کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی: استثناگرایی نئولیبرال و فرهنگ بی‌توجهی

سالی وینتروب در کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی، تفاوت بنیادین بین دو نگرش مرسوم انسانی نسبت به جهان را تبیین می‌کند: نگرشی دلسوزانه و محبت‌آمیز و نگرشی عاری از این ویژگی‌ها که فقط بر سود و درآمد بیشتر تمرکز دارد. او با تکیه بر دهه‌ها تجربه‌ی خود در روان‌کاوی، به بررسی این موضوع می‌پردازد که چطور یک ذهنیت خاص روان‌شناختی با عنوان «استثناگرایی نئولیبرال» و همچنین شکل‌گیری فرهنگ بی‌توجهی در بین انسان‌ها به تشدید بحران‌های اقلیمی کمک کرده است.

درباره‌ی کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی

فرض کنیم شما پزشک مشهوری هستید که تمام روز خود را صرف نجات جان انسان‌ها کرده‌اید و حالا که برای خرید در صف سوپرمارکت ایستاده‌اید، ناگهان از خود می‌پرسید کسی مثل من چرا باید در صف منتظر بماند؟ این، همان استثناگرایی است که سالی وینتروب (Sally Weintrobe) در کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی: استثناگرایی نئولیبرال و فرهنگ بی‌توجهی (Psychological Roots of the Climate Crisis: Neoliberal Exceptionalism and the Culture of Uncare) تلاش دارد توجه ما را به آن جلب کند.

نویسنده در کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی، با پیوند دادن مباحث سیاسی و اقتصادی با روان‌کاوی، استدلال می‌کند که چطور نظام نئولیبرال با ترویج مصرف‌گرایی و نادیده گرفتن محدودیت‌های واقعی زمین، به انسان‌ها احساسی از بی‌تفاوتی و استحقاق را القا کرده و نوعی الگوی روان‌شناختی ناسالم را به وجود می‌آورد. او توضیح می‌دهد که استثناگرایی انسان‌ها را به بچه‌هایی لوس و خودخواه تبدیل می‌کند که فارغ از محدودیت‌های اخلاقی و واقعی، فقط از زمین طلبکارند و روزبه‌روز بیشتر خود را در دامان خطرات محیط زیستی قرار می‌دهند.

ریشه‌های فاسد سیاست‌گذاری زیست‌محیطی

بخش اول کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی به بررسی ماهیت استثناگرایی در روانشناسی سیاسی می‌پردازد. سپس در بخش دوم سالی وینتروب چگونگی به قدرت رسیدن این ذهنیت در عرصه سیاست و اقتصاد در دهه 80 میلادی را شرح می‌دهد. او این‌طور استدلال می‌کند که حتی برخی متفکران هم در ترویج این خودخواهی به‌مثابه یک فضیلت، دست داشته‌اند و حالا انسان به زمین صرفاً به چشم منبعی برای استخراج بی‌رویه‌ی منابع نگاه می‌کند.

سپس سالی وینتروب توضیحات خود را در بخش سوم و چهارم کتاب این‌طور ادامه می‌دهد که چطور می‌توان با کمک قوانین و ساختارهای اجتماعی، استثناگرایی را مهار کرده و این نیروی مخرب درونی را به بند کشید. او همچنین با تأکید بر فرهنگ بی‌توجهی و عملکرد آن، نقش مخربی که در از بین رفتن محیط‌زیست دارد را موشکافانه بررسی می‌کند.

در نهایت، کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی، رشد حباب‌های فریب را توضیح داده و امید نویسنده به تغییر پارادایم را شرح می‌دهد تا از مدل‌های اقتصادی بهتری به جای پافشاری بر سود و رشد بی‌پایان استفاده کنیم. به طور کلی این کتاب را می‌توان تلاش نویسنده برای بیدار کردن انسان‌هایی دانست که چشم خود را بر مشکلات محیط زیستی بسته و پیوندشان با زمین را از دست داده‌اند.

