمز سی. اسکات، استاد دانشگاه ییل)

کتاب امپراتوری‌های سایه برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر تاریخ و علوم سیاسی هستید.
• به آثار نویسنده‌هایی مانند یووال نوح هراری یا جرد دایموند که سرنوشت تمدن‌ها و ساختارهای قدرت را با نگاهی کلان مورد بررسی قرار می‌دهند، علاقه دارید.
• از مطالعه‌ی کتاب‌های مرتبط با انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب امپراتوری‌های سایه: تاریخ امپراتوری‌های جایگزین می‌خوانیم

ساختار امپراتوری روم از اواخر جمهوری در میانه‌ی قرن نخست پیش از میلاد تا پایان دودمان یولیوس - کلودیان، ترکیبی بود از سرزمین‌هایی که به طور مستقیم زیر اداره‌ی حکومت روم قرار داشتند و نیروهای رومی برای نگهبانی و کنترل در آن‌ها مستقر بودند و شمار زیادی پادشاهیِ تابع که فرمانروایان خود را حفظ کرده بودند.

این پادشاهی‌های وابسته، دولت‌های کهنی در مدیترانه‌ی شرقی بودند که پس از مرگ اسکندر مقدونی دوباره مستقل شده بودند، اما اکنون اتحاد با روم را بهترین راه برای حفظ خود می‌دانستند. فرمانروایان آن‌ها اجازه داشتند از اتباع خود مالیات بگیرند و ارتش‌هایشان را نگه دارند، اما در نهایت تحت اراده‌ی روم عمل می‌کردند.

مرز امپراتوری از دریای سیاه تا عربستان توسط همین دولت‌های وابسته اداره می‌شد و همچون حائلی میان اشکانیان ایران و استان‌های رومی در آناتولیِ غربی و سوریه عمل می‌کرد. این شکل از سازمان‌دهی، نسخه‌ی ضعیف‌تری از الگوی «شاهِ شاهان» ایرانی بود، زیرا ایرانیان هم از همه‌ی سرزمین‌های خود مالیات جمع‌آوری می‌کردند و هم ساتراپ‌هایی برای نظارت بر آن‌ها داشتند.

نوع دومِ رهبرانِ وابسته، سردارانی بودند که قبایل خود را در بیابان‌های شمال آفریقا و جنگل‌های اروپای شمالی رهبری می‌کردند. برخلاف پادشاهانِ شرق، این سرداران که «برابر با مردم خود، اما در رأس آنان» بودند، برای اجرای تصمیماتشان نیازمند جلب همکاری افراد قبیله بودند و اختیار فرماندهی مستقیم و سلسله‌مراتبی نداشتند.