کتاب رازهای گیل‌گمش: بر اساس حماسه گیل‌گمش

معرفی کتاب رازهای گیل‌گمش: بر اساس حماسه گیل‌گمش

کتاب رازهای گیل‌گمش یک نمایشنامه تاریخی به قلم یدالله آقاعباسی است و بر اساس داستانی حماسی به قدمت پنج هزار سال نوشته شده است که به ادبیات اکدی و تمدن بین‌النهرین تعلق دارد. این کتاب ماجرای پادشاهی ستمگر به نام گیلگمش را بیان می‌کند که خدایان برای مقابله با ستم او، موجودی به نام اِنکیدو را از گِل می‌سازند. تأثیر انکیدو بر گیلگمش و دوستی آن دو، رویکرد گیلگمش را در حکمرانی تغییر می‌دهد و از او پادشاهی دلسوز می‌سازد.

درباره‌ی کتاب رازهای گیل‌گمش

گیلگمش، پادشاه ستمگر اوروک، متوجه شده که برای مقابله با رفتارهای شرورانه‌اش، اتفاقاتی در حال وقوع است؛ با این حال در برابر تصمیم خدایان توان ایستادگی ندارد. خدایان موجودی به نام اِنکیدو را از گِل می‌سازند تا در برابر گیلگمش ایستادگی کند و مردمان را از ستم او نجات دهد؛ اما شیوه‌ی مقابله‌ی انکیدو از طریق جنگ و کشتار نیست، او موجودی خردمند است که گیلگمش را با سخنان خود تحت تاثیر قرار می‌دهد و کم‌کم به بهترین دوست او تبدیل می‌شود.

یدالله آقاعباسی در کتاب رازهای گیلگمش، حماسه‌ای پنج هزار ساله از تمدن بین النهرین را به روی صحنه‌ی تئاتر می‌آورد. این نمایشنامه‌ی اقتباسی که بر اساس کتاب گیلگمش (برگردان احمد شاملو) نوشته شده، ماجرای تحول روحی پادشاهی را روایت می‌کند که بر اثر دوستی با موجودی که از گل ساخته شده بود، از اوج ستمگری به مردم‌دوستی و عدالت رسید.

نمایشنامه‌ای با اقتباس از حماسه گیلگمش

دوستی گیلگمش با انکیدو، سرکشی از سرنوشتی است که خدایان تعیین کرده‌اند و خشم آن‌ها را برمی‌انگیزد که به کشته شدن انکیدو منجر می‌شود. این نکته از جمله مواردی است که در کتاب رازهای گیلگمش جنبه‌ای فلسفی دارد؛ زیرا گیلگمش ابتدا در جست‌وجوی جاودانگی و بی‌مرگی است و کشته شدن انکیدو، او را به پذیرش این واقعیت وامی‌دارد که سرنوشت هر موجود زنده‌ای مرگ است و از آن گریزی نیست.

علاوه بر موضوع مرگ، یدالله آقاعباسی در نمایشنامه رازهای گیلگمش نشر قطره به نکات فلسفی و اجتماعی دیگری نیز اشاره می‌کند، از جمله تأثیر خرد و گفتار خردمندانه بر اخلاق انسان‌ها. شخصیت اصلی این نمایشنامه اقتباسی، از طریق دوستی با موجودی خردمند و هم‌صحبتی با او، دچار یک تحول روحی عظیم می‌شود و شیوه‌ی حکمرانی خود را با توجه آموزه‌های او تغییر می‌دهد. همچنین تغییر رویکرد گیلگمش نسبت به مردمان زیردست و محبت و یاری رساندن به آن‌ها، از مواردی است که به این نمایشنامه جنبه‌ای اجتماعی می‌دهد.

زبان و لحنی که یدالله آقاعباسی در نمایشنامه رازهای گیل‌گمش نشر قطره به کار گرفته، جنبه‌ای تاریخی و کهن‌گرایانه دارد و از زبان شکسته و محاوره در آن استفاده نشده است. برخی کلمات به کار رفته در این کتاب، از واژه‌های کهن و ناآشنا هستند که معنای امروزی آن‌ها در پانویس توضیح داده شده است. این نمایشنامه تاریخی که در هفت پرده نوشته شده، از مجموعه سلسله انتشارات نشره قطره است.

اقتباس فرهنگی از نمایشنامه رازهای گیل‌گمش

• در سال 1403، بر اساس نمایشنامه رازهای گیلگمش، تئاتری به کارگردانی یدالله آقاعباسی، نویسنده‌ی اثر، و با بازی خود او در نقش گیلگمش در تالار همایون صنعتی شهر کرمان به روی صحنه رفت.

کتاب رازهای گیل‌گمش برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات نمایشی علاقه‌مندید و از خواندن نمایشنامه‌های تاریخی لذت می‌برید.
• طرفدار نمایشنامه‌هایی هستید که با اقتباس از حماسه‌های باستانی نوشته شده باشند.
• به دنبال نمایشنامه‌ای می‌گردید که برای اجرای یک تئاتر حماسی مناسب باشد.

در بخشی از کتاب رازهای گیل‌گمش: بر اساس حماسه گیل‌گمش می‌خوانیم

گیل‌گمش: نه، صبر کن! چه سود از خدمت به خدایان؟ شیر را، که شکوهی داشت، هفت چاله کندی.

ایشتر: راه برگشت را می‌بندی.

گیل‌گمش: برنمی‌گردم که جویای راه باشم.

ایشتر: من دیگر نمی‌شنوم.

گیل‌گمش: (حرفش را پی می‌گیرد.) اسب را تازیانه و مهمیز و افسار مقرر کردی. او را، که پرغرور در علفزاران می‌تاخت، به تیمارخانه‌ی تاریک سپردی.

ایشتر: به‌زودی از این سخنان بیزار می‌شوی.

گیل‌گمش: آب را آلودی. چوپان عاشق را به گرگ گرداندی و سگ‌ها بر او گماردی برای دریدنش. باغبان را، که از خواست تو سر باز زد، به موشی کور در دل خاک بدل کردی.

ایشتر: من با لبخند پیش تو آمدم و تو را به جرگه‌ی خدایان خواندم. این پیام آن‌ها بود که گیل‌گمش از ماست. می‌شد به‌کیمیا یک بهر خاکیِ تو را زر کرد تا با آسایش در کنار خدایان تا همیشه بمانی و تو پس زدی و از پادافره غافلی!

گیل‌گمش: دیرزمانی نیست که انسان را شناختم. پیش‌ازاین بر او گمان نیک نداشتم. او را پست و دزد و تاریک‌اندیش می‌دانستم. نه، عشتاروت، اگر پست است، تقدیر شماست. اگر ندارد، شما از او دزدیده‌اید! اگر در تاریکی است، شما بر او پرده کشیده و دیوار کرده‌اید.

ایشتر: امروز را به خاطر بسپار! این خط و این نشان.