اگر دوست دارید دوباره این پیوند را برقرار کرده و برای تغییر دیدگاه‌های خود و اطرافیانتان نسبت به مسائل محیط زیستی، تلاش کنید، خرید کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

نکوداشت‌های کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی

• این کتاب فوق‌العاده را می‌توان نامه‌ای عاشقانه به زمین و سلامت روان دانست. تک‌تک صفحات آن را باید باحوصله خواند و از آن‌ها لذت برد؛ صفحاتی که دل‌گرممان می‌کنند و امید را در وجودمان زنده نگه می‌دارند. تجربه‌ی خوانش کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی، برای همیشه مرا تغییر داد. اثر پیش رو از همان کتاب‌هایی است که اگر به آن‌ها اجازه بدهیم، می‌تواند زندگی‌مان را تغییر بدهد. واقعاً تأثیرگذار بود. (کاربر گودریدز)
• کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی، مطالبی شگفت‌انگیز و بسیار مرتبط با مسائل روز را در بر دارد که استثناگرایی را به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل مسئول بحران اقلیمی شناسایی می‌کنند. سالی وینتروب با تکیه بر تجربه‌ی چندین دهه فعالیت خود در حوزه‌ی سلامت روان، استدلالش را از زاویه‌ای دلسوزانه و بسیار انسانی مطرح کرده و با نگاهی سرشار از محبت، مراقبت و دغدغه‌مندی، ابعاد مختلف این مشکل را به شیوه‌ای درخشان مورد بررسی قرار می‌دهد. (کاربر گودریدز)

کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی برای شما مناسب است اگر

• به‌عنوان فعال محیط زیست در جست‌وجوی روش‌هایی هستید که ورای کنش‌های اعتراضی، واقعاً بر بهبود شرایط اثرگذار باشند.
• به‌عنوان والد یا معلم نسل جوان، به‌دنبال کتاب‌های محیط‌زیستی و مرتبط با تغییرات اقلیمی هستید تا جوانان را با این بحران‌ها آشنا کنید.
• به کتاب‌های جامعه‌شناسی سیاسی با موضوعات روان‌کاوانه علاقه دارید.
• به‌عنوان پژوهشگر یا دانشجوی رشته‌های اقتصاد یا علوم سیاسی، به کتابی برای نقد ریشه‌ای نئولیبرالیسم و مدل‌های اقتصادی مبتنی بر رشد بی‌پایان نیاز دارید.

در بخشی از کتاب ریشه‌های روان‌شناختی بحران اقلیمی: استثناگرایی نئولیبرال و فرهنگ بی‌توجهی می‌خوانیم

افراد «استثناگرا» به‌راحتی خود را منبع همه‌چیز می‌دانند، هیچ وابستگی‌ای ندارند و خود را عامل بقای همه‌چیز می‌پندارند. به همین دلیل، به‌راحتی احساس می‌کنند که مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند، نادیده گرفته شده‌اند و رنجیده‌اند. یکی از بیمارانم گفت: «از مراقبت همه خسته و دل‌زده‌ام. همه می‌خواهند تکه‌ای از من را داشته باشند. خسته‌ام.» فکر کردم او در چنگال «استثناگرای درونی» خود گرفتار شده است. در نهایت به او گفتم به نظر می‌رسد احساس می‌کند باید تمام بار جلسه را خودش به دوش بکشد؛ حتی با کلماتش مرا «تغذیه» کند تا کنجکاوی حریصانه‌ام را ارضا کند، و همین موضوع او را خسته کرده است. بیمارم گفت این تفسیر برایش آرامش‌بخش بوده است.

من حالت ذهنی او را شبیه به آمنهوتپ چهارم دیدم که خود را خدای خورشید «رع» می‌دانست. او باید احساس خستگی می‌کرد از این باور که باید هر روز جهان را روشن کند و همه را با پرتوهای آفرینش‌گر خود تغذیه کند (آیا شباهتی با دیدگاه آین رَند وجود دارد که صنعت‌گران همه‌چیز را برای طبقه‌ی کارگر انگل، غارتگر و خالی‌کننده‌ی خلاقیت فراهم می‌کنند؟).

بیمارم درواقع آمده بود تا اعلام کند که می‌خواهد از مراقبت از دیگران اعتصاب کند. در اطلس شورید، جان گالت دیگر نمی‌خواست جهان را بر دوش بکشد؛ او باور داشت که بی‌وقفه خدمت می‌کند، اما در عوض به دلیل تلاش‌هایش «خودخواه» و «حریص» خوانده می‌شود. راه‌حل گالت این بود که جامعه را ترک کند و همراه با کارآفرینان هم‌فکر به پناهگاهی در کوهستان برود. احساس غالب این بود: «بگذار ببینیم کارگران بدون ما چه می‌کنند!»