کتاب روان‌کاوی لاکانی اثر شلومیت یادلین گادوت؛ آشنایی با نظریات لاکان

کتاب روان‌کاوی لاکانی به قلم شلومیت یادلین - گادوت و یوری هادار، راهنمایی فشرده اما هوشمندانه و عمیق را برای درک نظریات پیچیده و اثرگذار ژاک لاکان (پزشک، روان‌کاو و فیلسوف برجسته‌ی فرانسوی) در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد. کتاب با بررسی برخی ساختارهای بالینی مثل روان‌پریشی و روان‌نژندی، توضیحات خود را از ریشه‌های نظریات لاکان شروع کرده و سپس در ادامه به اوج الهام‌بخشی درمانی آن می‌رسد.

درباره‌ی کتاب روان‌کاوی لاکانی

وقتی اسلاوی ژیژک اثری را تحسین کرده و آن را کتابی بنامد که «نبوغ لاکان را به‌خوبی به نمایش می‌گذارد» پس می‌دانیم که با یک کتاب معمولی طرف نیستیم. از ژاک لاکان با عنوان فروید فرانسه یاد می‌شود؛ چرا که تلاش داشت نظریات زیگموند فروید را با کمک فلسفه، زبان‌شناسی و نظریه‌های ساختارگرایانه بازخوانی کند. لاکان چندین ایده‌ی مهم و نظریه‌ی قابل‌توجه دارد که شلومیت یادلین - گادوت (Shlomit Yadlin-Gadot) و یوری هادار (Uri Hadar) در کتاب روان‌کاوی لاکانی به شرح و توضیح آن‌ها پرداخته‌اند.

فصل اول کتاب روان‌کاوی لاکانی: درآمدی کوتاه و نو (Lacanian Psychoanalysis: A Contemporary Introduction) با بررسی پایه‌های فکری ژاک لکان آغاز می‌شود. نویسندگان در این بخش تأثیرات متفکرانی همچون هگل، هایدگر، سارتر و فردینان دو سوسور بر اندیشه‌ی لاکان را کالبدشکافی کرده و تفاوت‌های بنیادین بین او و فروید را مورد بررسی قرار می‌دهند. الهام از چنین متفکرانی بود که سبب شد لاکان فقط یک روان‌کاو نباشد، بلکه در مرز بین زبان‌شناسی، روانشناسی و فلسفه جای بگیرد.

فصل دوم کتاب روانکاوی لاکانی، چارچوب نظم‌های سه‌گانه‌ی لاکان (امر نمادین، امر خیالی و امر واقعی) را به‌تفصیل توضیح داده و معنا و مفهوم هر یک را جداگانه شرح می‌دهد. نویسندگان در این فصل توضیح می‌دهند که چطور این سه ساحت، شالوده‌ی فلسفه‌ی لاکان را شکل داده و او آن‌ها را سه‌بُعد اصلی تجربه‌ی انسانی می‌دانست. در فصل سوم هم مرحله‌ی آینه‌ای، عقده ادیپ لاکانی و... بررسی می‌شود.

توضیح جنسیت از منظر لکان در کتاب روان‌کاوی لاکانی

شلومیت یادلین - گادوت و یوری هادار در کتاب روان‌کاوی لاکانی به فانتزی بنیادین و رابطه سوژه با ابژه‌ی فانتزی و تأثیر آن بر مسائلی مانند گرایش جنسی، عشق و حتی پدیده‌هایی مانند مصرف‌گرایی می‌پردازند و بخشی از کتاب هم وارد حوزه‌ی روانشناسی بالینی شده و ساختارهای سه‌گانه‌ی روان‌نژندی، انحراف و روان‌پریشی را تشریح می‌کند. فصل ششم هم به جنسیت‌یابی اختصاص دارد و در این قسمت دیدگاه لاکان درباره‌ی تفاوت‌های جنسیتی تبیین می‌شود.

نظریات لاکان نسبت به جنسیت را می‌توان یکی از پیچیده‌ترین نظریات وی دانست. او مردانگی و زنانگی را صرفاً بر اساس آناتومی و ویژگی‌های زیستی تعریف نمی‌کرد، بلکه آن را حاصل ارتباط انسان با میل، ناخودآگاه، زبان و ساختارهای اجتماعی خود می‌دانست. یکی از بحث‌برانگیزترین ایده‌های لاکان این بود که «زن وجود ندارد»! به نظر او، «زن بودن» چیزی نیست که بتوان آن را با یک ویژگی ثابت تعریف کرد و این بخش از کتاب پیش رو، جزئیات مرتبط با این نظریات وی را بادقت مورد بررسی قرار می‌دهد.

