عباس نادری در کتاب شطرنج روی آب، پرده از سازوکارهای نفوذ انگلستان در خلیج فارس برمیدارد و نشان میدهد چگونه یک قدرت جهانی، حتی پس از عقبنشینی نظامی، میتواند جایگاه خود را در معادلات سیاسی و امنیتی یک منطقه حفظ کند. این پژوهش با بررسی منافع اقتصادی، امنیت انرژی و رقابت قدرتهای منطقهای، تصویری از سیاست خارجی انگلستان و تلاش این کشور برای حفظ موازنهی قدرت در خلیج فارس ارائه میدهد.
دربارهی کتاب شطرنج روی آب
رقابت قدرتهای بزرگ در خلیج فارس، تنها به حضور نظامی و کنترل جغرافیایی محدود نمیشود؛ گاهی حفظ نفوذ، به محاسبهای پیچیده از منافع اقتصادی، روابط سیاسی و مناسبات امنیتی وابسته است. شطرنج در این میان، استعارهای از بازی قدرت و جابهجایی مهرههاست؛ بازیای که انگلستان حتی پس از کاهش حضور نظامی مستقیم خود در منطقه، همچنان در آن نقشآفرینی میکند. اما این کشور چگونه توانسته جایگاه خود را در معادلات خلیج فارس حفظ کند؟
کتاب شطرنج روی آب عباس نادری، پژوهشی در حوزهی علوم سیاسی و روابط بینالملل است که به بررسی سیاستهای بریتانیا در یکی از مهمترین مناطق راهبردی جهان میپردازد. برای درک این سیاستها، باید به اوایل دههی 1970 میلادی بازگردیم؛ زمانی که بریتانیا به حضور نظامی مستقیم خود در خلیج فارس پایان داد.
این تصمیم به معنای چشمپوشی از منافع اقتصادی و راهبردی این کشور نبود؛ زیرا اهمیت منابع انرژی، مسیرهای تجاری و مناسبات امنیتی منطقه همچنان برای لندن پابرجا بود. عباس نادری در این اثر بررسی میکند که سیاست خارجی انگلستان چگونه از حضور مستقیم نظامی به استفاده از ابزارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای حفظ نفوذ خود تغییر شکل داد.

موازنهی قدرت؛ مهرههای بازی انگلستان
یکی از محورهای مهم کتاب شطرنج روی آب، مفهوم موازنهسازی در روابط بینالملل است. انگلستان برای حفظ منابع خود در خلیج فارس، مناسباتش با کشورهای عربی منطقه، همکاری با ایالات متحده، بازار تسلیحات و امنیت انرژی را در چارچوب سیاست منطقهای خود دنبال کرده است. در این میان، نفت و گاز تنها منابع اقتصادی نیستند؛ بلکه عواملی تاثیرگذار بر مناسبات قدرت و تصمیمگیریهای امنیتی به شمار میروند.
عباس نادری برای تحلیل سیاست خارجی انگلستان از چارچوب نظری مایکل برچر بهره میگیرد؛ چارچوبی که نقش شرایط واقعی محیط بینالمللی و برداشت نخبگان سیاسی از این شرایط را در تصمیمگیریهای خارجی بررسی میکند. به این ترتیب، ساختار سیاسی و حزبی بریتانیا و تغییر نگرش تصمیمگیرندگان نیز در کنار منافع اقتصادی و امنیتی مورد توجه قرار میگیرند. کتاب شطرنج روی آب از این منظر، صرفا گزارشی از رویدادهای تاریخی نیست؛ بلکه تلاشی برای فهم منطق تصمیمهای سیاسی و راهبردی یک قدرت بینالمللی است.
از جنگ عراق تا بهار عربی
بررسی سیاست خارجی انگلستان بدون توجه به بحرانها و تحولات منطقهای ممکن نیست. جنگ عراق و بهار عربی از رویدادهای مهمی هستند که در این پژوهش برای شناخت تغییرات سیاست منطقهی بریتانیا مورد توجه قرار گرفتهاند. همچنین رابطهی لندن با واشنگتن و مفهوم بریتانیای جهانی نیز در تحلیل جایگاه انگلستان در نظم سیاسی خاورمیانه اهمیت دارند.
اهمیت کتاب شطرنج روی آب برای ما نیز در همین جاست؛ زیرا شناخت سیاست خارجی انگلستان و شیوههای موازنهسازی این کشور، به درک بهتر مناسبات قدرت در خلیج فارس و پیامدهای آن برای منافع و امنیت ایران کمک میکند. این اثر برای کسانی که به دنبال بهترین کتابهای سیاسی ایران در زمینهی روابط بینالملل و مطالعات منطقهای هستند، موضوع مشخص و پژوهشی را پیش میگذارد.
با خرید کتاب شطرنج روی آب عباس نادری، میتوانید با رویکرد پژوهشی نویسنده به سیاست خارجی انگلستان آشنا شوید و سازوکارهای حفظ نفوذ بریتانیا در خلیج فارس را بهتر بشناسید. این کتاب از انتشارات علمی و فرهنگی، انتخابی برای علاقهمندان به تاریخ سیاسی خاورمیانه، ژئوپلیتیک و تحلیل رفتار قدرتهای جهانی است.
کتاب شطرنج روی آب برای شما مناسب است اگر
- به بررسی سیاست خارجی انگلستان و تاریخ حضور بریتانیا در خلیج فارس علاقه دارید.
- میخواهید دربارهی موازنه قدرت و رقابتهای سیاسی در خاورمیانه بیشتر بدانید.
- از خواندن بهترین کتابهای علوم سیاسی و پژوهشهای روابط بینالملل لذت میبرید.
- تحولات سیاسی و امنیتی خلیج فارس و پیامدهای آن برای ایران را دنبال میکنید.
در بخشی از کتاب شطرنج روی آب: انگلستان و موازنه سازی در خلیج فارس میخوانیم
به طور کلی، پس از دهۀ 1970 و مطابق چارچوب تحلیلی «مایکل برچر»، تغییر سیاست خارجی انگلیس در خلیج فارس متأثر از متغیرهای خارجی و داخلی محیط عملیاتی و فهم نخبگان بریتانیایی از این متغیرها بوده است. از حیث متغیرهای خارجی محیط عملیاتی در دهۀ 1960 اتفاقهایی رخ داد که آثارش به خروج انگلیس از منطقه انجامید؛ یکی از آن اتفاقها این بود که در تابستان 1967، ارتش انگلیس در جنگ اعراب و اسرائیل به ارتش اسرائیل کمک کرد که موجب شد این کشور در جهان عرب بسیار منفور شود. از دیگر عوامل مهمی که به خروج نیروهای انگلیس انجامید بیاعتمادی عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی حاشیۀ خلیج فارس به انگلیس بود.
علاوه بر عوامل خارجی، عوامل داخلی نیز در تصمیم انگلیس به خروج نیروهای خود از آسیای جنوب شرقی و خلیج فارس تأثیرگذار بودند. همانگونه که اشاره شد، محدودیتهای اقتصادی انگلیس و فهم نخبگان از این محدودیتها از عوامل مؤثر بر سیاست این کشور در خلیج فارس بود. از سوی دیگر، نخبگان حاکم بر انگلیس که از حزب کارگر بودند، فهمی متفاوت از منافع ملی انگلیس و متعاقباً سیاست خارجی آن در منطقۀ خلیج فارس داشتند.
ساختار سیاسی داخلی حزبی انگلیس که به چرخش نخبگان سیاست خارجی میانجامد، بهعنوان یک متغیر داخلی محیط عملیاتی در چارچوب تحلیلی «برچر» در اینجا خودنمایی میکند. از سوی دیگر، چرخش نخبگان به سوی حزب کارگر در این دوره گروههای ذینفوذی را وارد میکند که بر سیاست خارجی حزب کارگر در منطقۀ خلیج فارس تأثیرگذار است.
بله





