درآمدی نو بر نظریه‌ی روانکاوی ژاک لاکان

در نهایت و در دو فصل آخر کتاب روانکاوی لاکانی، ابتدا فرایند عملی روان‌کاوی لاکانی مورد بررسی قرار می‌گیرد و مفاهیمی همچون انتقال و تکنیک‌های درمانی بررسی می‌شود و در پایان مدل گفتمان‌های چهارگانه مطرح می‌شود که ژاک لاکان از آن برای توضیح چگونگی سازمان گرفتن روابط اجتماعی، دانش، قدرت و میل انسان استفاده می‌کرد.

اگر دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های روان‌شناسی و روان‌کاوی هستید، خرید کتاب روان‌کاوی لاکانی انتشارات فراهم می‌تواند در درک بهتر اندیشه‌های این متفکر بحث‌برانگیز به شما کمک کند. این کتاب با ترجمه‌ی مسعود تقی‌آبادی در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته و از جمله کتاب‌های مجموعه‌ی روانشناسی راتلج این انتشارات به شمار می‌رود.

نکوداشت‌های کتاب روان‌کاوی لاکانی

• کتاب روان‌کاوی لاکانی اثر شلومیت یادلین - گادوت و یوری هادار، به عنوان یک کتاب کوچک، دستاورد بزرگی به شمار می‌رود. کتاب روان‌کاوی لاکان شاید به سبب شفافیت بیان و استفاده‌ی حداقلی از اصطلاحات تخصصی، مقدماتی باشد؛ اما اثری کاملاً جدی و عمیق است که در عین سادگی کلام، ظرافت بالایی دارد. نویسندگان این کتاب ابعادی از وجود انسان را تشریح می‌کنند که هم در حوزه‌ی روان‌کاوی، و هم برای هر پژوهشگری که در مورد مفهوم سوژگی انسانی مطالعه می‌کند، اهمیت دارند. این کتاب نبوغ لاکان را به‌عنوان مفسری از نظریات فروید و همچنین به‌عنوان متفکری مستقل، آشکار می‌کند؛ متفکری که اندیشه‌هایش بر فرهنگ غرب تأثیرات عمیقی به جا گذاشته است. (اسلاوی ژیژک، فیلسوف، نظریه‌پرداز و جامعه‌شناس اسلوونیایی)

کتاب روان‌کاوی لاکانی برای شما مناسب است اگر

• به‌عنوان منتقد هنری، نظریه‌پرداز فرهنگی یا مفسر سیاسی فعالیت می‌کنید.
• به کتاب‌های روانشناسی، اجتماعی و سیاسی علاقه دارید.
• روان‌کاو، روانشناس یا دانشجوی روانشناسی هستید و برای درک عمیق‌تر نظریات ژاک لاکان به یک منبع قابل‌اعتماد احتیاج دارید.

در بخشی از کتاب روان‌کاوی لاکانی: درآمدی کوتاه و نو می‌خوانیم

مرحله‌ی آینه‌ای که در فصل بعد توصیف شده است، نقطه‌ی ورود به نظم خیالی است. این مرحله لحظه‌ای را توصیف می‌کند که کودک با تصویر بازتاب خود در آینه مواجه و با شادی با آن شناسایی می‌شود. فاصله‌ی زیادی بین تصویر آینه‌ای و تجربه‌ی سیال و ناهمگون کودک در زمان اولین مواجهه وجود دارد. بااین‌حال، انسجام و توهم کنترلی که در کلیت (گشتالت) تصویر وجود دارد، همراه با دستور شورانگیز یک دیگری تأییدکننده («نگاه کن به نوزاد زیبای من در آن آینه!»)، کودک را به سمت هم‌ذات‌پنداری با آن تصویر فریب می‌دهد.

این امر او را از تجربه‌ی بدنی تکه‌تکه جدا می‌کند و نخستین طرح هویتی او را فراهم می‌آورد؛ یعنی هسته‌ای از ایگوی خیالی و خودآگاه او. ایگو برای سوژه، تصویری نسبتاً پایدار و منسجم نگه می‌دارد که به او اجازه می‌دهد در جهان جهت‌یابی کند. اما لاکان ویژگی نامعتبر و بیگانه آن را به‌مثابه‌ی نمونه‌ای از نظم خیالی مشخص می‌کند. حواس‌مان ما را به‌سوی توهمات رهنمون می‌سازد.

پویایی درگیر در شکل‌گیری اولیه هویت آن‌قدر برای درک کودک از خویشتن بنیادین است که به مهارتی فراگیر تعمیم می‌یابد. این پویایی به توانایی گسترده‌ای بدل می‌شود که به کودک اجازه می‌دهد تصاویر ذهنی ایجاد کند، آن‌ها را به خاطر آورد و در مواجهه با چالش‌های زندگی از آن‌ها بهره گیرد. برخی تصاویر در ژرفای ناخودآگاه به دام می‌افتند و در مواردی چون رؤیاها سر برمی‌آورند.